De Teruggekeerden – Jason Mott

Je hebt van die vraagstukken die zo fascinerend zijn dat je maar niet kunt stoppen erover te piekeren. Omdat de mogelijke oplossingen zo ontelbaar zijn. Of omdat deze oplossingsrichtingen in zulk breed nieuw terrein uitwaaieren dat dat op zich alweer fascinerende vragen oplevert.

Zo mag ik zelf graag veel tijd doorbrengen met te bedenken hoe het ons (de mensheid bedoel ik dus) zou vergaan wanneer we de kans kregen helemaal van voor af aan opnieuw te beginnen. Zou het dan compleet anders gaan? Met minder armoede, geweld, ongelijkheid en uitbuiting? Of is het onontkoombaar dat we uiteindelijk altijd eindigen in een vergelijkbare situatie als vandaag de dag? En ligt dat dan eigenlijk meer aan mijn tekortschietende fantasie om een betere wereld voor ons te verzinnen dan dat het echt niet anders zou kunnen uitpakken?

Een minstens zo prangende vraag waar ieder van ons zich wel eens in meer of mindere mate mee heeft beziggehouden heeft betrekking op de dood: is er leven na de dood? Wat staat ons te wachten in een eventueel hiernamaals? Moeten wij ons verscheiden zien als het einde of misschien toch als een begin? Het grote probleem is natuurlijk dat we dat niet kunnen verifiëren. We kunnen gissen tot we een ons wegen, en elke theorie met veel bombarie brengen als dė waarheid, maar niemand die kan bevestigen dat het daadwerkelijk klopt. Daarvoor zal er toch echt iemand uit het dodenrijk moeten terugkeren.

Ziedaar het gegeven van ‘De Teruggekeerden’, het debuut van Jason Mott. Laat ik maar meteen bekennen dat ik vooral vanwege dit intrigerende thema aangetrokken werd. De auteur zei me niets. En ook de titel van het boek was bij mij onbekend. Iets wat me de laatste tijd wel vaker overkomt. Het weerhield me er echter niet van om zonder verder nog achtergrondinfo te verzamelen, mezelf aan te melden als pre-reader. Enkele dagen later had ik het boek in handen. Weer enkele dagen later had ik het boek uitgelezen.

Zondagmiddag 18 augustus, opnieuw enkele dagen later, zit ik nog steeds te dubben wat ik er van vind. Vaak, nadat ik een boek heb gelezen, stel ik mezelf de vraag of en wie ik het zou aanbevelen. Meestal gaat dat spontaan wanneer het gelezene mij goed is bevallen. Bij ‘De Teruggekeerden’ kwam de vraag minder spontaan, maar ze kwam wel. Vooral, en dan zijn we weer bij het begin, vanwege het thema. Het plotsklaps over de gehele wereld opduiken, zonder dat daar aanwijsbare redenenen voor zijn, van vele overledenen die vervolgens op zoek gaan naar hun dierbaren. En hoe vervolgens deze confrontatie tussen de levenden en de opnieuw-levenden(?) / nog-steeds-doden(?) uitpakt. Alleen daarom al zou ik het boek aan iedereen willen aanbevelen.

Echter, vergeet men even dit thema, en er blijft weinig over. Dan zou ik het niemand willen aanbevelen. De leeservaring is daarvoor niet prikkelend genoeg. Het verhaal kabbelt maar voort. Wil niet echt spannend worden ondanks dat het als thriller gebracht wordt. De meeste personages komen niet tot leven (sorry, geen woordgrapje). Het taalgebruik is te uitleggerig. En ondanks dat ik een voorliefde heb voor schijnbaar niet ter zake doende terzijdes en open eindes, worden hier enkele verhaallijnen onnodig opgevoerd of geforceerd afgerond. Alsof een volledige roman toch een iets te grote stap is voor de dichter Mott.

Waarmee we klaarblijkelijk mijn grote dilemma met het boek van Jason Mott te pakken hebben. Is het een geslaagd idee in een niet geslaagde uitvoering? Zo ja, wat telt dan het meest? Inhoud of proza? Meesterlijk beschreven cliché of tenenkrommende lectuur om een briljante vondst te delen? Ik kom er niet uit. Mijn recensie loopt elke keer vast. Van lieverlee ga ik toch maar bij de leesverslagen van sommige andere pre-readers lezen. Stiekem. Om te zien of zij met hetzelfde worstelen. De meningen zijn verdeeld. Ik schiet er niet veel mee op. Gefrustreerd klap ik mijn laptop dicht en ga Zomergasten kijken met Johan Simons.

Een goed besluit blijkt later. Ergens in de tweede helft van het programma komt een fragment voorbij dat zich afspeelt in de Opera van Parijs. Het jaar is 2002 en een roedel honden rent het gebouw binnen, snelt over de trappen en bestormt het podium om deel uit te maken van de dansvoorstelling ‘Wolf’. De choreograaf is Alain Platel, iemand die nog beter is in het ontroeren van mensen, ze nog dieper weet te raken. Aldus Simons.

Het is ontregelend. Afwijkend. Experimenteel. En het publiek is verdeeld. Veel boe-geroep. Toeschouwers die halverwege de voorstelling al vertrekken. Met soms veel misbaar. Het fragment eindigt met een aantal reacties na afloop. Vernietigend veelal. Waarom is Johan Simons dan zo onder de indruk? Is het vanwege deze provocatie in het heiligdom van de Franse Opera? Misschien. Maar ik werd veel meer getriggerd door zijn opmerkingen over het minimaal éénmaal in je leven op de planken mogen brengen van een meesterwerk. Een stuk dat het toegestroomde publiek nadat het doek is gevallen nu eens niet doet verzuchten hoe mooi het decor, hoe schitterend gedanst, hoe betoverend de muziek was, maar opgewonden slechts over één ding kan praten: de inhoud. Pas dan weet je dat het een geslaagde voorstelling is geweest. Dat je de mensen tot in hun ziel hebt geraakt. Nog steeds aldus Simons.

Terug naar ‘De Teruggekeerden’. Ben ik tot in m’n ziel geraakt? Neuh, niet echt. Heb ik het alleen maar over de inhoud? Ja, eigenlijk toch wel. Is de roman daarom geslaagd te noemen? Misschien in de ogen van de auteur, net zoals de regisseur Simons een theaterstuk als geslaagd ziet wanneer men het alleen maar over de inhoud kan hebben. Maar ik ben onderdeel van het publiek. En ik had er meer van verwacht. Voor mij was het gebodene uiteindelijk niet geslaagd. Waarbij ik me nu al neerleg bij het onwaarschijnlijke feit dat ik later eventueel zal moeten toegeven een meesterwerk niet te hebben herkend.

Blijft over de vraag of en aan wie ik het boek zou aanbevelen. Ja, ik kan het aanbevelen aan eenieder waarbij net als ik het hoofd op hol slaat door zoiets ongrijpbaars als de vervagende grens tussen leven en dood. Er valt genoeg te fantaseren tijdens het lezen van de mindere passages waardoor dit manco wat naar de achtergrond verdwijnt en er voldoende leesplezier overblijft om tot aan het einde te geraken.

~ ~ ~

Deze recensie is geschreven als tegenprestatie voor het initiatief op de website van Not Just Any Book, waar een exemplaar van ‘De Teruggekeerden’ beschikbaar wordt gesteld aan geïnteresseerden, alvorens het boek op 27 augustus in de Nederlandse vertaling verschijnt.

~ ~ ~

5 reacties

Linda Kwakernaat 20 augustus 2013 Reageer

Leuke review!
Ik herken de mijne *net geplaatste* er een klein beetje in.

Anna 21 augustus 2013 Reageer

Gut zeg, Ruud liep ook al niet over van enthousiasme. Al blijft een boek lezen altijd iets persoonlijks hé want wat de ene niet bekoort… Ik ben het eerste hoofdstuk gaan lezen, al zegt dat op zich niet veel natuurlijk, maar ik hou wel van dit soort schrijven à la Erwin Mortier zeg maar. Ik heb het dan wel vooral over het taalgebruik.
En nu ik het hier zo zie staan, ga ik direct de revieuw van Linda ook lezen.

Hendrik-Jan 25 augustus 2013 Reageer

Heel herkenbaar. Akelig herkenbaar. Maar het had natuurlijk ook heel mooi kunnen zijn…

Geef een reactie