Twee jaargetijden minder — A. Alberts

Het tweede boek­je dat ik uit mijn kast haal is er een­t­je dat naast De kraai staat. Ook een boeken­weekgeschenk. En dan weet je het wel. Die mag bli­jven.

Het is weg. We hebben er geen enkel jaar­geti­jde uit overge­houden. We hebben hen niet meer. Zij hebben ons niet meer. Wij hebben het niet meer. Het land.’
Een halve eeuw gele­den lei­d­de de Japanse inval het einde in van de Ned­er­landse aan­wezigheid in de Indone­sis­che archipel. A. Alberts, als deel­ne­mer betrokken bij die laat­ste jaren, beschri­jft in zijn essay ‘
Twee jaar­geti­j­den min­der’ het machtig rader­w­erk van de kolonie Ned­er­lands-Indië.

Twee jaar­geti­j­den min­der
A. Alberts
Sticht­ing Col­lec­tieve Pro­pa­gan­da van het Ned­er­landse Boek
ISBN 9070066955

~ ~ ~

Twee jaar­geti­j­den min­der is het Boeken­weekgeschenk uit 1992. Het is tevens het enige boek(je) dat ik van A. Alberts in bez­it heb.

Afgezien van de titel en de naam van de auteur, zijn de voor­gaande twee zin­nen iden­tiek aan de inlei­dende zin­nen die ik vorige week schreef over De kraai van Kad­er Abdolah. Alleen kan ik van dit geschenk veel meer herin­neren. Om te begin­nen de verk­lar­ing voor de titel: in Ned­er­lands-Indië had men grofweg gezegd een nat­te en een droge moes­son. Slechts twee jaar­geti­j­den dus. Waar­bij dit als type­r­end voor het lev­en in dit verre oord beschouwd mag wor­den:

[…] de Ned­er­lan­der, de Euro­peaan, die voor het eerst in Indië komt. Wat vin­dt hij daar? Twee jaar­geti­j­den. Het zijn er maar twee, maar dat is geen gemis. Eerder een sym­bool, het zin­nebeeld van een een­voudi­ger, een min­der ingewikkeld lev­en. [p.42]

Het essay bestaat uit twee delen. In het eerste deel wordt vooral inge­gaan op de economis­che geschiede­nis van de Indis­che eilan­denar­chipel onder de Ned­er­landse heer­schap­pij. Veel aan­dacht gaat naar het Cul­tu­urs­telsel (het win­st­gevend mak­en van de gebieden in Indië door de plaat­selijke bevolk­ing pro­ducten lat­en te ver­bouwen die gewild waren in Europa) en de sterke overeenkom­sten met het Com­pag­niessys­teem ten tijde van de VOC. Lat­er kwam dit Cul­tu­urs­telsel onder vuur te liggen van­wege de door­braak van meer lib­erale begin­se­len. Maar dat betek­ende voor de plaat­selijke argrarische bevolk­ing alleen maar dat zij nu meestal moesten ver­huizen om elders als arbei­der in dienst te tre­den van een par­ti­c­uliere onderne­m­ing. Deze beschouwin­gen wor­den afgewis­seld door per­soon­lijke ervarin­gen van de auteur, die zelf ter plaatse als bestu­ur­sambte­naar werkza­am was.

Waar het eerste deel zich voor­namelijk con­cen­treert op Java, richt de blik van Alberts zich in het tweede deel op de Buitengewest­en. Ook het onder­w­erp ver­schuift nu meer richt­ing het dagelijks bestu­ur en op de omgang van de Ned­er­lan­ders met de lokale bevolk­ing. Tre­f­fend vind ik opnieuw een onder­streepte pas­sage over de ver­meende eigen­schap­pen van de bedi­en­den:

Over de eigen­schap­pen van de bedi­en­den in dienst bij de Euro­pea­nen zijn nogal wat ver­halen verteld. Over hun trouw en offer­berei­d­heid en over hun onpeil­bare Oost­erse ziel. [p.45]

Om dan een stuk­je verder op dezelfde pag­i­na een uit­spraak van de toen­ma­lige gou­verneur in Oost-Java te lezen:

gelooft u alsje­blieft niet, dat u onder de bevolk­ing, van welke laag ook, mensen zult aantr­e­f­fen die alles ver­ber­gen achter een raad­selachtige glim­lach. Het zijn de groot­ste klet­sk­ousen, die ik van mijn lev­en heb ont­moet.’ [p.45]

Heer­lijk ont­nuchterend en ‘down to earth’, zoals de toon van het gehele boek­je.

Eindoordeel: mag blijven

~ ~ ~

Ga naar mijn boekenkast om alle tot dusverre bespro­ken boeken te vin­den en wie weet zit er een­t­je tussen die weg mag en waar jij al tij­den naar op zoek bent. 

~ ~ ~

  • Ik ben inder­daad benieuwd naar de afvallers

    Twee jaar­geti­j­den min­der lijkt me een geweldig boek­je
    Niet alleen om het ver­haal maar ook de cul­turele en antropol­o­gis­che waarde

    Zelf ben ik in het bez­it van;
    Een Ams­ter­damse koop­man in de Molukken
    Van D.H. De Vries

    Het is een geweldig ver­haal samengesteld uit de hon­der­den bewaard gebleven brieven die Dirk Hen­drik de Vries naar huis schreef

    Groet van Her­man
    @filobeet

    • Dank voor je uit­ge­brei­de reac­tie.

      Ik heb eens gekeken welke lit­er­atu­ur ik nog meer over Ned­er­land en Ned­er­lands-Indië in huis heb. Een magere oogst:
      Eind­stri­jd en onder­gang van de Indis­che bestu­urs­di­enst. Het corps bin­nen­lands bestu­ur op Java 1945–1950 — Dr. G.C. Zijl­mans
      Zuidoost-Azië. Een eeuw van onvervulde verwachtin­gen — Jan Plu­vi­er
      Afscheid van de koloniën — John Jansen van Galen
      en dan natu­urlijk nog wat romans waarin Ned­er­lands-Indië terugkomt, door o.a. Hel­la Haase, Jeroen Brouw­ers en Jan Wolk­ers.

      Ik zal ook eens voor de vol­gende keer op zoek gaan naar een boek dat eventueel weg mag. Zou toch moeten lukken 😉

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets