Heldere hemel — Tom Lanoye

Net voor­dat het vlieg­tu­ig zou neer­storten had ik de don­der­slag bij heldere hemel al te pakken. Maar dat had andere oorza­k­en. Van per­soon­lijke aard. De goede ver­staan­der (waar­bij het een voor­waarde is dat deze ook het boek­je tot het einde toe gelezen moet hebben) zal miss­chien begri­jpen waarom. Ik ga het hier niet verder toelicht­en. Hoo­gu­it tussen de regels.

Het boeken­weekgeschenk van 2012 (want dat is de aan­lei­d­ing voor dit blog) is geschreven door Tom Lanoye. De titel is Heldere hemel. Achter in het boek­je (92 pagina’s) staat een Noot van de auteur opgenomen:

Heldere hemel’ is gebaseerd op een ware gebeurte­nis — het neer­storten van een onbe­mande MiG op een huis in Kooigem bij Kor­trijk, op 4 juli 1989. Verder berusten alle per­son­ages en sit­u­aties op mijn fan­tasie. Ik eer bij dezen wel de nagedacht­e­nis van de negen­tien­jarige Wim Delaere, die bij het werke­lijk gebeurde ongeval om het lev­en kwam, en ik con­doleer zijn nabestaan­den. Som­mige pij­nen sli­jten niet, al gaan er jaren over­heen.

Ik ben niet iemand die meteen naar het einde van een boek bladert om te zien hoe een ver­haal afloopt. Laat de auteur mij maar pogen te ver­rassen. Helaas staat ook al op de achter­flap ver­meld dat de plot van het ver­haal is ‘gebaseerd op een waarge­beurd voor­val in de nada­gen van de Koude Oor­log: een onbe­mand Sov­jet-Rus­sisch gevechtsvlieg­tu­ig stort neer in een Bel­gisch gehucht.’ En verder zorgde alle media-aan­dacht ron­dom de Boeken­week er wel voor dat de ont­knop­ing van het ver­haal al bij voor­baat duidelijk was. De vraag is dan nog alleen wie het slachtof­fer zal zijn. Of slachtof­fers zullen zijn.

Ik geloof niet in toe­val. Ook niet dat zak­en voorbestemd zijn. Veel overkomt mij gewoon. Toch weer­houdt mij dat er niet van om soms te proberen de sit­u­atie naar mijn hand te zetten. Vaak slaag ik daar niet in. Wat ik ook wel eens doe is het zoeken naar tekens ter beves­tig­ing dat alles goed gaat of komt. Zo heb ik in de jaren ’80 regel­matig rondgekeken bij passerende voer­tu­igen naar het num­mer­bord. Ik had in mijn hoofd gehaald dat wan­neer ik de ‘gouden com­bi­natie’ zou ont­dekken, dat dit de garantie zou zijn voor een gelukkige relatie. De gouden com­bi­natie in dit geval zou bestaan uit mijn eigen ini­tialen, die van mijn geliefde, en het jaar­tal van de start van onze relatie. Uitein­delijk heb ik deze zoek­tocht ges­taakt, en til er niet meer zo zwaar aan dat dit teken voor mij ver­bor­gen is gebleven. Tegelijk­er­ti­jd probeer ik niet teveel aan­dacht te best­e­den aan het feit dat deze relatie niet stand gehouden heeft.

In de zomer van 1989 kri­jgt Vera mid­den in de nacht (of vroege ocht­end) een tele­foon­t­je. Het is Wal­ter, haar man. In beschonken staat deelt die haar mee dat hij een ander heeft en niet meer bij haar terugkomt. Vera en Wal­ter zijn een getrouwd stel. Ze hebben elka­ar leren ken­nen tij­dens hun stu­den­ten­ti­jd zo’n der­tig jaar eerder en zijn alti­jd bij elka­ar gebleven. Tot nu. Pikant detail: het nieuwe lief­je van Wal­ter is nogal jong. En een voor­ma­lig lief­je van Peter, hun zoon.

Vera is not amused. Zek­er niet wan­neer diezelfde dag nog (nadat zij nieuwe sloten op alle deuren van hun huis heeft lat­en plaat­sen) Car­la, de nieuwe liefde van haar (ex-)man op de stoep ver­schi­jnt. Wat vol­gt is de ver­make­lijk beschreven con­frontatie tussen een vrouw op leefti­jd die zojuist een dre­un van jew­el­ste heeft ont­van­gen en gepoogd heeft grip te behouden op haar ineen­stor­tende lev­en door als zoete wraak enkele flinke slokken van de duurste whiskey van haar man weg te drinken, met de jeugdi­ge ver­schi­jn­ing van Car­la die min­der naïef en onschuldig is dan op het eerste gezicht blijkt. Na de nodi­ge ver­wi­jten over en weer aan elka­ars adres, maar zek­er ook aan Wal­ter en Peter, zet Vera res­olu­ut Car­la het huis uit.

Onder­tussen vol­gen we de belevenis­sen van een MiG-23 die vanu­it Polen onder­weg is richt­ing de plek waar Vera zich bevind. Was de MiG eerst nog voorzien van een piloot die richt­ing gaf, al snel voelt deze zich genoodza­akt om via de schi­et­stoel het toes­tel te moeten ver­lat­en. Vanaf dat moment gaat het vlieg­tu­ig een bestem­ming tege­moet die pas op de laat­ste pag­i­na voor ons als lez­ers duidelijk wordt. Inmid­dels weten we dat ook Wal­ter en Peter zich ergens ron­dom het huis ophouden. We hebben dus vier poten­tiële slachtof­fers in het vizier. Want in de ver­haal­li­jn van het op hol ges­la­gen vlieg­tu­ig wordt ook duidelijk dat door aller­lei omstandighe­den er niet inge­grepen gaat of kan wor­den om het toes­tel van koers te lat­en veran­deren. Of gecon­troleerd te lat­en neer­storten. Het is niet langer de vraag of de MiG een slachtof­fer zal mak­en, maar wie het slachtof­fer gaat wor­den.

Dit boek is een ‘whobeit’ in plaats van een ‘who­dun­nit’ en het bli­jft span­nend tot de laat­ste bladz­i­jde.

In de zomer van 1989 had ik het (voor mijn omgev­ing plotse) besluit genomen te stop­pen met werken en alsnog met een uni­ver­si­taire studie te gaan begin­nen. Geschiede­nis was waar mijn keus op gevallen was. Het betek­ende nogal een drastis­che wijzig­ing in het bestaan wat ik op dat moment voerde. Samen­wo­nend met mijn eerste liefde. Vaste baan met mooie toekom­st­mo­gelijkhe­den bij Philips. Mijn med­edel­ing om full­time te gaan stud­eren zal heus niet aangekomen zijn vergelijk­baar met wat Vera te horen kreeg in 1989. Maar het zal wel degelijk een don­der­slag bij heldere hemel zijn geweest. Er vie­len twee poten­tiële slachtof­fers te onder­schei­den. De rest is geschiede­nis.

En op pag­i­na 91 en 92 las ik alsnog de tekens. Met terug­w­erk­ende kracht ein­delijk gevon­den. Een ver­from­meld num­mer­bord met de gouden com­bi­natie onder de smeu­lende puin­hopen van een neergestorte MiG.

Som­mige pij­nen sli­jten niet, al gaan er jaren over­heen.

~ ~ ~

Heldere hemel door Tom Lanoye is een uit­gave van de Sticht­ing Col­lec­tieve Pro­pa­gan­da van het Ned­er­landse Boek ter gele­gen­heid van de Boeken­week 2012 en werd gepro­duceerd door Uit­gev­er­ij Pro­motheus. Ook de Vlaamse boekverkop­er biedt Heldere hemel, ter gele­gen­heid van de Lit­eraire Lente 2012, aan.

~ ~ ~

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets