De Teruggekeerden — Jason Mott

Je hebt van die vraag­stuk­ken die zo fas­ci­ne­rend zijn dat je maar niet kunt stop­pen erover te pie­ke­ren. Omdat de moge­lij­ke oplos­sin­gen zo ontel­baar zijn. Of omdat deze oplos­sings­rich­tin­gen in zulk breed nieuw ter­rein uit­waai­e­ren dat dat op zich alweer fas­ci­ne­ren­de vra­gen ople­vert.

Zo mag ik zelf graag veel tijd door­bren­gen met te beden­ken hoe het ons (de mens­heid bedoel ik dus) zou ver­gaan wan­neer we de kans kre­gen hele­maal van voor af aan opnieuw te begin­nen. Zou het dan com­pleet anders gaan? Met min­der armoe­de, geweld, onge­lijk­heid en uit­bui­ting? Of is het onont­koom­baar dat we uit­ein­de­lijk altijd ein­di­gen in een ver­ge­lijk­ba­re situ­a­tie als van­daag de dag? En ligt dat dan eigen­lijk meer aan mijn tekort­schie­ten­de fan­ta­sie om een bete­re wereld voor ons te ver­zin­nen dan dat het echt niet anders zou kun­nen uit­pak­ken?

Een min­stens zo pran­gen­de vraag waar ieder van ons zich wel eens in meer of min­de­re mate mee heeft bezig­ge­hou­den heeft betrek­king op de dood: is er leven na de dood? Wat staat ons te wach­ten in een even­tu­eel hier­na­maals? Moe­ten wij ons ver­schei­den zien als het ein­de of mis­schien toch als een begin? Het gro­te pro­bleem is natuur­lijk dat we dat niet kun­nen veri­fi­ë­ren. We kun­nen gis­sen tot we een ons wegen, en elke the­o­rie met veel bom­ba­rie bren­gen als dė waar­heid, maar nie­mand die kan beves­ti­gen dat het daad­wer­ke­lijk klopt. Daar­voor zal er toch echt iemand uit het doden­rijk moe­ten terug­ke­ren.

Zie­daar het gege­ven van ‘De Terug­ge­keer­den’, het debuut van Jason Mott. Laat ik maar met­een beken­nen dat ik voor­al van­we­ge dit intri­ge­ren­de the­ma aan­ge­trok­ken werd. De auteur zei me niets. En ook de titel van het boek was bij mij onbe­kend. Iets wat me de laat­ste tijd wel vaker over­komt. Het weer­hield me er ech­ter niet van om zon­der ver­der nog ach­ter­grond­in­fo te ver­za­me­len, mezelf aan te mel­den als pre-rea­der. Enke­le dagen later had ik het boek in han­den. Weer enke­le dagen later had ik het boek uit­ge­le­zen.

Zon­dag­mid­dag 18 augus­tus, opnieuw enke­le dagen later, zit ik nog steeds te dub­ben wat ik er van vind. Vaak, nadat ik een boek heb gele­zen, stel ik mezelf de vraag of en wie ik het zou aan­be­ve­len. Meest­al gaat dat spon­taan wan­neer het gele­ze­ne mij goed is beval­len. Bij ‘De Terug­ge­keer­den’ kwam de vraag min­der spon­taan, maar ze kwam wel. Voor­al, en dan zijn we weer bij het begin, van­we­ge het the­ma. Het plots­klaps over de gehe­le wereld opdui­ken, zon­der dat daar aan­wijs­ba­re rede­ne­nen voor zijn, van vele over­le­de­nen die ver­vol­gens op zoek gaan naar hun dier­ba­ren. En hoe ver­vol­gens deze con­fron­ta­tie tus­sen de leven­den en de opnieuw-leven­den(?) / nog-steeds-doden(?) uit­pakt. Alleen daar­om al zou ik het boek aan ieder­een wil­len aan­be­ve­len.

Ech­ter, ver­geet men even dit the­ma, en er blijft wei­nig over. Dan zou ik het nie­mand wil­len aan­be­ve­len. De lees­er­va­ring is daar­voor niet prik­ke­lend genoeg. Het ver­haal kab­belt maar voort. Wil niet echt span­nend wor­den ondanks dat het als thril­ler gebracht wordt. De mees­te per­so­na­ges komen niet tot leven (sor­ry, geen woord­grap­je). Het taal­ge­bruik is te uit­leg­ge­rig. En ondanks dat ik een voor­lief­de heb voor schijn­baar niet ter zake doen­de ter­zij­des en open ein­des, wor­den hier enke­le ver­haal­lij­nen onno­dig opge­voerd of gefor­ceerd afge­rond. Als­of een vol­le­di­ge roman toch een iets te gro­te stap is voor de dich­ter Mott.

Waar­mee we klaar­blij­ke­lijk mijn gro­te dilem­ma met het boek van Jason Mott te pak­ken heb­ben. Is het een geslaagd idee in een niet geslaag­de uit­voe­ring? Zo ja, wat telt dan het meest? Inhoud of pro­za? Mees­ter­lijk beschre­ven cli­ché of tenen­krom­men­de lec­tuur om een bril­jan­te vondst te delen? Ik kom er niet uit. Mijn recen­sie loopt elke keer vast. Van lie­ver­lee ga ik toch maar bij de lees­ver­sla­gen van som­mi­ge ande­re pre-rea­ders lezen. Stie­kem. Om te zien of zij met het­zelf­de wor­ste­len. De menin­gen zijn ver­deeld. Ik schiet er niet veel mee op. Gefrus­treerd klap ik mijn lap­top dicht en ga Zomer­gas­ten kij­ken met Johan Simons.

Een goed besluit blijkt later. Ergens in de twee­de helft van het pro­gram­ma komt een frag­ment voor­bij dat zich afspeelt in de Ope­ra van Parijs. Het jaar is 2002 en een roe­del hon­den rent het gebouw bin­nen, snelt over de trap­pen en bestormt het podi­um om deel uit te maken van de dans­voor­stel­ling ‘Wolf’. De cho­re­o­graaf is Alain Pla­tel, iemand die nog beter is in het ont­roe­ren van men­sen, ze nog die­per weet te raken. Aldus Simons.

Het is ont­re­ge­lend. Afwij­kend. Expe­ri­men­teel. En het publiek is ver­deeld. Veel boe-geroep. Toe­schou­wers die hal­ver­we­ge de voor­stel­ling al ver­trek­ken. Met soms veel mis­baar. Het frag­ment ein­digt met een aan­tal reac­ties na afloop. Ver­nie­ti­gend veel­al. Waar­om is Johan Simons dan zo onder de indruk? Is het van­we­ge deze pro­vo­ca­tie in het hei­lig­dom van de Fran­se Ope­ra? Mis­schien. Maar ik werd veel meer getrig­gerd door zijn opmer­kin­gen over het mini­maal één­maal in je leven op de plan­ken mogen bren­gen van een mees­ter­werk. Een stuk dat het toe­ge­stroom­de publiek nadat het doek is geval­len nu eens niet doet ver­zuch­ten hoe mooi het decor, hoe schit­te­rend gedanst, hoe beto­ve­rend de muziek was, maar opge­won­den slechts over één ding kan pra­ten: de inhoud. Pas dan weet je dat het een geslaag­de voor­stel­ling is geweest. Dat je de men­sen tot in hun ziel hebt geraakt. Nog steeds aldus Simons.

Terug naar ‘De Terug­ge­keer­den’. Ben ik tot in m’n ziel geraakt? Neuh, niet echt. Heb ik het alleen maar over de inhoud? Ja, eigen­lijk toch wel. Is de roman daar­om geslaagd te noe­men? Mis­schien in de ogen van de auteur, net zoals de regis­seur Simons een the­a­ter­stuk als geslaagd ziet wan­neer men het alleen maar over de inhoud kan heb­ben. Maar ik ben onder­deel van het publiek. En ik had er meer van ver­wacht. Voor mij was het gebo­de­ne uit­ein­de­lijk niet geslaagd. Waar­bij ik me nu al neer­leg bij het onwaar­schijn­lij­ke feit dat ik later even­tu­eel zal moe­ten toe­ge­ven een mees­ter­werk niet te heb­ben her­kend.

Blijft over de vraag of en aan wie ik het boek zou aan­be­ve­len. Ja, ik kan het aan­be­ve­len aan een­ie­der waar­bij net als ik het hoofd op hol slaat door zoiets ongrijp­baars als de ver­va­gen­de grens tus­sen leven en dood. Er valt genoeg te fan­ta­se­ren tij­dens het lezen van de min­de­re pas­sa­ges waar­door dit man­co wat naar de ach­ter­grond ver­dwijnt en er vol­doen­de lees­ple­zier over­blijft om tot aan het ein­de te gera­ken.

~ ~ ~

Deze recen­sie is geschre­ven als tegen­pres­ta­tie voor het ini­ti­a­tief op de web­si­te van Not Just Any Book, waar een exem­plaar van ‘De Terug­ge­keer­den’ beschik­baar wordt gesteld aan geïn­te­res­seer­den, alvo­rens het boek op 27 augus­tus in de Neder­land­se ver­ta­ling ver­schijnt.

~ ~ ~

5 Replies to “De Teruggekeerden — Jason Mott”

  1. Leu­ke review!
    Ik her­ken de mij­ne *net geplaatste* er een klein beet­je in.

    Beantwoorden

  2. Gut zeg, Ruud liep ook al niet over van enthou­si­as­me. Al blijft een boek lezen altijd iets per­soon­lijks hé want wat de ene niet bekoort… Ik ben het eer­ste hoofd­stuk gaan lezen, al zegt dat op zich niet veel natuur­lijk, maar ik hou wel van dit soort schrij­ven à la Erwin Mor­tier zeg maar. Ik heb het dan wel voor­al over het taal­ge­bruik.
    En nu ik het hier zo zie staan, ga ik direct de revi­euw van Lin­da ook lezen.

    Beantwoorden

  3. […] De terug­ge­keer­den door Peter Pel­le­naars […]

    Beantwoorden

  4. Heel her­ken­baar. Ake­lig her­ken­baar. Maar het had natuur­lijk ook heel mooi kun­nen zijn…

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *