De Oogst 2001 — 2010 (2) & (3)

De week­end­tas staat inge­pakt in een hoek van de kamer te wach­ten. Mor­gen in de loop van de och­tend zal hij in de ach­ter­bak van de auto ver­dwij­nen. Tij­de­lijk. Om er in Meche­len weer uit­ge­haald te wor­den. Lek­ker een paar daag­jes in een rus­tig hotel. Met mijn Inge. Beet­je uit­sla­pen, beet­je wan­de­len, beet­je veel drin­ken en eten. En natuur­lijk lezen. Een klein sta­pel­tje tijd­schrif­ten en kran­ten is ook al inge­pakt. Waar­on­der de NRC van afge­lo­pen vrij­dag. Die alweer de vier­de titel prijs zal geven van de zoge­naam­de Oogst van het afge­lo­pen decen­ni­um: een door de boe­ken­re­dac­tie samen­ge­stel­de lijst van vijf­tien boe­ken die als eigen­tijd­se klas­sie­kers mogen door­gaan. Een ini­ti­a­tief dat mij tot mijn niet gerin­ge schaam­te tot dus­ver­re heeft gecon­fron­teerd met het gege­ven dat ik de eer­ste drie titels niet gele­zen heb. Ik, die dacht een klein beet­je bele­zen te zijn. Ik, die nu wel beter weet (of eigen­lijk: nu wel min­der weet).

Want nadat ik hier al heb toe­ge­ge­ven dat het boek Radi­cal Enligh­ten­ment van Jona­than Israel niet door mij gele­zen was, zal ik in dit blog dezelf­de con­fes­sie doen voor de boe­ken Grijs ver­le­den van Chris van der Heij­den als­ook Anna, het leven van Annie M.G. Sch­midt door Anne­jet van der Zijl. Een vijf­de deel van de canon der jaren nul is reeds gepas­seerd en mijn tel­ler staat idem op nul. Niet iets om trots op te zijn. Want het zijn twee mooie aan­win­sten op de lijst. Een bestel­ling is al geplaatst.

Voor­al Grijs ver­le­den spreekt me erg aan. Arjen For­tuin geeft in zijn bespre­king in de NRC van 9 juli aan dat het boek van Chris van der Heij­den “inmid­dels geldt als het belang­rijk­ste Neder­land­se oor­logs­boek van dit decen­ni­um.” Aller­eerst van­we­ge de titel die zich beel­dend afzet tegen het gang­ba­re zwart-wit­den­ken over de oor­log. En ver­der door de gehan­teer­de stijl­vorm: “per­soon­lijk, hel­der, toe­gan­ke­lijk en vol beel­den­de anek­do­tes en lite­rai­re bron­nen.” Vol­gens For­tuin is dit een “suc­ces­for­mu­le van veel non-fic­tie van de laat­ste tien jaar”, een stel­ling waar ik me wel in kan vin­den. Het boek deed onmid­del­lijk veel stof opwaai­en, waar­bij de kri­tiek zich voor­al richt­te op de vele nuan­ce­rin­gen die van der Heij­den aan­bracht bij de daden en gedach­ten van de ver­zet­strij­ders. Hij zou hier­door de slacht­of­fers uit het oog ver­lie­zen. Ech­ter van der Heij­den was niet de eer­ste of eni­ge die met dit genu­an­ceer­de geluid kwam. Het pas­te bin­nen een ten­dens tot meer afstand nemen van de stren­ge oor­de­len die men tot dus­ver­re had voor de bezet­ters en de col­la­bo­ra­teurs. De wer­ke­lijk­heid is veel inge­wik­kel­der dan ‘de fou­te duit­ser’ tegen­over ‘de nobe­le ver­zet­strij­der’.

Dit aspect van het door­bre­ken van een te sim­pel per­spec­tief, zien we ook terug in het boek over Annie M.G. Sch­midt. Jour­na­lis­te Anne­jet van der Zijl had het vol­gen­de uit­gangs­punt voor ogen: “name­lijk dat het beeld dat Annie over zich­zelf naar bui­ten bracht niet nood­za­ke­lij­ker­wijs strook­te met de his­to­ri­sche wer­ke­lijk­heid.” Al met al was het niet schok­kend of spec­ta­cu­lair wat van der Zijl als nieuws over Annie naar boven haal­de, maar het week wel sterk af van het beeld wat een­ie­der bij deze ‘lief­ste oma van Neder­land’ had. Pie­ter Steinz geeft in NRC van 16 juli goed aan hoe van der Zijl ondanks dit kri­tisch por­tret wel dege­lijk een fun­da­ment heeft gelegd voor de cano­ni­se­ring van de meest Neder­land­se schrijf­ster. Wat ook hier opvalt is de doel­stel­ling van van der Zijl: “het schrij­ven van een niet-aca­de­mi­sche bio­gra­fie, zon­der klas­siek noten­ap­pa­raat, die in de scha­duw kon staan van gro­te Angel­sak­si­sche voor­beel­den.” Een doel­stel­ling die aan­sluit bij de suc­ces­for­mu­le voor non-fic­tie zoals hier­bo­ven aan­ge­haald. Steinz geeft aan dat haar doel bereikt is.

Zon­der het boek gele­zen te heb­ben kan ik me er iets bij voor­stel­len. Name­lijk van­we­ge een ander boek van haar hand, een­tje die ik wel gele­zen heb: Bern­hard, een ver­bor­gen geschie­de­nis. Ook hier deden dezelf­de kwa­li­fi­ca­ties de ron­de, dat de bio­gra­fie zich liet lezen als een roman. En opnieuw lijkt haar uit­gangs­punt het toet­sen van een (dit­maal door Prins Bern­hard) naar bui­ten gebracht beeld met de his­to­ri­sche wer­ke­lijk­heid. Een boek dat ik met veel inte­res­se gele­zen heb en dat geen minuut deed ver­ve­len. Voor­al de hoofd­stuk­ken over het oor­logs­ver­le­den van de Prins zijn ver­hel­de­rend. Minu­ti­eus geeft ze aan waar de his­to­ri­sche bron­nen en getui­ge­nis­sen van tijd­ge­no­ten haaks staan op (of toch in ieder geval niet stro­ken met) de over­le­ve­ring zoals door de Prins altijd met ver­ve gebracht. Van de Zijl onhoudt zich van een defi­ni­tief oor­deel over Prins Bern­hard, maar laat dui­de­lijk zien dat ook hier de wer­ke­lijk­heid vele malen gecom­pli­ceer­der is. In die zin sluit het goed aan bij Grijs ver­le­den.

Wel­nu, in de week­end­tas dus de NRC van afge­lo­pen vrij­dag. En die blijft er nog een tijd­je in zit­ten. Voor­lo­pig wil ik niet weten of het weer een des­il­lu­sie gaat wor­den. Niet alleen zou het een vol­gen­de deuk in mijn al danig gekwet­ste ego zijn. Het bete­kent ook weer een vol­gend blogje schrij­ven over een boek dat ik niet gele­zen heb. Er zijn leu­ke­re din­gen om te doen.
Zoals een Bel­gisch bier­tje drin­ken op een Mechels ter­ras!

Tot vol­gen­de week alle­maal.

~ ~ ~

Rou­ti­ne­be­zoek (voor www.vitaal.nl)
Toe­val in de maak

1 reactie op “De Oogst 2001 — 2010 (2) <span class="amp">&</span> (3)”

  1. Een boek dat nog niet gele­zen is, een blog die nog niet geschre­ven is, een bier­tje dat nog niet gedron­ken is, een sta­pel die nog niet geslon­ken is.Zolang er leu­ke­re din­gen te doen zijn, blijft de toe­komst zich opsta­pe­len. Lon­kend, ver­wach­tend, onge­dul­dig en smach­tend. Tot­dat hij ver­wor­den is tot gecom­pli­ceer­de wer­ke­lijk­heid. En daar­na deel uit­maakt van een genu­an­ceerd verleden.De toe­komst wacht, het ver­le­den heeft meer geduld.

Reacties zijn gesloten.