Briefgeheim

In het boek Sweet Tooth van Ian McEwan speelt een brief een belangrijke rol. Cruciaal zelfs. De brief is gericht aan Serena Fromme. Laatstgenoemde werkt voor de Britse geheime dienst (MI5). Wanneer zij de brief begint te lezen is operatie ‘Sweet Tooth’ door haar toedoen zo goed als tot mislukken gedoemd. Het zal niet alleen voor haar, maar ook voor de briefschrijver verstrekkende gevolgen hebben. Doch daar wil ik het hier nu niet over hebben. Het gaat mij eigenlijk om die brief.

Ik vind het altijd erg leuk om brieven te lezen. Nog steeds betreur ik het dat het schrijven van brieven zo goed als is verdwenen. Gelukkig zijn er voldoende bewaard gebleven en worden regelmatig gebundelde correspondenties uitgegeven. Wanneer ik die lees zie ik al snel in gedachten de briefschrijver aan een antiek bureau gezeten met een fraaie vulpen blaadje na blaadje vol schrijven met sierlijke letters. Bijna een vergeten ambacht. Hoe kort nog geleden dat we zelf een handgeschreven brief aan een geliefde op de post deden, hopend op een snel antwoord terug, wat altijd toch nog wel enkele dagen wachttijd betekende. Iets wat nu onvoorstelbaar lijkt.

Het werd vervelend wanneer brieven gingen kruisen. Dat kon gebeuren wanneer je bijvoorbeeld niet meteen antwoord gaf op een brief. Stel je krijgt een brief op maandag binnen, maar je hebt pas tijd om op woensdag terug te schrijven. Diezelfde avond gooi je de brief op de bus in de wetenschap dat deze pas op vrijdag zal aankomen. En dan valt op donderdag of vrijdag een volgende brief binnen, voortbordurend op zaken uit de eerste brief waar je inmiddels antwoord op hebt gegeven. Een antwoord niet geheel in lijn met wat je leest in de brief van de ongeduldige briefschrijver. Je kunt je voorstellen dat het wat voeten in aarde kon hebben om snel gerezen misverstanden weer op een bevredigende manier recht te trekken. Maar dat hoorde erbij en had zo zijn charmes.

Nu is het zo dat ik brieven lezen in romans eigenlijker nog leuker vind dan ‘echte’ brieven. Hier zie ik de schrijver helemaal opgaan in het personage dat hij tot leven heeft weten te wekken. Aan het bureau zit het romanpersonage, maar ergens diep van binnen zit zijn verwekker die als een soort souffleur de woorden influistert die aan het papier moeten worden toevertrouwd. Nog meer dan bij de dialogen, kan de schrijver zich volledig uitleven in het schrijven van brieven via zijn protagonisten. Meestal lees ik die brieven extra aandachtig. Op zoek naar eventuele aanwijzingen. De schrijver is alwetend, maar de held van het verhaal niet. Geeft de schrijver niet per ongeluk iets vrij van de plot omdat hij meer weet dan de briefschrijver? Een extra dimensie die me soms doet duizelen wanneer ik er te lang over nadenk.

Deze extra dimensie is door Ian McEwan in Sweet Tooth naar een hoger niveau getild. Hoewel ik er het fijne niet van kan vertellen zonder de plot te verraden, is hier misschien wel sprake van een nieuwe dimensie. Het deed me eerlijk gezegd nog meer duizelen dan anders. Vooral in de passage waarin de briefschrijver (een romanpersonage dus) gewag doet over gebeurtenissen die de brieflezer (ook een romanpersonage) luttele momenten eerder is overkomen, terwijl de brief een dag eerder is geschreven. Dit is geen fout van de schrijver (Ian McEwan) en ook geen truc van de briefschrijver (het romanpersonage) maar een kantelpunt in het verhaal waarbij de brieflezer (het andere romanpersonage dus) misschien wel geen romanpersonage (de brieflezer) blijkt te zijn.

Duizelt u het al? Goed zo, want dan kan ik u Sweet Tooth aanraden. Het is een duizelingwekkend mooi boek waarbij de grens tussen wat fictie is en wat fictie, onrustbarend wordt opgerekt.

Serena Frome, the beautiful daughter of an Anglican bishop, has a brief affair with an older man during her final year at Cambridge, and finds herself being groomed for the intelligence services. The year is 1972. Britain, confronting economic disaster, is being torn apart by industrial unrest and terrorism and faces its fifth state of emergency. The Cold War has entered a moribund phase, but the fight goes on, especially in the cultural sphere.

Serena, a compulsive reader of novels, is sent on a ‘secret mission’ which brings her into the literary world of Tom Haley, a promising young writer. First she loves his stories, then she begins to love the man. Can she maintain the fiction of her undercover life? And who is inventing whom? To answer these questions, Serena must abandon the first rule of espionage – trust no one.

Sweeth Tooth
Ian McEwan
ISBN 9780224097376

~ ~ ~

2 gedachten over “Briefgeheim

  1. Klinkt erg goed en spannend. Komt op mijn lijstje. Ik heb hard zitten denken wanneer ik voor t laatst een brief heb geschreven. Kon t niet achterhalen. Terwijl ik dozen vol brieven uit mijn pubertijd heb.

    1. Het boek is een aanrader. Vooral door de gelaagdheid die je ergens wel begint te voelen maar die pas op ‘t eind zichtbaar wordt (althans voor mij). Ik heb ook even gekeken: in 1996 schreef ik mijn laatste brieven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *