Heldere hemel — Tom Lanoye

Net voor­dat het vlieg­tuig zou neer­stor­ten had ik de don­der­slag bij hel­de­re hemel al te pak­ken. Maar dat had ande­re oor­za­ken. Van per­soon­lij­ke aard. De goe­de ver­staan­der (waar­bij het een voor­waar­de is dat deze ook het boek­je tot het ein­de toe gele­zen moet heb­ben) zal mis­schien begrij­pen waar­om. Ik ga het hier niet ver­der toe­lich­ten. Hoog­uit tus­sen de regels.

Het boe­ken­week­ge­schenk van 2012 (want dat is de aan­lei­ding voor dit blog) is geschre­ven door Tom Lanoye. De titel is Hel­de­re hemel. Ach­ter in het boek­je (92 pagina’s) staat een Noot van de auteur opge­no­men:

Hel­de­re hemel’ is geba­seerd op een ware gebeur­te­nis — het neer­stor­ten van een onbe­man­de MiG op een huis in Kooi­gem bij Kort­rijk, op 4 juli 1989. Ver­der berus­ten alle per­so­na­ges en situ­a­ties op mijn fan­ta­sie. Ik eer bij dezen wel de nage­dach­te­nis van de negen­tien­ja­ri­ge Wim Delae­re, die bij het wer­ke­lijk gebeur­de onge­val om het leven kwam, en ik con­do­leer zijn nabe­staan­den. Som­mi­ge pij­nen slij­ten niet, al gaan er jaren over­heen.

Ik ben niet iemand die met­een naar het ein­de van een boek bla­dert om te zien hoe een ver­haal afloopt. Laat de auteur mij maar pogen te ver­ras­sen. Helaas staat ook al op de ach­ter­flap ver­meld dat de plot van het ver­haal is ‘geba­seerd op een waar­ge­beurd voor­val in de nada­gen van de Kou­de Oor­log: een onbe­mand Sov­jet-Rus­sisch gevechts­vlieg­tuig stort neer in een Bel­gisch gehucht.’ En ver­der zorg­de alle media-aan­dacht rond­om de Boe­ken­week er wel voor dat de ont­kno­ping van het ver­haal al bij voor­baat dui­de­lijk was. De vraag is dan nog alleen wie het slacht­of­fer zal zijn. Of slacht­of­fers zul­len zijn.

Ik geloof niet in toe­val. Ook niet dat zaken voor­be­stemd zijn. Veel over­komt mij gewoon. Toch weer­houdt mij dat er niet van om soms te pro­be­ren de situ­a­tie naar mijn hand te zet­ten. Vaak slaag ik daar niet in. Wat ik ook wel eens doe is het zoe­ken naar tekens ter beves­ti­ging dat alles goed gaat of komt. Zo heb ik in de jaren ’80 regel­ma­tig rond­ge­ke­ken bij pas­se­ren­de voer­tui­gen naar het num­mer­bord. Ik had in mijn hoofd gehaald dat wan­neer ik de ‘gou­den com­bi­na­tie’ zou ont­dek­ken, dat dit de garan­tie zou zijn voor een geluk­ki­ge rela­tie. De gou­den com­bi­na­tie in dit geval zou bestaan uit mijn eigen ini­ti­a­len, die van mijn gelief­de, en het jaar­tal van de start van onze rela­tie. Uit­ein­de­lijk heb ik deze zoek­tocht gestaakt, en til er niet meer zo zwaar aan dat dit teken voor mij ver­bor­gen is geble­ven. Tege­lij­ker­tijd pro­beer ik niet teveel aan­dacht te beste­den aan het feit dat deze rela­tie niet stand gehou­den heeft.

In de zomer van 1989 krijgt Vera mid­den in de nacht (of vroe­ge och­tend) een tele­foon­tje. Het is Wal­ter, haar man. In beschon­ken staat deelt die haar mee dat hij een ander heeft en niet meer bij haar terug­komt. Vera en Wal­ter zijn een getrouwd stel. Ze heb­ben elkaar leren ken­nen tij­dens hun stu­den­ten­tijd zo’n der­tig jaar eer­der en zijn altijd bij elkaar geble­ven. Tot nu. Pikant detail: het nieu­we lief­je van Wal­ter is nog­al jong. En een voor­ma­lig lief­je van Peter, hun zoon.

Vera is not amu­sed. Zeker niet wan­neer die­zelf­de dag nog (nadat zij nieu­we slo­ten op alle deu­ren van hun huis heeft laten plaat­sen) Car­la, de nieu­we lief­de van haar (ex-)man op de stoep ver­schijnt. Wat volgt is de ver­ma­ke­lijk beschre­ven con­fron­ta­tie tus­sen een vrouw op leef­tijd die zojuist een dreun van jewel­ste heeft ont­van­gen en gepoogd heeft grip te behou­den op haar ineen­stor­ten­de leven door als zoe­te wraak enke­le flin­ke slok­ken van de duur­ste whis­key van haar man weg te drin­ken, met de jeug­di­ge ver­schij­ning van Car­la die min­der naïef en onschul­dig is dan op het eer­ste gezicht blijkt. Na de nodi­ge ver­wij­ten over en weer aan elkaars adres, maar zeker ook aan Wal­ter en Peter, zet Vera reso­luut Car­la het huis uit.

Onder­tus­sen vol­gen we de bele­ve­nis­sen van een MiG-23 die van­uit Polen onder­weg is rich­ting de plek waar Vera zich bevind. Was de MiG eerst nog voor­zien van een piloot die rich­ting gaf, al snel voelt deze zich genood­zaakt om via de schiet­stoel het toe­stel te moe­ten ver­la­ten. Van­af dat moment gaat het vlieg­tuig een bestem­ming tege­moet die pas op de laat­ste pagi­na voor ons als lezers dui­de­lijk wordt. Inmid­dels weten we dat ook Wal­ter en Peter zich ergens rond­om het huis ophou­den. We heb­ben dus vier poten­ti­ë­le slacht­of­fers in het vizier. Want in de ver­haal­lijn van het op hol gesla­gen vlieg­tuig wordt ook dui­de­lijk dat door aller­lei omstan­dig­he­den er niet inge­gre­pen gaat of kan wor­den om het toe­stel van koers te laten ver­an­de­ren. Of gecon­tro­leerd te laten neer­stor­ten. Het is niet lan­ger de vraag of de MiG een slacht­of­fer zal maken, maar wie het slacht­of­fer gaat wor­den.

Dit boek is een ‘who­beit’ in plaats van een ‘who­dun­nit’ en het blijft span­nend tot de laat­ste blad­zij­de.

In de zomer van 1989 had ik het (voor mijn omge­ving plot­se) besluit geno­men te stop­pen met wer­ken en als­nog met een uni­ver­si­tai­re stu­die te gaan begin­nen. Geschie­de­nis was waar mijn keus op geval­len was. Het bete­ken­de nog­al een dras­ti­sche wij­zi­ging in het bestaan wat ik op dat moment voer­de. Samen­wo­nend met mijn eer­ste lief­de. Vas­te baan met mooie toe­komst­mo­ge­lijk­he­den bij Phi­lips. Mijn mede­de­ling om full­ti­me te gaan stu­de­ren zal heus niet aan­ge­ko­men zijn ver­ge­lijk­baar met wat Vera te horen kreeg in 1989. Maar het zal wel dege­lijk een don­der­slag bij hel­de­re hemel zijn geweest. Er vie­len twee poten­ti­ë­le slacht­of­fers te onder­schei­den. De rest is geschie­de­nis.

En op pagi­na 91 en 92 las ik als­nog de tekens. Met terug­wer­ken­de kracht ein­de­lijk gevon­den. Een ver­from­meld num­mer­bord met de gou­den com­bi­na­tie onder de smeu­len­de puin­ho­pen van een neer­ge­stor­te MiG.

Som­mi­ge pij­nen slij­ten niet, al gaan er jaren over­heen.

~ ~ ~

Hel­de­re hemel door Tom Lanoye is een uit­ga­ve van de Stich­ting Col­lec­tie­ve Pro­pa­gan­da van het Neder­land­se Boek ter gele­gen­heid van de Boe­ken­week 2012 en werd gepro­du­ceerd door Uit­ge­ve­rij Pro­mo­theus. Ook de Vlaam­se boek­ver­ko­per biedt Hel­de­re hemel, ter gele­gen­heid van de Lite­rai­re Len­te 2012, aan.

~ ~ ~

6 Replies to “Heldere hemel — Tom Lanoye”

  1. Bedankt voor het delen @->–

  2. Tja…nummerbordentick…
    Weet niet meer welk ik had inder­tijd…

  3. Een ver­from­meld num­mer­bord met de gou­den com­bi­na­tie onder de smeu­len­de puin­ho­pen van een neer­ge­stor­te MiG.”
    Dui­de­lij­ker ant­woord kon je niet krij­gen lijkt mij…

  4. .. ik wist niet dat jij zo bij­ge­lo­vig was..
    Weer wat geleerd.

    1. Inmid­dels ben ik van mijn bij­ge­loof geval­len…

  5. Hele mooie post. Met veel ple­zier gele­zen. Ik was hele­maal ver­ge­ten dat ik dit gele­zen had.

Comments are closed.