Vrijheid

Toen de beroemde ont­dekkingsreiziger Hen­ry Mor­ton Stan­ley (“Dr. Liv­ing­stone, I pre­sume.”) na jaren van afzien in de ondo­or­dring­bare oer­wouden van Afri­ka ein­delijk weer eens opdook van een expe­di­tie, was een van de eerste bericht­en die hij te horen kreeg, dat zijn vriendin Alice Pike in de tussen­ti­jd was getrouwd. Dat was de vrouw waar­van hij de beel­te­nis op zijn hart bij zich droeg en waaraan hij zijn gedacht­es wijdde ten tijde dat alles tegen­zat. Zij had hem op de been gehouden tij­dens de moeil­ijk­ste peri­odes van zijn tocht. Zelfs de boot waarop hij een groot gedeelte van de reis had afgelegd, was naar haar ver­noemd: ‘Lady Alice’.

Ondanks de hevige teleurstelling welke dit ongetwi­jfeld voor Stan­ley moest zijn, was het tevens zeer leerza­am voor hem. Hij begreep hoe zijn fix­atie voor Alice hem de extra kracht had gegeven zijn expe­di­tie niet voor­ti­jdig te beëindi­gen. Al die tijd in het ‘donkere hart’ van Afri­ka had hij een doel voor ogen gehad: heel­huids zien te over­leven, zodat hij met roem over­laden een goede huwelijkspart­ner voor Alice kon zijn. Nu, dat laat­ste was niet meer van belang, maar hij had wel alle ont­berin­gen weten te over­leven en zijn rep­u­tatie als onver­schrokken avon­turi­er was voor­goed onbe­twist. Alleen met het ‘weg­vallen’ van Alice was het wel zaak dat hij een ander ‘hoger’ doel voor zichzelf moest zien te definiëren. Dat vond hij in de bestri­jd­ing van de slaven­han­del. Het werd zijn lev­enslange missie.

De belevenis­sen van Stan­ley wor­den door Baumeis­ter en Tier­ney in het boek ‘Willpow­er, Redis­cov­er­ing the great­est human strength’ gebruikt als illus­tratie bij hun uiteen­zetting over de relatie tussen wilskracht in com­bi­natie met lange- en korte-ter­mi­jn doe­len. Onder­zoek toont aan dat:

[…] a nar­row, con­crete, here-and-now focus works against self-con­trol, where­as a broad, abstract, long-term focus sup­ports it. That’s one rea­son why reli­gious peo­ple score rel­a­tive­ly high in mea­sures of self-con­trol, and why non­re­li­gious peo­ple like Stan­ley can ben­e­fit by oth­er kinds of tran­scen­dent thoughts and endur­ing ideals.

De van zijn geloof gevallen Stan­ley (veroorza­akt door de slachtin­gen waar­van hij getu­ige was geweest tij­dens de Amerikaanse Burg­eroor­log) had het aldus goed gezien en een alter­natief hoger doel gecon­strueerd toen zijn religieuze over­tuig­ing niet meer toereik­end was.

In de NRC van afgelopen don­derdag werd stilges­taan bij het afscheid van J.L. Heldring, vaste colum­nist sinds 1953, die er op 94-jarig leefti­jd mee stopt. Onder andere Bas Hei­jne schreef een artikel bij dit gedenkwaardi­ge moment. Om het schri­jven van Heldring te duiden, ref­er­eert hij naar een col­umn van Heldring waarin laat­stge­noemde schri­jft over de onmis­bare erf­zonde. Vol­gens Heldring is dit “het inge­boren besef van het eigen, menselijk teko­rt.” Hei­jne schri­jft ver­vol­gens “wie niet in God gelooft, is, in tegen­stelling tot wat veel pro­gressieven denken, niet bevri­jd. Inte­gen­deel, hij worstelt met zijn vri­jheid.”

Ik moest (als niet-gelovige) aan deze worstel­ing denken bij het lezen van de uit­leg over het stellen van doe­len en de bijbe­horende wilskracht die nodig is om deze doe­len ook daad­w­erke­lijk te realis­eren. Vanzelf­sprek­end moest ik ook denken aan enkele van mijn eigen doe­len die ik probeer na te streven. En dan vooral aan het waarom van de gestelde doe­len. Waarom probeer ik te bereiken wat ik mezelf ten doel heb gesteld? Wat is de dieperliggende gedachte die me net dat extra beet­je kracht geeft om door te gaan wan­neer ik het even niet zie zit­ten?

Daar moest ik dus aan denken. Niet dat het me alle­maal duidelijk­er is gewor­den. Wel dat ik aan het denken ben gezet.

~ ~ ~

7 Comments

Het was een toe­val­lige samen­loop van kort na elka­ar die pas­sages lezen en ver­vol­gens werd het denken in werk­ing gezet.
Dat the­ma in de VK heeft zek­er te mak­en met de week van de filosofie waarin dat ook het cen­trale onder­w­erp is? Een antwo­ord heb ik niet. Erover lezen doe ik graag en afhanke­lijk van hoe de stelling verdedigd wordt slinger ik mee van het ene naar het andere.

mooie over­peinz­ing
ik vind het wel fijn, een grot­er ver­haal. Geeft het gevoel ergens deel van uit te mak­en

kan inder­daad ook door andere manieren van geloven

Het zal er natu­urlijk sterk van afhangen hoe de gestelde doe­len tot stand zijn gekomen. Het bli­jft uitein­delijk koffiedik kijken waar je maar op één manier achter kunt komen wat het met je gaat doen.

Geef een reactie