Briefgeheim

In het boek Sweet Tooth van Ian McE­wan speelt een brief een belan­grijke rol. Cru­ci­aal zelfs. De brief is gericht aan Ser­e­na Fromme. Laat­stge­noemde werkt voor de Britse geheime dienst (MI5). Wan­neer zij de brief begint te lezen is oper­atie ‘Sweet Tooth’ door haar toe­doen zo goed als tot mis­lukken gedoemd. Het zal niet alleen voor haar, maar ook voor de brief­schri­jver ver­strekkende gevol­gen hebben. Doch daar wil ik het hier nu niet over hebben. Het gaat mij eigen­lijk om die brief.

Ik vind het alti­jd erg leuk om brieven te lezen. Nog steeds betreur ik het dat het schri­jven van brieven zo goed als is verd­we­nen. Gelukkig zijn er vol­doende bewaard gebleven en wor­den regel­matig gebun­delde cor­re­spon­den­ties uit­gegeven. Wan­neer ik die lees zie ik al snel in gedacht­en de brief­schri­jver aan een antiek bureau gezeten met een fraaie vulpen blaad­je na blaad­je vol schri­jven met sier­lijke let­ters. Bij­na een ver­geten ambacht. Hoe kort nog gele­den dat we zelf een handgeschreven brief aan een geliefde op de post deden, hopend op een snel antwo­ord terug, wat alti­jd toch nog wel enkele dagen wacht­ti­jd betek­ende. Iets wat nu onvoorstel­baar lijkt.

Het werd verve­lend wan­neer brieven gin­gen kruisen. Dat kon gebeuren wan­neer je bijvoor­beeld niet meteen antwo­ord gaf op een brief. Stel je kri­jgt een brief op maandag bin­nen, maar je hebt pas tijd om op woens­dag terug te schri­jven. Diezelfde avond gooi je de brief op de bus in de weten­schap dat deze pas op vri­jdag zal aankomen. En dan valt op don­derdag of vri­jdag een vol­gende brief bin­nen, voort­bor­durend op zak­en uit de eerste brief waar je inmid­dels antwo­ord op hebt gegeven. Een antwo­ord niet geheel in lijn met wat je leest in de brief van de ongeduldige brief­schri­jver. Je kunt je voorstellen dat het wat voeten in aarde kon hebben om snel gerezen mis­ver­standen weer op een bevredi­gende manier recht te trekken. Maar dat hoorde erbij en had zo zijn charmes.

Nu is het zo dat ik brieven lezen in romans eigen­lijk­er nog leuk­er vind dan ‘echte’ brieven. Hier zie ik de schri­jver hele­maal opgaan in het per­son­age dat hij tot lev­en heeft weten te wekken. Aan het bureau zit het roman­per­son­age, maar ergens diep van bin­nen zit zijn ver­wekker die als een soort souf­fleur de woor­den influis­tert die aan het papi­er moeten wor­den toev­ertrouwd. Nog meer dan bij de dialo­gen, kan de schri­jver zich volledig uitleven in het schri­jven van brieven via zijn pro­tag­o­nis­ten. Meestal lees ik die brieven extra aan­dachtig. Op zoek naar eventuele aan­wi­jzin­gen. De schri­jver is alwe­tend, maar de held van het ver­haal niet. Geeft de schri­jver niet per ongeluk iets vrij van de plot omdat hij meer weet dan de brief­schri­jver? Een extra dimen­sie die me soms doet duize­len wan­neer ik er te lang over nadenk.

Deze extra dimen­sie is door Ian McE­wan in Sweet Tooth naar een hoger niveau getild. Hoewel ik er het fijne niet van kan vertellen zon­der de plot te ver­raden, is hier miss­chien wel sprake van een nieuwe dimen­sie. Het deed me eerlijk gezegd nog meer duize­len dan anders. Vooral in de pas­sage waarin de brief­schri­jver (een roman­per­son­age dus) gewag doet over gebeurtenis­sen die de brieflez­er (ook een roman­per­son­age) lut­tele momenten eerder is overkomen, ter­wi­jl de brief een dag eerder is geschreven. Dit is geen fout van de schri­jver (Ian McE­wan) en ook geen truc van de brief­schri­jver (het roman­per­son­age) maar een kan­telpunt in het ver­haal waar­bij de brieflez­er (het andere roman­per­son­age dus) miss­chien wel geen roman­per­son­age (de brieflez­er) blijkt te zijn.

Duizelt u het al? Goed zo, want dan kan ik u Sweet Tooth aan­raden. Het is een duizel­ing­wekkend mooi boek waar­bij de grens tussen wat fic­tie is en wat fic­tie, onrust­barend wordt opgerekt.

Ser­e­na Frome, the beau­ti­ful daugh­ter of an Angli­can bish­op, has a brief affair with an old­er man dur­ing her final year at Cam­bridge, and finds her­self being groomed for the intel­li­gence ser­vices. The year is 1972. Britain, con­fronting eco­nom­ic dis­as­ter, is being torn apart by indus­tri­al unrest and ter­ror­ism and faces its fifth state of emer­gency. The Cold War has entered a mori­bund phase, but the fight goes on, espe­cial­ly in the cul­tur­al sphere.

Ser­e­na, a com­pul­sive read­er of nov­els, is sent on a ‘secret mis­sion’ which brings her into the lit­er­ary world of Tom Haley, a promis­ing young writer. First she loves his sto­ries, then she begins to love the man. Can she main­tain the fic­tion of her under­cov­er life? And who is invent­ing whom? To answer these ques­tions, Ser­e­na must aban­don the first rule of espi­onage — trust no one.

Sweeth Tooth
Ian McE­wan
ISBN 9780224097376

~ ~ ~

  • Klinkt erg goed en span­nend. Komt op mijn lijst­je. Ik heb hard zit­ten denken wan­neer ik voor t laatst een brief heb geschreven. Kon t niet achter­halen. Ter­wi­jl ik dozen vol brieven uit mijn puber­ti­jd heb.

    • Het boek is een aan­rad­er. Vooral door de gelaagdheid die je ergens wel begint te voe­len maar die pas op ’t eind zicht­baar wordt (althans voor mij). Ik heb ook even gekeken: in 1996 schreef ik mijn laat­ste brieven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets