50books — Vraag 39

Deze blog­post is deel 39 van 50 in de serie 50books — 2013

De afgelopen week pub­liceerde het weten­schap­pelijke mag­a­zine Sci­ence een onder­zoek naar de mate van empathisch ver­mo­gen bij lez­ers van lit­er­atu­ur. De studie door David Com­er Kidd en Emanuele Cas­tano heb ik zelf niet gelezen omdat alleen betal­ende abon­nees van Sci­ence erbij kunnen.[1] Ik heb het dus moeten doen met diverse blog­posts die er al snel aan­dacht aan gaven. Laat ik allereerst de samen­vat­ting geven zoals deze op de site van Sci­ence te lezen is:

Under­stand­ing oth­ers’ men­tal states is a cru­cial skill that enables the com­plex social rela­tion­ships that char­ac­ter­ize human soci­eties. Yet lit­tle research has inves­ti­gat­ed what fos­ters this skill, which is known as The­o­ry of Mind (ToM), in adults. We present five exper­i­ments show­ing that read­ing lit­er­ary fic­tion led to bet­ter per­for­mance on tests of affec­tive ToM (exper­i­ments 1 to 5) and cog­ni­tive ToM (exper­i­ments 4 and 5) com­pared with read­ing non­fic­tion (exper­i­ments 1), pop­u­lar fic­tion (exper­i­ments 2 to 5), or noth­ing at all (exper­i­ments 2 and 5). Specif­i­cal­ly, these results show that read­ing lit­er­ary fic­tion tem­porar­i­ly enhances ToM. More broad­ly, they sug­gest that ToM may be influ­enced by engage­ment with works of art.
[pete­pel: vetge­drukt en onder­streept is door mij aange­bracht]

Al snel zag je de menin­gen op ver­schil­lende sites en in de sociale menin­gen zich verde­len over de ver­sim­pelde vraag­stelling die uit deze studie naar voren zou komen: Word je een beter mens door het lezen van lit­er­atu­ur?

Het was voor Bart Smout (schri­jver) aan­lei­d­ing om in de Volk­skrant te schri­jven dat dit com­plete onzin is:

Lit­er­atu­ur als lei­draad voor het goede lev­en? Alsje­blieft zeg. De aantrekkingkracht van lit­er­atu­ur ligt er juist in dat zij kan spe­len met de morele orde, de boel over­hoop kan halen, vast­geroeste opvat­tin­gen op het spel zet. Goede boeken kun­nen puin­hopen in het denken aan­richt­en en zo nieuwe uitzicht­en creëren.

Hij nam als voor­beeld enkele titels van o.a. de Sade om te lat­en zien dat door het lezen van deze boeken toch echt niet verwacht mag wor­den dat de lez­er er een beter mens van zal wor­den. Wel dat ze miss­chien lit­er­atu­urliefheb­bers zouden kun­nen wor­den. Juist van­wege dat spe­len met ‘de morele orde’.

Nu valt het mij moeil­ijk te bewi­jzen dat in de studie aange­toond wordt dat lit­er­atu­ur een lei­draad zou kun­nen zijn voor het goede lev­en. Op mij kwam het eerder over dat door het lezen van lit­er­atu­ur in tegen­stelling tot de lager ingeschaalde boeken die als lec­tu­ur gezien wor­den, men beter in staat zou zijn om gesprekspart­ners in het dagelijks lev­en te kun­nen begri­jpen. Of, zoals het in The New York Times staat:

Some­thing by Chekhov or Alice Munro will help you nav­i­gate new social ter­ri­to­ry bet­ter than a pot­boil­er by Danielle Steel.
[…]
That is the con­clu­sion of a study pub­lished Thurs­day in the jour­nal Sci­ence. It found that after read­ing lit­er­ary fic­tion, as opposed to pop­u­lar fic­tion or seri­ous non­fic­tion, peo­ple per­formed bet­ter on tests mea­sur­ing empa­thy, social per­cep­tion and emo­tion­al intel­li­gence — skills that come in espe­cial­ly handy when you are try­ing to read someone’s body lan­guage or gauge what they might be think­ing.

Of je hier­door een beter mens wordt, dat is nog maar de vraag. En het is ook iets wat vol­gens mij niet door de studie onder­zocht werd. Maar nog­maals, daar­voor zou ik dat artikel in z’n geheel moet door­lezen.

Voor van­daag, in het kad­er van #50books vind ik de aange­haalde con­clusie uit het onder­zoek wel de moeite waard om hier te delen. Klopt het dat lit­er­atu­ur, meer dan lec­tu­ur, een betere voorstelling geeft van de com­plex­iteit die eigen is aan de ons omrin­gende wereld waarin wij onszelf dagelijks staande proberen te houden? En zou het behulpza­am kun­nen zijn voor ons func­tioneren en beo­orde­len van de mensen waarmee wij te mak­en hebben, wan­neer we meer lit­er­atu­ur gaan lezen? Prikke­lende vra­gen die een groot the­ma aansni­j­den, maar dat moet kun­nen op de zondagocht­end. De per­fecte tijd voor reflec­tie en bezin­ning. Laat aldus de vraag bezinken en neem de tijd voor een welover­wogen antwo­ord. Ik ben zoals alti­jd weer reuze benieuwd waar jul­lie mee gaan komen.

Vraag 39:
Ga je door het lezen van lit­er­atu­ur de wereld beter begri­jpen?

[1] Bij de reac­ties hieron­der heeft Heldinne een link naar een pdf-file geplaatst met het gehele artikel zoals in Sci­ence ver­sch­enen. Waar­voor dank!

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« 50books — Vraag 3850books — Vraag 40 »

29 Comments

25 Okto­ber. In Nijmegen. Dan kri­jg je mijn antwo­ord.

Ik gebruik het woord klassiek­ers. Want het woord lit­er­atu­ur vind ik een besmet woord.

Klassiek­er is sim­pel­er. Een boek dat steeds weer door een nieuwe groep lez­ers gevon­den wordt, en zo tijd­loze waarde kri­jgt.

(En je mag ook je eigen indi­vidu­ele klassiek­er hebben. Dan is de defin­i­tie: een boek dat je een opdon­der geeft)

Realiseer me door het lezen van de andere reac­ties dat ik lit­er­atu­ur heb ver­van­gen door ‘boeken’. Dat is vast een doo­d­zonde, maar wat is lit­er­atu­ur pre­cies? Onder mijn boeken vele klassiek­ers (dank JJ) maar ook nieuwe licht­ing. En ja, ze ontsluiten de wereld voor me en lei­den soms tot (meer) begrip.

Wat lit­er­atu­ur pre­cies is, dat weet ik ook niet. Maar wie wel? Zelf gebruik ik momenteel als werkde­fin­i­tie de omschri­jv­ing die ik onlangs las in het boek ‘Mijn lev­en is mooier dan lit­er­atu­ur’ door Jan­nah Loon­t­jens:
“Behalve de aan­dacht voor vorm is de ambiguïteit en het sug­gestieve miss­chien ook wel wat lit­er­atu­ur tot lit­er­atu­ur maakt: dat het op ver­schil­lende wijzen geduid kan wor­den, dat het niet één beteke­nis of bood­schap afd­wingt.”

Er zijn vier niveaus in wat lit­er­atu­ur genoemd wordt.
Je hebt lec­tu­ur, dat wat je bij de kap­per of tan­darts op de tafel vin­dt
Laaglit­er­atu­ur, de boeken die je zo wegleest en niet echt bli­jven hangen
Hochlit­er­atu­ur, de boeken die je kan herkauwen, waar je nog over nadenkt en miss­chien nog wel twee of drie keer leest, omdat je steeds weer iets nieuws ont­dekt. Of tien keer, in mijn geval.
De laat­ste is Welt lit­er­atu­ur: lit­er­atu­ur die in het col­lec­tieve geheugen is opges­la­gen zoals de ver­halen over Kon­ing Arthur, de Bij­bel of de Odyssee en Ilias.
Dat is een beet­je een indel­ing voor wat betre­ft de lit­er­atu­ur en wat je dus als lit­er­atu­ur kunt beschouwen. Het bli­jft wel sub­jec­tief, want als jij een bou­quetro­man­net­je keer op keer leest en nieuwe din­gen bli­jft ont­dekken, dan kun je dat lit­er­atu­ur noe­men, maar daar ben ik het niet mee eens 😉

Ga je door het lezen van lit­er­atu­ur de wereld beter begri­jpen?

De vraag klopt, denk ik, niet hele­maal er zou ipv ‘de wereld’ de mens moeten staan.
En voor lit­er­atu­ur vond ik op Wikipedia ‘In de ruim­ste zin is lit­er­atu­ur de verza­mel­ing van alle tek­sten, zow­el geschreven als in mon­delinge vorm, behorend tot het cul­turele erf­goed van een volk.’ En dat is veel ruimer dan wat het onder­zoek veron­der­steld

Er zijn mensen die zon­der ook maar wat ges­tudeerd te hebben iemand kun­nen aankijken en weten hoe die per­soon inelka­ar zit.
Het hele speelveld van de men­tale gaven van de men­sheid begri­jpen haal je denk ik niet alleen uit de lit­er­atu­ur, naast het lezen van voor­namelijk veel Dag­boeken en Bio- en Auto­bi­ografieën zul je ook heel veel moeten reizen om het onder­w­erp de mens goed te leren ken­nen.
Zo vond ik de series;
Jan Ley­ers De weg nh Avond Land en De Weg naar Mek­ka
Maarten van Rossum In Ameri­ka
Stephan Frey In Ameri­ka
Heel ver­helderende en leerzame doc­u­men­taires over de mens
Heel wat Filosofen hebben hier in het verleden ook hun hoofd over gebro­ken

Ik voor mij vind dat het en en is dus de mens en de wereld bestud­eren maar er ook mee omgaan mee in aan­rak­ing komen, zo leer je (hopelijk) de diepere roerse­len ken­nen

@filobeet

Je mag wat mij betre­ft ‘de wereld’ door ‘de mens’ ver­van­gen. Het doet de vraag­stelling niet echt wezen­lijk veran­deren. En natu­urlijk is het ver­vol­gens hele­maal afhanke­lijk van wat je defin­i­tie van lit­er­atu­ur is hoe je dan deze vraag gaat invullen. Met je antwo­ord kan ik het dan ook niet oneens zijn.

Ik had het gezien. De twee VK-artike­len had ik zelf gelezen, De pdf zag ik via jouw blog. Helaas heb ik mijn blog moeten afscher­men voor anon­ieme reac­ties wegens verve­lende posts. Van­daar de voor­waarde Blog­ger of Google+ . Nu moet ik mij eens buigen over de nog open­staande vraag 38. 😉

Juist de gelaagdheid van lit­er­atu­ur — de ver­schil­lende ver­haal­li­j­nen, per­spec­tieven, karak­teron­twik­kelin­gen, thema’s, motieven — met alle mogelijke inter­pre­taties (want dát is de kun­st: als een tekst aanzet tot dis­cussie en ver­schil­lende inter­pre­taties mogelijk laat) maakt lit­er­atu­ur méér dan een willekeurige tekst die slechts op één manier te duiden is. Daarom noe­men we een recept geen lit­er­atu­ur. Daarom noe­men we een han­dlei­d­ing geen lit­er­atu­ur. Daarom noe­men we een bou­que­treeks geen lit­er­atu­ur. Daarom noe­men we, kor­tom, niet alle tek­sten lit­er­atu­ur. In lit­er­atu­ur moet je op zoek. Met lit­er­atu­ur moet je ‘aan het werk’, zélf, als lez­er. Dat valt te leren. Daar kun je in groeien. Naar­mate je meer leest en daarover praat, schri­jft, secundaire bron­nen raad­pleegt en deze afzet tegen je eigen gedacht­en en asso­ci­aties, geloof ik dat je steeds meer lagen zult kun­nen ont­dekken in een lit­erair werk. Zoals je een ui pelt, zul je lit­er­atu­ur ‘ontle­den’, laag na laag. (Je zult miss­chien zelfs meer lagen ont­dekken dan de auteur zelf ooit voor mogelijk hield. De auteur is immers ook maar deel van de wereld; mens.) Je kunt oneindig door­gaan. Door­drin­gen, verdiepen. Tot de tra­nen komen, om de vergelijk­ing met een ui even hoog te houden. Dán zit je bij het stuk­je inlev­ing en empathie die denk ik bedoeld wordt. Lit­er­atu­ur is com­plex. Net als de wereld. Of de mens. Er is niet één laag zicht­baar aan de buitenkant die alles zegt. Hoe meer je daarmee weet te spe­len, oefe­nen, filosofer­en, hoe beter je de wereld om je heen kan ‘snap­pen’ (voor zover dat mogelijk is). Hoe meer je je bewust bent van de gelaagdheid (in alles), hoe empathis­ch­er je bent. Dat lijkt mij een logisch gevolg. Empathie bestaat bij de gratie van inlev­ing, anders kun­nen denken, je voorstellingsver­mo­gen (is dat laat­ste een woord?). Empathie bestaat als je je wereld grot­er maakt. Dat kun je leren. Ik zie het als niets anders dan een vaardigheid die je kunt leren (hoe wel de één het van nature meer zal hebben dan de ander). Als je veel lit­er­atu­ur leest, ben je bezig (o.a.) die vaardigheid te ontwikke­len. Prachtig, toch? Een ode aan de waarde van lit­er­atu­ur! *proost*

Zo, dit heb ik aan één stuk achter elka­ar getypt. Nu eens teruglezen of het nog te vol­gen is. 😉

Dank voor je uit­ge­brei­de reac­tie. Ik heb het hele­maal gelezen, en het is goed te vol­gen. En ik ben het er voor een heel groot gedeelte mee eens. Lit­er­atu­ur vol­gens jouw beschri­jv­ing hier­boven is zek­er veel meer in staat om de aan­dachtige lez­er een beter begrip te lat­en kri­j­gen van de com­plex­iteit van de wereld en de soms schi­jn­baar onverk­laar­bare gedragin­gen van mensen. In ieder geval veel meer dan via het lezen van lec­tu­ur vol­gens jouw beschri­jv­ing hier­boven. Wat je ver­vol­gens met die ver­wor­ven ken­nis doet (of kan doen) is weer een heel ander ver­haal.

Geef een reactie