Communisme, sex en leugens — Maria Genova

In een zoveel­ste poging om hier ver­slag te doen van mijn leeser­varin­gen, deze keer aan­dacht voor het boek ‘Com­mu­nisme, sex en leu­gens’ van Maria Gen­o­va.
Het is haar eerste boek en ver­scheen in maart 2007.

Het kansloze aspect betre­ft hier natu­urlijk mijn geregeld tot max­i­male stil­stand val­lende leespe­ri­odes. Weken die voor­bij vliegen van­wege aller­hande pro­jectwerkza­amhe­den en die geen enkele ruimte bieden om daar­naast nog van een goed boek te kun­nen geni­eten. Of, heel soms, enkele dagen van relatieve rust waarin dan ein­delijk een boek van begin tot eind kan wor­den uit­gelezen, maar waar­na dan weer niet de tijd genomen kan wor­den om er ver­slag van te doen. Dus, bij voor­baat kansloos in die zin dat het miss­chien weer een een­ma­lige oprisp­ing is om van­daag een leeser­var­ing te willen delen.

Zoals nu over ‘Com­mu­nisme, sex en leu­gens’, een boek wat ik vanocht­end met een tevre­den gevoel heb uit­gelezen. Het vertelt op een uiterst onder­houdende wijze de gang naar vol­wassen­heid van een jonge vrouw (aange­duid als Mer) in Bul­gar­i­je ten tijde van het com­mu­nisme. Om dan plot­sel­ing gecon­fron­teerd te wor­den met het verd­wi­j­nen van alle zek­er­he­den van datzelfde com­mu­nisme, gesym­bol­iseerd door de afbraak van de Berli­jnse muur. Over­al wordt de geves­tigde poli­tieke elite ver­van­gen door nieuwe gezicht­en, al dan niet hard­handig daar­toe ged­won­gen. Het volk juicht, want een nieuwe tijd is aange­bro­ken. Het juk wordt afge­wor­pen.

Bin­nen korte tijd is er van alle euforie onder een groot deel van de bevolk­ing echter niets meer over. Het is bit­ter ont­wak­en in een nieuwe realiteit van kil kap­i­tal­isme waar de kloof tussen arm en rijk te breed is gebleken om de over­stap te mak­en. Deze zicht­bare schei­d­ing is vele malen con­fron­teren­der dan de oude sit­u­atie waar eenieder in dezelfde sit­u­atie zat.

Het was een onmisken­bare para­dox: tij­dens het com­mu­nisme had­den de meeste mensen genoeg geld, maar ze kon­den daar haast niets mee kopen, nu waren de winkels over­vol met west­erse spullen, maar de meeste mensen had­den geen geld. [p.173]

Natu­urlijk zijn er in de loop der jaren na ‘89 al veel per­soon­lijke getu­igenis­sen ver­sch­enen van hen die opgroei­den onder het juk van een oost-europees cen­tral­is­tisch regime waar gepoogd werd alles en iedereen te con­trol­eren. En daar is dit boek zek­er niet uniek in. Wat mij vooral aansprak is de manier waarop Mer probeert van haar kant een zekere con­t­role over haar lev­en te behouden. Heel bek­waam probeert zij door observeren en han­de­len uit te vin­den waar de gren­zen liggen van de vri­jheid die zij zoekt. Behoedza­am om niet het gevaar te lopen bepaalde ver­wor­ven­heden kwi­jt te rak­en, maar ook op zijn tijd door­tas­tend han­de­lend om gebruik te mak­en van ruimtes die zij ziet.

Vooral op het ter­rein van de liefde ontwikkelt zij zichzelf tot een ervaren speel­ster. In een niets ontziende jacht naar ‘de ware’ maakt Mer con­tact met vele man­nen. Al van jongs af aan probeert zij ervar­ing op te doen met zoveel mogelijk ver­schil­lende types. Maar haar maagdelijkheid is haar heilig. Zij vergelijkt haar zoek­tocht met haar leesge­drag.

Ik keek eerst naar het boekom­slag en als ik die aantrekke­lijk vond, begon ik met lezen. Mensen zijn net boeken: het gaat om de bin­nenkant, maar iedereen ziet eerst de buitenkant. Soms ging ik iets te lang door met lezen in de hoop dat de inhoud alsnog boeiend zou wor­den. […] Ik heb zo heel wat onin­ter­es­sante tek­sten gelezen, maar ik had geen keus. Als ik zou stop­pen met lezen, zou ik ook nooit in aan­rak­ing komen met een meester­w­erk. [p.36]

Wat duidelijk wordt is dat de jeugd van Mer ondanks dat het verre van zorgeloos is, niet geken­merkt wordt door de harde repressie als in de begin­jaren van het com­mu­nisme. Iedereen beseft dat hun lev­en zich afspeelt bin­nen een poli­ti­es­taat maar daar staat tegen­over dat er ook een hoop zek­er­heid is bin­nen die afge­gren­delde werke­lijkheid. Er is werk en zak­en zoals schol­ing en gezond­hei­d­szorg zijn goed geregeld. Humor als alge­meen gehanteerd wapen tegen poli­tiek fungeerde als een bindend ele­ment.

We beseften niet dat dit geen echte vri­jheid was. Voor mij was de poli­tiek een troe­bele zee en mijn lev­en een groot luxe jacht. Ik moest natu­urlijk reken­ing houden met de gol­ven, maar ik con­cen­treerde me vooral op het plezi­er dat ik op het jacht beleefde samen met al die inter­es­sante pas­sagiers. [p.91]

Op deze manier weet Mer zich staande te houden. En kleur­rijk zijn de pas­sages die voor­bij komen over het lev­en op dit ‘groot luxe jacht’. Wat me bij het vol­gende aspect brengt waarom ik dit boek graag gelezen heb. Het deed me namelijk af en toe denken aan vergelijk­bare pas­sages uit het werk van Jerzy Kosin­s­ki. Deze, van orig­ine Poolse schri­jver (die ik graag mag lezen), heeft ook geschreven over zijn jeugd in een com­mu­nis­tisch land.

Hoewel Kosin­s­ki in zijn romans een veel donkerder en onrust­baren­der beeld schetst van de onder­linge menselijke ver­houdin­gen  (waarschi­jn­lijk omdat het zich afspeelde tij­dens een meer repressief regime) trof mij vooral het manip­u­latieve karak­ter bij de hoofd­per­so­n­en. Mer, hoe fris en fruit­ig zij over mag komen, is toch op gezette tij­den bezig de sit­u­aties naar haar hand te zetten. Een belan­grijk ver­schil met de hoofd­per­so­n­en bij Kosin­s­ki is wel dat Mer er probeert iets mee te doen, ter­wi­jl dat bij Kosin­s­ki vaak ont­breekt. Daar gaat het meestal om het manip­uleren als exper­i­ment. Er is een grotere afs­tandelijkheid bij wat men teweeg­bracht. De hoofd­per­so­n­en bij Kosin­s­ki komen over als lab­o­ran­ten die proeven uitvo­eren en hun obser­vaties nauwkeurig boek­staven. Mer is een warm­bloedig per­soon die het geleerde in prak­tijk brengt bij haar vol­gende ont­moetin­gen. Daar­door wekt zij veel meer sym­pa­thie op.

Grap­pig vond ik ook nog te zien dat zow­el Mer als Kosinski’s hoofd­per­so­n­en op een gegeven moment ver­licht­ing zoeken in het skiën. Het zal toe­val zijn, maar mijn invulling is dat het skiën miss­chien gevoeld kan wor­den als ook een soort van con­t­role overne­men. Bin­nen de restric­ties  van de gebo­den vri­jheid en ruimte kan men ver­vol­gens roekeloos een berg afdalen. Volledi­ge vri­jheid bin­nen een beperk­te vri­jheid.

En dat is ook de bood­schap die ik in het boek meen te lezen. Een con­tinu aftas­ten van de gren­zen die opgelegd wor­den om een zo groot mogelijke vri­jheid te bereiken. Zich niet neer­leggen bij de beperk­ing, maar alti­jd op zoek naar de rek die er in zit. In die zin vind ik Mer een krachtig per­soon die poogt haar lev­en vorm te geven en daar bij­zon­der goed in slaagt.

Het boek eindigt en begint met Mer vertel­lend vanu­it Las Vegas. Bul­gar­i­je heeft ze inmid­dels al lang achter zich gelat­en. Het ‘grote luxe jacht’ is aange­meerd en de reis van Mer heeft zich voort­gezet op het woelige vaste land.

~ ~ ~

Na ‘Com­mu­nisme, sex en leu­gens’, ver­sch­enen er van Maria Gen­o­va nog twee boeken. In feb­ru­ari dit jaar ‘Man is sto­er, vrouw is hoer’, het relaas van een vrouw die 12 jaar getrouwd was met een lover­boy. En dit week­end was de boekp­re­sen­tatie van ‘Vrouwen die in man­nen geloven’. Over de ver­w­even­heid tussen Rus­sis­che miljon­airs en de maf­fiose onder­w­ereld.

~ ~ ~

Tags

(all tags)

Tweets