Een verloren kind

Deze blog­post is deel 6 van 43 in de serie Een per­fec­te dag voor lite­ra­tuur

Het is type­rend dat wan­neer de ik-per­soon uit het boek ‘De gesto­len kin­de­ren’ door Gerar­do Soto y Koe­le­meij­er ein­de­lijk eens een keer daad­krach­tig optreedt, er ook met­een een door­braak komt in de zoek­tocht die hij ruim ander­half jaar gele­den had inge­zet:

Nu moet ik door­zet­ten. Als ik nu naar huis wan­del, gaan er weer dagen, zo niet weken voor­bij voor ik actie onder­neem. Daar­voor ken ik mezelf te goed. [p.198]

Zelf­ken­nis vol­doen­de. Maar wei­nig tot geen aan­stal­ten (met boven­ver­mel­de actie als hoge uit­zon­de­ring) om hier ver­an­de­ring in te wil­len aan­bren­gen. Zo zou­den we Migu­el (later leg ik mis­schien nog wel uit wat zijn ech­te naam is) kort kun­nen type­ren. Hoe­wel hij zelf vol­doen­de excu­ses zal aan­dra­gen dat het niet zozeer met wil­len dan wel met kun­nen te maken heeft. Het zijn fac­to­ren die voor­na­me­lijk bui­ten hem­zelf lig­gen die ervoor zor­gen dat hij zich gro­ten­deels pas­sief door het leven beweegt. Zijn ont­boe­ze­ming ‘Nu al ben ik een ander mens’ op blad­zij­de 12 voelt daar­om nog­al pre­ma­tuur of zelfs vol­ko­men mis­plaatst aan.

Migu­el is een man van 44 jaar, getrouwd met Julia en vader van twee kin­de­ren, wiens leven plots op z’n kop wordt gezet wan­neer hij een brief ont­vangt van zijn tan­te waar­in zij ont­huld dat Migu­el op zeer jon­ge leef­tijd gea­dop­teerd is. Wat volgt is het ver­haal hoe Migu­el op zoek gaat naar zijn bio­lo­gi­sche ouders. Na twee weken heeft hij alleen maar wat moge­lij­ke namen inge­tikt op Goog­le. Enke­le maan­den later is er nog geen enke­le noe­men­waar­di­ge voort­gang geboekt. Het boek is onder­tus­sen al gevor­derd tot blad­zij­de 71 en ik begin me af te vra­gen of de res­te­ren­de 180 blad­zij­des vol­doen­de zijn om het gehe­le ver­haal over het lot van tien­dui­zen­den Spaan­se gezin­nen (zie voor­blad) te kun­nen ver­tel­len. Ik merk dat ik onge­dul­dig word en wil Migu­el een schop onder zijn kont geven.

Waar­om erger ik me zo aan de zoge­naam­de zoek­tocht van Migu­el, die voor­al geken­merkt wordt door stag­na­tie en omtrek­ken­de bewe­gin­gen? Elke keer weer horen we hoe hij zich­zelf moed inspreekt om nu toch echt aan de slag te gaan, doch even­zo­ve­le keren ver­zan­den zijn half­slach­ti­ge pogin­gen in jam­mer­lijk zelf­be­klag. Ben ik ver­pest door Tja­ka! invloe­den of Ame­ri­kaan­se films die het moe­ten heb­ben van onmid­del­lijk in actie komen om je eigen lot in han­den te nemen? Raak ik ver­veeld wan­neer ik iemand zie wor­ste­len die niet bij mach­te is zijn eigen leven vorm te geven in tij­den van emo­ti­o­ne­le cri­sis? Als­of ik zelf zo’n goed voor­beeld zou zijn in een ver­ge­lijk­ba­re situ­a­tie. Maar dat ter­zij­de. (Of zou dit onbe­wust ook een rol spe­len bij mijn lees­er­va­ring? Mis­schien iets voor een ande­re blog­post.)

Wat mijn con­clu­sie na enig naden­ken is, is dat ik voor­al benieuwd ben naar die ver­bor­gen geschie­de­nis in Span­je waar­van de omvang maar lang­zaam dui­de­lijk wordt en de accep­ta­tie nog een veel lan­ge­re weg te gaan heeft. Hoe kon het zo zijn dat (vol­gens som­mi­ge bron­nen) er tus­sen de twee- en drie­hon­derd­dui­zend kin­de­ren bij hun bio­lo­gi­sche ouders zijn weg­ge­haald om onder­ge­bracht te wor­den bij Fran­co aan­han­gers? Wat voor gigan­ti­sche orga­ni­sa­tie moet hier wel niet ach­ter heb­ben geze­ten? Wan­neer je hier ook maar even pro­beert een voor­stel­ling van te maken gaat het je dui­ze­len. Daar­om begon ik met­een gre­tig te lezen toen ik dit boek voor de lees­club bin­nen­kreeg.

Maar de de auteur heeft me op het ver­keer­de been gezet door een per­so­na­ge op te voe­ren dat stijf staat van de inner­lij­ke ver­deeld­heid en daar­door niet tot ech­te daden weet te komen. Niet de ont­ra­fe­ling van het dra­ma van de gesto­len kin­de­ren (los niños roba­dos) maar het ver­woes­ten­de effect op Migu­el nadat hij te lezen kreeg dat hij gea­dop­teerd was, vormt het ech­te onder­werp van deze roman. Hal­ver­we­ge zijn zoek­tocht, wan­neer hij begint te accep­te­ren dat hij mis­schien wel zo’n ‘gesto­len kind’ zou kun­nen zijn krij­gen we te lezen wat voor vra­gen er alle­maal bij hem spe­len tij­dens het bekij­ken van dvd’s met repor­ta­ges over het onder­werp. Voor­al de inter­views met slacht­of­fers grij­pen hem erg aan. Het geeft meer inzicht in zijn weer­stand om echt door te pak­ken. Om het raad­sel op te los­sen wie zijn bio­lo­gi­sche ouders kun­nen zijn. Zijn zoek­tocht ver­loopt met de hand­rem er nog op:

Graag had ik ant­woord gekre­gen op de vraag of ande­re slacht­of­fers een soort­ge­lij­ke wor­ste­ling door­ma­ken als ik. Of zij, net als ik, ook heb­ben geaar­zeld om daad­wer­ke­lijk op zoek te gaan naar hun bio­lo­gi­sche ouders. Of zij ook zo ver­lamd zijn geweest in hun zoek­tocht, mis­schien ook gewoon een map in een bureau­la heb­ben lig­gen waar ze soms wat pas­sief door­heen bla­de­ren. Of zij ook heb­ben getwij­feld aan de ont­dek­king gea­dop­teerd te zijn… [p.108]

Migu­el heb­ben we dan inder­daad leren ken­nen als een man die voor­al in zijn hoofd bezig is. Spo­ra­disch wor­den deze gedach­ten in daden omge­zet. Het is voor­al zijn vriend Álva­ro (arche­o­loog van pro­fes­sie) die het mees­te werk opknapt. Van­af het eer­ste moment dat hij in ver­trou­wen wordt geno­men begint Álva­ro onver­moei­baar te spit­ten in het ver­le­den van Migu­el. En hij is het dan ook die de ont­dek­king doet dat Migu­el mis­schien wel eens niet op de ‘nor­ma­le’ manier gea­dop­teerd is. Via de docu­men­ten die Álva­ro blijft opstu­ren naar Migu­el krij­gen we als­nog de fas­ci­ne­ren­de ach­ter­grond gele­verd bij deze gru­we­lij­ke geschie­de­nis, maar het is voor­al de impact die het heeft op Migu­el wat het cen­tra­le the­ma blijft.

Voor­al het onver­mo­gen van Migu­el om zijn eigen vrouw niet te betrek­ken bij zijn zoek­tocht schok­te me. Een klei­ne bloem­le­zing:

Ik wil niet dat ze van mijn nieu­we ont­dek­king op de hoog­te is. Nog niet, niet zolang ik zelf nog twij­fel aan de inhoud van de brief. [p.13]

Mijn vrouw en kin­de­ren waren een dag­je win­ke­len in Sala­man­ca. Als ze terug­kwa­men moch­ten zij niets mer­ken; dit was niet hun pro­bleem. [p.17]

Ik wil­de dat ze zich beter voel­de maar kan haar nog niets ver­tel­len. Mijn ont­dek­king over het ver­le­den mag niet gro­ter wor­den voor­dat ik zelf meer weet. [p.33]

Ik kan Julia niets ver­tel­len omdat ik weet dat zij de zaak zou for­ce­ren. […] Haar voort­va­rend­heid en haar tem­po ver­schil­den altijd al sterk met de mij­ne. [p.49]

Eens zal ik haar moe­ten ver­tel­len over mijn ont­dek­king. En om eer­lijk te zijn, kijk ik steeds vaker uit naar dat ver­los­sen­de moment. [p.54]

Maar het zal nog een hele tijd duren voor­dat het ver­los­sen­de moment daar is, met alle con­se­quen­ties van­dien.

Door er voor te kie­zen haar niet deel­ge­noot te maken van de ont­vangst van de brief slaat hij een gat in de ver­trou­wens­band met zijn echt­ge­no­te. Een gat wat almaar gro­ter en gro­ter wordt met elke aan­lei­ding die hij voor­bij laat gaan om haar het ver­haal van zijn ont­red­de­ring uit te leg­gen. Zo zien we een man die gaan­de­weg ver­teerd wordt door­dat de basis onder zijn bestaan is weg­ge­vaagd ook nog eens weg­drij­ven van één van de men­sen die hem vas­tig­heid en warm­te had kun­nen bie­den. Tel daar­bij op dat het ver­haal zich afspeelt tij­dens een peri­o­de dat de eco­no­mi­sche cri­sis zich hevi­ger mani­fes­teert in Span­je dan ooit tevo­ren waar­door Migu­el moet vre­zen dat hij mis­schien wel zijn baan kan ver­lie­zen, en de malai­se waar­in hij zich bevindt is com­pleet.

Toen ik een­maal besef­te dat de lij­dens­weg van Migu­el het eigen­lij­ke onder­werp van deze roman is, gaf het me een bepaal­de rust en begon ik van voor af aan het ver­haal opnieuw te lezen. En dit­maal greep het me veel meer aan dan bij de eer­ste lezing. Niet lan­ger zat ik te zoe­ken naar de fei­ten en gebeur­te­nis­sen met betrek­king tot de gesto­len kin­de­ren en hoe een land als col­lec­tief hier zo moei­zaam mee weet om te gaan, maar is het de ont­luis­te­ren­de onmacht van Migu­el wat me geboeid houdt om ver­der te blij­ven lezen. Mis­schien is het de con­sta­te­ring door Migu­el over een roman uit 2006 (Mala gen­te que cami­na, door Ben­ja­min Pra­do) die een (ver­ge­zoch­te) ver­kla­ring geeft dat Soto y Koe­le­meij­er het over een ander boeg gooit door juist een per­soon­lij­ke geschie­de­nis cen­traal te stel­len:

Ik vind het gedurfd dat een auteur zich op dit the­ma heeft gestort, maar het is onbe­grij­pe­lijk dat er niets mee is gebeurd en dat deze roman naast wat klei­ne con­tro­ver­ses ver­der niet veel aan­dacht heeft gekre­gen in de pers. [p.167]

Dit is geen hoog­dra­ven­de roman die de mis­stan­den in Span­je aan de kaak zal stel­len of een samen­zwe­rig bloot­legt. Ook niet als pam­flet gebruikt kan wor­den om de bar­ri­ca­des mee te bestor­men en waar­mee rege­rin­gen omver gewor­pen kun­nen wor­den. De schul­di­gen uit het ver­le­den opge­spoord wor­den om hun ver­dien­de straf te onder­gaan. Niets van dat al. De ambi­ties van de auteur lig­gen op een ander niveau.

Hoe dan ook. Of je het boek nu leest om meer te weten te komen over die (ont­stel­lend gro­te sta­pel) zwar­te bladzijde(s) uit de geschie­de­nis van Span­je of dat je geïn­te­res­seerd bent in wat het met een per­soon kan doen wan­neer (in dit geval een) hij te horen krijgt dat hij gea­dop­teerd is, in bei­de geval­len biedt deze roman genoeg stof tot naden­ken en vormt het boei­en­de lite­ra­tuur. Ik heb er in meer­de­re opzich­ten veel van opge­sto­ken.

Oh, en voor ik het ver­geet. Migu­el heet Jai­me.

Migu­els rus­ti­ge leven in een klein dorp niet ver van Sala­man­ca ver­an­dert in één klap als hij op een dag een brief ont­vangt van zijn tan­te. Zij draagt een geheim met zich mee dat te groot is om mee haar graf in te nemen: Migu­el is gea­dop­teerd. Migu­els ouders heb­ben hier nooit ook maar met een woord over gespro­ken. Samen met zijn vriend Álva­ro, arche­o­loog en ama­teur his­to­ri­cus, pro­beert Migu­el zijn geschie­de­nis te recon­stru­e­ren. Álva­ro krijgt het ver­moe­den dat Migu­el een van de ‘gesto­len kin­de­ren’ is. Lang­zaam ont­dekt Migu­el hoe een groot net­werk van Fran­co-aan­han­gers decen­nia­lang vele tien­dui­zen­den kin­de­ren bij hun ouders heeft weg­ge­haald. Zou hij daar­toe beho­ren? Waar­om zou­den zijn ouders daar­aan heb­ben mee­ge­werkt? Hoe vindt hij ooit zijn bio­lo­gi­sche ouders terug?

De gesto­len kin­de­ren
Gerar­do Soto y Koe­le­meij­er
Uit­ge­ve­rij Nieuw Amster­dam
ISBN 9789046815298

~ ~ ~

Series Navi­ga­ti­on« Onbe­reik­baarAlci­no de heren­kap­per »
50books — Vraag 49
Werk­va­kan­tie — 2

7 Comments

  1. Goh, was ik me een tijd gele­den rot geschrok­ken toen ik dit feno­meen, van gesto­len kin­de­ren, in een repor­ta­ge zag. Stel je dan voor als je dit zelf mee­maakt… zou je zelf wel hap­pig zijn naar je ver­le­den…? Ten­slot­te heb­ben de men­sen, die zijn bio­lo­gi­sche ouders zijn, niet vrij­wil­lig hun kind afge­staan hé. Nee, als de schrij­ver er bewust voor koos om in de roman geen vaart te zet­ten door de man zo neer te zet­ten zoals hij deed dan is hij in zijn opzet meer dan geslaagd zo te lezen want er zijn er wel meer die hem een schop voor zijn kont zou­den wil­len ver­ko­pen. Intri­ge­rend!

  2. Knap Peter, dat je steeds blijft zoe­ken naar het posi­tie­ve in deze toch niet erg soe­pel ver­lo­pen­de lees­er­va­ring. En daar ook in slaagt. Dat is mij niet gelukt, cha­peau!

  3. Ik was niet zo weg van deze roman. Aan­van­ke­lijk trok het onder­werp mij wel, maar uit­ein­de­lijk bleek het inder­daad meer over Migu­el te gaan dan over de kin­der­roof. Ik begreep niet goed waar­om Migu­el Julia niet in zijn zoek­tocht betrok. Die ver­haal­lijn had er voor mij niet in gehoe­ven.

    Sowie­so had ik lie­ver een boek à la Judith Koe­le­meijr of Anne­jet van der Zijl gele­zen over dit onder­werp, zodat je als lezer hele­maal mee­ge­zo­gen wordt in het meer jour­na­lis­tie­ke ver­slag.

    • Ik heb het­zelf­de voor wat betreft het onder­werp. Daar zou ik graag nog veel meer over wil­len lezen, maar dan bij auteurs die jij al aan­ge­haald hebt.
      Maar tege­lij­ker­tijd begon we wel te intri­ge­ren wat de schrij­ver nu pre­cies met deze roman voor ogen had. Juist de ver­haal­lijn met Julia zorg­de daar­voor. Ik begon het hele­maal op mijn zenu­wen te krij­gen met hoe Migu­el hier­mee wor­stel­de. Is dat juist niet knap beschre­ven dan? Hoe­wel ik de stijl op veel plek­ken niet echt gewel­dig vond bleef ik wel steeds naden­ken over wat nu pre­cies Migu­el (niet) beweegt.

  4. Ik merk dat ik onge­dul­dig word en wil Migu­el een schop onder zijn kont geven.’
    Ik had echt pre­cies het­zelf­de.. Wan­neer ga je nu ein­de­lijk eens iets doen? Maar ik denk inder­daad dat je gelijk hebt dat het eer­der om zijn lij­dens­weg gaat. Daar had ik nog niet echt over na gedacht.. Al had ik toch lie­ver gezien dat er wat meer gebeur­de in het boek.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *