Een verloren kind

Deze blog­post is deel 6 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur

Het is type­r­end dat wan­neer de ik-per­soon uit het boek ‘De gestolen kinderen’ door Ger­ar­do Soto y Koele­mei­jer ein­delijk eens een keer daad­krachtig optreedt, er ook meteen een door­braak komt in de zoek­tocht die hij ruim ander­half jaar gele­den had ingezet:

Nu moet ik doorzetten. Als ik nu naar huis wan­del, gaan er weer dagen, zo niet weken voor­bij voor ik actie onderneem. Daar­voor ken ik mezelf te goed. [p.198]

Zelfken­nis vol­doende. Maar weinig tot geen aanstal­ten (met boven­ver­melde actie als hoge uit­zon­der­ing) om hier veran­der­ing in te willen aan­bren­gen. Zo zouden we Miguel (lat­er leg ik miss­chien nog wel uit wat zijn echte naam is) kort kun­nen type­r­en. Hoewel hij zelf vol­doende excus­es zal aan­dra­gen dat het niet zozeer met willen dan wel met kun­nen te mak­en heeft. Het zijn fac­toren die voor­namelijk buiten hemzelf liggen die ervoor zor­gen dat hij zich gro­ten­deels passief door het lev­en beweegt. Zijn ont­boezem­ing ‘Nu al ben ik een ander mens’ op bladz­i­jde 12 voelt daarom nogal pre­matu­ur of zelfs volkomen mis­plaatst aan.

Miguel is een man van 44 jaar, getrouwd met Julia en vad­er van twee kinderen, wiens lev­en plots op z’n kop wordt gezet wan­neer hij een brief ont­vangt van zijn tante waarin zij onthuld dat Miguel op zeer jonge leefti­jd gead­opteerd is. Wat vol­gt is het ver­haal hoe Miguel op zoek gaat naar zijn biol­o­gis­che oud­ers. Na twee weken heeft hij alleen maar wat mogelijke namen ingetikt op Google. Enkele maan­den lat­er is er nog geen enkele noe­men­waardi­ge voort­gang geboekt. Het boek is onder­tussen al gevorderd tot bladz­i­jde 71 en ik begin me af te vra­gen of de resterende 180 bladz­i­jdes vol­doende zijn om het gehele ver­haal over het lot van tien­duizen­den Spaanse gezin­nen (zie voor­blad) te kun­nen vertellen. Ik merk dat ik ongeduldig word en wil Miguel een schop onder zijn kont geven.

Waarom erg­er ik me zo aan de zoge­naamde zoek­tocht van Miguel, die vooral geken­merkt wordt door stag­natie en omtrekkende beweg­in­gen? Elke keer weer horen we hoe hij zichzelf moed inspreekt om nu toch echt aan de slag te gaan, doch even­zovele keren verzan­den zijn half­s­lachtige pogin­gen in jam­mer­lijk zelf­beklag. Ben ik ver­pest door Tja­ka! invloe­den of Amerikaanse films die het moeten hebben van onmid­del­lijk in actie komen om je eigen lot in han­den te nemen? Raak ik verveeld wan­neer ik iemand zie worste­len die niet bij machte is zijn eigen lev­en vorm te geven in tij­den van emo­tionele cri­sis? Alsof ik zelf zo’n goed voor­beeld zou zijn in een vergelijk­bare sit­u­atie. Maar dat terz­i­jde. (Of zou dit onbe­wust ook een rol spe­len bij mijn leeser­var­ing? Miss­chien iets voor een andere blog­post.)

Wat mijn con­clusie na enig nadenken is, is dat ik vooral benieuwd ben naar die ver­bor­gen geschiede­nis in Span­je waar­van de omvang maar langza­am duidelijk wordt en de accep­tatie nog een veel lan­gere weg te gaan heeft. Hoe kon het zo zijn dat (vol­gens som­mige bron­nen) er tussen de twee- en driehon­derd­duizend kinderen bij hun biol­o­gis­che oud­ers zijn wegge­haald om onderge­bracht te wor­den bij Fran­co aan­hang­ers? Wat voor gigan­tis­che organ­isatie moet hier wel niet achter hebben gezeten? Wan­neer je hier ook maar even probeert een voorstelling van te mak­en gaat het je duize­len. Daarom begon ik meteen gretig te lezen toen ik dit boek voor de leesclub bin­nenkreeg.

Maar de de auteur heeft me op het ver­keerde been gezet door een per­son­age op te voeren dat sti­jf staat van de inner­lijke verdeeld­heid en daar­door niet tot echte daden weet te komen. Niet de ontrafel­ing van het dra­ma van de gestolen kinderen (los niños roba­dos) maar het ver­woes­tende effect op Miguel nadat hij te lezen kreeg dat hij gead­opteerd was, vormt het echte onder­w­erp van deze roman. Halver­wege zijn zoek­tocht, wan­neer hij begint te accepteren dat hij miss­chien wel zo’n ‘gestolen kind’ zou kun­nen zijn kri­j­gen we te lezen wat voor vra­gen er alle­maal bij hem spe­len tij­dens het bek­ijken van dvd’s met reportages over het onder­w­erp. Vooral de inter­views met slachtof­fers gri­jpen hem erg aan. Het geeft meer inzicht in zijn weer­stand om echt door te pakken. Om het raad­sel op te lossen wie zijn biol­o­gis­che oud­ers kun­nen zijn. Zijn zoek­tocht ver­loopt met de han­drem er nog op:

Graag had ik antwo­ord gekre­gen op de vraag of andere slachtof­fers een soort­gelijke worstel­ing door­mak­en als ik. Of zij, net als ik, ook hebben geaarzeld om daad­w­erke­lijk op zoek te gaan naar hun biol­o­gis­che oud­ers. Of zij ook zo ver­lamd zijn geweest in hun zoek­tocht, miss­chien ook gewoon een map in een bureaula hebben liggen waar ze soms wat passief doorheen bladeren. Of zij ook hebben getwi­jfeld aan de ont­dekking gead­opteerd te zijn… [p.108]

Miguel hebben we dan inder­daad leren ken­nen als een man die vooral in zijn hoofd bezig is. Spo­radisch wor­den deze gedacht­en in daden omgezet. Het is vooral zijn vriend Álvaro (arche­oloog van pro­fessie) die het meeste werk opknapt. Vanaf het eerste moment dat hij in vertrouwen wordt genomen begint Álvaro onver­moeibaar te spit­ten in het verleden van Miguel. En hij is het dan ook die de ont­dekking doet dat Miguel miss­chien wel eens niet op de ‘nor­male’ manier gead­opteerd is. Via de doc­u­menten die Álvaro bli­jft ops­turen naar Miguel kri­j­gen we alsnog de fascinerende achter­grond geleverd bij deze gruwelijke geschiede­nis, maar het is vooral de impact die het heeft op Miguel wat het cen­trale the­ma bli­jft.

Vooral het onver­mo­gen van Miguel om zijn eigen vrouw niet te betrekken bij zijn zoek­tocht schok­te me. Een kleine bloem­lez­ing:

Ik wil niet dat ze van mijn nieuwe ont­dekking op de hoogte is. Nog niet, niet zolang ik zelf nog twi­jfel aan de inhoud van de brief. [p.13]

Mijn vrouw en kinderen waren een dag­je winke­len in Sala­man­ca. Als ze terugk­wa­men mocht­en zij niets merken; dit was niet hun prob­leem. [p.17]

Ik wilde dat ze zich beter voelde maar kan haar nog niets vertellen. Mijn ont­dekking over het verleden mag niet grot­er wor­den voor­dat ik zelf meer weet. [p.33]

Ik kan Julia niets vertellen omdat ik weet dat zij de zaak zou forceren. […] Haar voort­varend­heid en haar tem­po ver­schilden alti­jd al sterk met de mijne. [p.49]

Eens zal ik haar moeten vertellen over mijn ont­dekking. En om eerlijk te zijn, kijk ik steeds vak­er uit naar dat ver­lossende moment. [p.54]

Maar het zal nog een hele tijd duren voor­dat het ver­lossende moment daar is, met alle con­se­quen­ties van­di­en.

Door er voor te kiezen haar niet deelgenoot te mak­en van de ont­vangst van de brief slaat hij een gat in de vertrouwens­band met zijn echtgenote. Een gat wat almaar grot­er en grot­er wordt met elke aan­lei­d­ing die hij voor­bij laat gaan om haar het ver­haal van zijn ontred­der­ing uit te leggen. Zo zien we een man die gaan­deweg ver­teerd wordt door­dat de basis onder zijn bestaan is weggevaagd ook nog eens weg­dri­jven van één van de mensen die hem vastigheid en warmte had kun­nen bieden. Tel daar­bij op dat het ver­haal zich afspeelt tij­dens een peri­ode dat de economis­che cri­sis zich heviger man­i­fes­teert in Span­je dan ooit tevoren waar­door Miguel moet vrezen dat hij miss­chien wel zijn baan kan ver­liezen, en de malaise waarin hij zich bevin­dt is com­pleet.

Toen ik een­maal besefte dat de lij­densweg van Miguel het eigen­lijke onder­w­erp van deze roman is, gaf het me een bepaalde rust en begon ik van voor af aan het ver­haal opnieuw te lezen. En dit­maal greep het me veel meer aan dan bij de eerste lez­ing. Niet langer zat ik te zoeken naar de feit­en en gebeurtenis­sen met betrekking tot de gestolen kinderen en hoe een land als col­lec­tief hier zo moeiza­am mee weet om te gaan, maar is het de ontluis­terende onmacht van Miguel wat me geboeid houdt om verder te bli­jven lezen. Miss­chien is het de con­sta­ter­ing door Miguel over een roman uit 2006 (Mala gente que cam­i­na, door Ben­jamin Pra­do) die een (verge­zochte) verk­lar­ing geeft dat Soto y Koele­mei­jer het over een ander boeg gooit door juist een per­soon­lijke geschiede­nis cen­traal te stellen:

Ik vind het gedurfd dat een auteur zich op dit the­ma heeft gestort, maar het is onbe­gri­jpelijk dat er niets mee is gebeurd en dat deze roman naast wat kleine con­tro­ver­s­es verder niet veel aan­dacht heeft gekre­gen in de pers. [p.167]

Dit is geen hoog­dravende roman die de mis­standen in Span­je aan de kaak zal stellen of een samen­zw­erig blootlegt. Ook niet als pam­flet gebruikt kan wor­den om de bar­ri­cades mee te bestor­men en waarmee regerin­gen omver gewor­pen kun­nen wor­den. De schuldigen uit het verleden opge­spo­ord wor­den om hun ver­di­ende straf te onder­gaan. Niets van dat al. De ambities van de auteur liggen op een ander niveau.

Hoe dan ook. Of je het boek nu leest om meer te weten te komen over die (ontstel­lend grote stapel) zwarte bladzijde(s) uit de geschiede­nis van Span­je of dat je geïn­ter­esseerd bent in wat het met een per­soon kan doen wan­neer (in dit geval een) hij te horen kri­jgt dat hij gead­opteerd is, in bei­de gevallen biedt deze roman genoeg stof tot nadenken en vormt het boeiende lit­er­atu­ur. Ik heb er in meerdere opzicht­en veel van opgesto­ken.

Oh, en voor ik het vergeet. Miguel heet Jaime.

Miguels rustige lev­en in een klein dorp niet ver van Sala­man­ca veran­dert in één klap als hij op een dag een brief ont­vangt van zijn tante. Zij draagt een geheim met zich mee dat te groot is om mee haar graf in te nemen: Miguel is gead­opteerd. Miguels oud­ers hebben hier nooit ook maar met een woord over gespro­ken. Samen met zijn vriend Álvaro, arche­oloog en ama­teur his­tori­cus, probeert Miguel zijn geschiede­nis te recon­strueren. Álvaro kri­jgt het ver­moe­den dat Miguel een van de ‘gestolen kinderen’ is. Langza­am ont­dekt Miguel hoe een groot netwerk van Fran­co-aan­hang­ers decen­ni­alang vele tien­duizen­den kinderen bij hun oud­ers heeft wegge­haald. Zou hij daar­toe behoren? Waarom zouden zijn oud­ers daaraan hebben meegew­erkt? Hoe vin­dt hij ooit zijn biol­o­gis­che oud­ers terug?

De gestolen kinderen
Ger­ar­do Soto y Koele­mei­jer
Uit­gev­er­ij Nieuw Ams­ter­dam
ISBN 9789046815298

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« Onbereik­baarAlci­no de herenkap­per »

7 Comments

Ik merk dat ik ongeduldig word en wil Miguel een schop onder zijn kont geven.’
Ik had echt pre­cies het­zelfde.. Wan­neer ga je nu ein­delijk eens iets doen? Maar ik denk inder­daad dat je gelijk hebt dat het eerder om zijn lij­densweg gaat. Daar had ik nog niet echt over na gedacht.. Al had ik toch liev­er gezien dat er wat meer gebeurde in het boek.

Ik was niet zo weg van deze roman. Aan­vanke­lijk trok het onder­w­erp mij wel, maar uitein­delijk bleek het inder­daad meer over Miguel te gaan dan over de kinder­roof. Ik begreep niet goed waarom Miguel Julia niet in zijn zoek­tocht betrok. Die ver­haal­li­jn had er voor mij niet in geho­even.

Sowieso had ik liev­er een boek à la Judith Koele­mei­jr of Annejet van der Zijl gelezen over dit onder­w­erp, zodat je als lez­er hele­maal meege­zo­gen wordt in het meer jour­nal­istieke ver­slag.

Ik heb het­zelfde voor wat betre­ft het onder­w­erp. Daar zou ik graag nog veel meer over willen lezen, maar dan bij auteurs die jij al aange­haald hebt.
Maar tegelijk­er­ti­jd begon we wel te intrigeren wat de schri­jver nu pre­cies met deze roman voor ogen had. Juist de ver­haal­li­jn met Julia zorgde daar­voor. Ik begon het hele­maal op mijn zenuwen te kri­j­gen met hoe Miguel hier­mee worstelde. Is dat juist niet knap beschreven dan? Hoewel ik de sti­jl op veel plekken niet echt geweldig vond bleef ik wel steeds nadenken over wat nu pre­cies Miguel (niet) beweegt.

Goh, was ik me een tijd gele­den rot geschrokken toen ik dit fenomeen, van gestolen kinderen, in een reportage zag. Stel je dan voor als je dit zelf meemaakt… zou je zelf wel hap­pig zijn naar je verleden…? Tenslotte hebben de mensen, die zijn biol­o­gis­che oud­ers zijn, niet vri­jwillig hun kind afges­taan hé. Nee, als de schri­jver er bewust voor koos om in de roman geen vaart te zetten door de man zo neer te zetten zoals hij deed dan is hij in zijn opzet meer dan ges­laagd zo te lezen want er zijn er wel meer die hem een schop voor zijn kont zouden willen verkopen. Intrigerend!

Geef een reactie