Vrijheid

Toen de beroem­de ont­dek­kings­rei­zi­ger Hen­ry Mor­ton Stan­ley (“Dr. Livings­to­ne, I pre­su­me.”) na jaren van afzien in de ondoor­dring­ba­re oer­wou­den van Afri­ka ein­de­lijk weer eens opdook van een expe­di­tie, was een van de eer­ste berich­ten die hij te horen kreeg, dat zijn vrien­din Ali­ce Pike in de tus­sen­tijd was getrouwd. Dat was de vrouw waar­van hij de beel­te­nis op zijn hart bij zich droeg en waar­aan hij zijn gedach­tes wijd­de ten tij­de dat alles tegen­zat. Zij had hem op de been gehou­den tij­dens de moei­lijk­ste peri­o­des van zijn tocht. Zelfs de boot waar­op hij een groot gedeel­te van de reis had afge­legd, was naar haar ver­noemd: ‘Lady Ali­ce’.

Ondanks de hevi­ge teleur­stel­ling wel­ke dit onge­twij­feld voor Stan­ley moest zijn, was het tevens zeer leer­zaam voor hem. Hij begreep hoe zijn fixa­tie voor Ali­ce hem de extra kracht had gege­ven zijn expe­di­tie niet voor­tij­dig te beëin­di­gen. Al die tijd in het ‘don­ke­re hart’ van Afri­ka had hij een doel voor ogen gehad: heel­huids zien te over­le­ven, zodat hij met roem over­la­den een goe­de huwe­lijks­part­ner voor Ali­ce kon zijn. Nu, dat laat­ste was niet meer van belang, maar hij had wel alle ont­be­rin­gen weten te over­le­ven en zijn repu­ta­tie als onver­schrok­ken avon­tu­rier was voor­goed onbe­twist. Alleen met het ‘weg­val­len’ van Ali­ce was het wel zaak dat hij een ander ‘hoger’ doel voor zich­zelf moest zien te defi­ni­ë­ren. Dat vond hij in de bestrij­ding van de sla­ven­han­del. Het werd zijn levens­lan­ge mis­sie.

De bele­ve­nis­sen van Stan­ley wor­den door Bau­meis­ter en Tier­ney in het boek ‘Will­po­wer, Redis­co­ve­ring the gre­a­test human strength’ gebruikt als illu­stra­tie bij hun uit­een­zet­ting over de rela­tie tus­sen wils­kracht in com­bi­na­tie met lan­ge- en kor­te-ter­mijn doe­len. Onder­zoek toont aan dat:

[…] a nar­row, con­cre­te, here-and-now focus works against self-con­trol, whe­re­as a broad, abstract, long-term focus sup­ports it. That’s one rea­son why reli­gious peo­p­le sco­re rela­ti­ve­ly high in mea­su­res of self-con­trol, and why non­re­li­gious peo­p­le like Stan­ley can bene­fit by other kinds of trans­cen­dent thoughts and end­uring ideals.

De van zijn geloof geval­len Stan­ley (ver­oor­zaakt door de slach­tin­gen waar­van hij getui­ge was geweest tij­dens de Ame­ri­kaan­se Bur­ger­oor­log) had het aldus goed gezien en een alter­na­tief hoger doel gecon­stru­eerd toen zijn reli­gi­eu­ze over­tui­ging niet meer toe­rei­kend was.

In de NRC van afge­lo­pen don­der­dag werd stil­ge­staan bij het afscheid van J.L. Hel­dring, vas­te colum­nist sinds 1953, die er op 94-jarig leef­tijd mee stopt. Onder ande­re Bas Heij­ne schreef een arti­kel bij dit gedenk­waar­di­ge moment. Om het schrij­ven van Hel­dring te dui­den, refe­reert hij naar een column van Hel­dring waar­in laatst­ge­noem­de schrijft over de onmis­ba­re erf­zon­de. Vol­gens Hel­dring is dit “het inge­bo­ren besef van het eigen, men­se­lijk tekort.” Heij­ne schrijft ver­vol­gens “wie niet in God gelooft, is, in tegen­stel­ling tot wat veel pro­gres­sie­ven den­ken, niet bevrijd. Inte­gen­deel, hij wor­stelt met zijn vrij­heid.”

Ik moest (als niet-gelo­vi­ge) aan deze wor­ste­ling den­ken bij het lezen van de uit­leg over het stel­len van doe­len en de bij­be­ho­ren­de wils­kracht die nodig is om deze doe­len ook daad­wer­ke­lijk te rea­li­se­ren. Van­zelf­spre­kend moest ik ook den­ken aan enke­le van mijn eigen doe­len die ik pro­beer na te stre­ven. En dan voor­al aan het waar­om van de gestel­de doe­len. Waar­om pro­beer ik te berei­ken wat ik mezelf ten doel heb gesteld? Wat is de die­per­lig­gen­de gedach­te die me net dat extra beet­je kracht geeft om door te gaan wan­neer ik het even niet zie zit­ten?

Daar moest ik dus aan den­ken. Niet dat het me alle­maal dui­de­lij­ker is gewor­den. Wel dat ik aan het den­ken ben gezet.

~ ~ ~

Mis­luk­te start
Afwe­zig

7 reacties op “Vrijheid”

  1. Mooie over­pein­zing. Ik was zelf met de Volks­krant bezig die op zoek ging naar de ziel van de mens. Heb­ben wie die nu wel of niet? en wat stuurt ons aan? Brein of wils­kracht.

    1. Het was een toe­val­li­ge samen­loop van kort na elkaar die pas­sa­ges lezen en ver­vol­gens werd het den­ken in wer­king gezet.
      Dat the­ma in de VK heeft zeker te maken met de week van de filo­so­fie waar­in dat ook het cen­tra­le onder­werp is? Een ant­woord heb ik niet. Erover lezen doe ik graag en afhan­ke­lijk van hoe de stel­ling ver­de­digd wordt slin­ger ik mee van het ene naar het ande­re.

  2. twitter_jjvoerman

    mooie over­pein­zing
    ik vind het wel fijn, een gro­ter ver­haal. Geeft het gevoel ergens deel van uit te maken

    kan inder­daad ook door ande­re manie­ren van gelo­ven

  3. .. en ben je geluk­kig als je die doe­len hebt bereikt, of valt dat ook wat tegen, waar­na je door de teleur­stel­ling van het weg­blij­ven van het geluk­za­li­ge gevoel, juist diep in de put geraakt..? Ik vraag het me zomaar af.

    1. Het zal er natuur­lijk sterk van afhan­gen hoe de gestel­de doe­len tot stand zijn geko­men. Het blijft uit­ein­de­lijk kof­fie­dik kij­ken waar je maar op één manier ach­ter kunt komen wat het met je gaat doen.

Reacties zijn gesloten.