De Oogst 2001 – 2010 (2) & (3)

De weekendtas staat ingepakt in een hoek van de kamer te wachten. Morgen in de loop van de ochtend zal hij in de achterbak van de auto verdwijnen. Tijdelijk. Om er in Mechelen weer uitgehaald te worden. Lekker een paar daagjes in een rustig hotel. Met mijn Inge. Beetje uitslapen, beetje wandelen, beetje veel drinken en eten. En natuurlijk lezen. Een klein stapeltje tijdschriften en kranten is ook al ingepakt. Waaronder de NRC van afgelopen vrijdag. Die alweer de vierde titel prijs zal geven van de zogenaamde Oogst van het afgelopen decennium: een door de boekenredactie samengestelde lijst van vijftien boeken die als eigentijdse klassiekers mogen doorgaan. Een initiatief dat mij tot mijn niet geringe schaamte tot dusverre heeft geconfronteerd met het gegeven dat ik de eerste drie titels niet gelezen heb. Ik, die dacht een klein beetje belezen te zijn. Ik, die nu wel beter weet (of eigenlijk: nu wel minder weet).

Want nadat ik hier al heb toegegeven dat het boek Radical Enlightenment van Jonathan Israel niet door mij gelezen was, zal ik in dit blog dezelfde confessie doen voor de boeken Grijs verleden van Chris van der Heijden alsook Anna, het leven van Annie M.G. Schmidt door Annejet van der Zijl. Een vijfde deel van de canon der jaren nul is reeds gepasseerd en mijn teller staat idem op nul. Niet iets om trots op te zijn. Want het zijn twee mooie aanwinsten op de lijst. Een bestelling is al geplaatst.

Vooral Grijs verleden spreekt me erg aan. Arjen Fortuin geeft in zijn bespreking in de NRC van 9 juli aan dat het boek van Chris van der Heijden “inmiddels geldt als het belangrijkste Nederlandse oorlogsboek van dit decennium.” Allereerst vanwege de titel die zich beeldend afzet tegen het gangbare zwart-witdenken over de oorlog. En verder door de gehanteerde stijlvorm: “persoonlijk, helder, toegankelijk en vol beeldende anekdotes en literaire bronnen.” Volgens Fortuin is dit een “succesformule van veel non-fictie van de laatste tien jaar”, een stelling waar ik me wel in kan vinden. Het boek deed onmiddellijk veel stof opwaaien, waarbij de kritiek zich vooral richtte op de vele nuanceringen die van der Heijden aanbracht bij de daden en gedachten van de verzetstrijders. Hij zou hierdoor de slachtoffers uit het oog verliezen. Echter van der Heijden was niet de eerste of enige die met dit genuanceerde geluid kwam. Het paste binnen een tendens tot meer afstand nemen van de strenge oordelen die men tot dusverre had voor de bezetters en de collaborateurs. De werkelijkheid is veel ingewikkelder dan ‘de foute duitser’ tegenover ‘de nobele verzetstrijder’.

Dit aspect van het doorbreken van een te simpel perspectief, zien we ook terug in het boek over Annie M.G. Schmidt. Journaliste Annejet van der Zijl had het volgende uitgangspunt voor ogen: “namelijk dat het beeld dat Annie over zichzelf naar buiten bracht niet noodzakelijkerwijs strookte met de historische werkelijkheid.” Al met al was het niet schokkend of spectaculair wat van der Zijl als nieuws over Annie naar boven haalde, maar het week wel sterk af van het beeld wat eenieder bij deze ‘liefste oma van Nederland’ had. Pieter Steinz geeft in NRC van 16 juli goed aan hoe van der Zijl ondanks dit kritisch portret wel degelijk een fundament heeft gelegd voor de canonisering van de meest Nederlandse schrijfster. Wat ook hier opvalt is de doelstelling van van der Zijl: “het schrijven van een niet-academische biografie, zonder klassiek notenapparaat, die in de schaduw kon staan van grote Angelsaksische voorbeelden.” Een doelstelling die aansluit bij de succesformule voor non-fictie zoals hierboven aangehaald. Steinz geeft aan dat haar doel bereikt is.

Zonder het boek gelezen te hebben kan ik me er iets bij voorstellen. Namelijk vanwege een ander boek van haar hand, eentje die ik wel gelezen heb: Bernhard, een verborgen geschiedenis. Ook hier deden dezelfde kwalificaties de ronde, dat de biografie zich liet lezen als een roman. En opnieuw lijkt haar uitgangspunt het toetsen van een (ditmaal door Prins Bernhard) naar buiten gebracht beeld met de historische werkelijkheid. Een boek dat ik met veel interesse gelezen heb en dat geen minuut deed vervelen. Vooral de hoofdstukken over het oorlogsverleden van de Prins zijn verhelderend. Minutieus geeft ze aan waar de historische bronnen en getuigenissen van tijdgenoten haaks staan op (of toch in ieder geval niet stroken met) de overlevering zoals door de Prins altijd met verve gebracht. Van de Zijl onhoudt zich van een definitief oordeel over Prins Bernhard, maar laat duidelijk zien dat ook hier de werkelijkheid vele malen gecompliceerder is. In die zin sluit het goed aan bij Grijs verleden.

Welnu, in de weekendtas dus de NRC van afgelopen vrijdag. En die blijft er nog een tijdje in zitten. Voorlopig wil ik niet weten of het weer een desillusie gaat worden. Niet alleen zou het een volgende deuk in mijn al danig gekwetste ego zijn. Het betekent ook weer een volgend blogje schrijven over een boek dat ik niet gelezen heb. Er zijn leukere dingen om te doen.
Zoals een Belgisch biertje drinken op een Mechels terras!

Tot volgende week allemaal.

~ ~ ~

Een gedachte over “De Oogst 2001 – 2010 (2) & (3)

  1. Een boek dat nog niet gelezen is, een blog die nog niet geschreven is, een biertje dat nog niet gedronken is, een stapel die nog niet geslonken is.Zolang er leukere dingen te doen zijn, blijft de toekomst zich opstapelen. Lonkend, verwachtend, ongeduldig en smachtend. Totdat hij verworden is tot gecompliceerde werkelijkheid. En daarna deel uitmaakt van een genuanceerd verleden.De toekomst wacht, het verleden heeft meer geduld.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *