Een gemiste kans

Deze blog­post is deel 9 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur

Geen klik met een boek hebben. Dat overkomt me niet vaak. Zeg maar gerust, zelden. Natu­urlijk heb ik daar zelf gro­ten­deels de hand in. Ik kies mijn boeken met zorg uit en laat niet na me vooraf te verdiepen in auteur en onder­w­erp om teleurstellin­gen te voorkomen. Iets waar ik steeds bedreven­er in ben gewor­den. Dat wil niet zeggen dat er zo af en toe toch een boek doorheen glipt waar­bij ik al tij­dens het lezen van de eerste bladz­i­jdes het gevoel kri­jg dat het tussen mij en het ver­haal niet goed gaat komen. In de meeste gevallen lees ik dan wel door omdat ik wil weten waar het dan pre­cies aan schort. Is het de schri­jf­sti­jl? De plot? Span­nings­boog? Als ik dat een­maal voor mezelf een beet­je duidelijk heb dan kan ik het boek met een gerust hart terz­i­jde leggen om het nooit meer op te pakken (of het moet zijn voor mijn nieuwe ini­ti­atief: Boekenkast).

De kans dat ik aan een boek begin dat me niet echt aanstaat is vele malen grot­er wan­neer iemand anders me een boek aan­reikt dan wan­neer ik het zelf uitkies. Het was dus een kwest­ie van tijd voor­dat dit een keer zou gebeuren met de titels die we voor onze blog­ger­sleesclub ‘Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur’ elke maand kri­j­gen aan­gereikt. Deze maand was het zover. De dubieuze eer valt Koningin van de nacht ten deel, het nieuw­ste boek van Yvonne Keuls waarin zij de lot­gevallen van het gezin Maandag beschri­jft tij­dens de oor­logs­jaren in Den Haag. Maar het is niet anders.

Ook dit­maal ben ik trouw bli­jven door­lezen nadat al snel duidelijk werd dat het gezin Maandag mij niet bijster wist te boeien. Wat niet echt een zware opgave was want het proza van Yvonne Keuls leest makke­lijk weg. Geen hoog­dravend of wol­lig taal­ge­bruik, maar recht­toe rech­taan taal­ge­bruik zon­der al teveel moeil­ijke woor­den. Het was lang gele­den dat ik een boek bin­nen één etmaal had uit­gelezen maar hier was het me eerder te doen om er vanaf te zijn dan dat het een echte page­turn­er is.

En dus bleef ik over met de vraag waarom het geheel mij niet wist te beko­ren. Het antwo­ord is niet een­duidig. Er zijn ver­schil­lende rede­nen aan te wijzen die in meer of min­dere mate voor mij aan­lei­d­ing zijn dit boek niet gauw weer eens tevoorschi­jn te halen of aan te beve­len aan een andere boek­liefheb­ber.

Om te begin­nen is daar de in mijn ogen over­dreven behoefte van Keuls om alles uitvo­erig te vertellen. Er wordt weinig aan de ver­beeld­ing overge­lat­en en dat vind ik afbreuk doen aan een roman. Ik ben meer gecharmeerd van het ‘show, don’t tell’ principe. Een willekeurig voor­beeld kan wellicht ver­helderen wat ik bedoel:

Plot­sel­ing was daar een dre­unend gelu­id dat door de hele omgev­ing golfde en zich in alle oren boorde. Een explosie. Het was alsof er tien huizen wer­den opge­blazen, alsof er een vlieg­tu­ig neer­stortte, alsof er twee treinen tegen elka­ar bot­sten. Het was of dat alles tegelijk gebeurde. [p.65]

Wat me ook naar­mate het ver­haald vorderde steeds meer ging tegen­staan was dat alle ontwik­kelin­gen zich ruim van te voren aan­di­en­den. Dit ligt wat mij betre­ft in het ver­lengde van de hier­boven aange­haalde uitvo­erige manier van beschri­jven. Daar­door bleven ver­rassende plotwendin­gen uit en werd het ver­haal naar mijn gevoel erg vlak. Als lez­er bleef ik redelijk afs­tandelijk bij het wel en wee van het gezin Maandag ter­wi­jl hun geschiede­nis toch een bijster tragis­che afloop kent. Ik bleef tot het einde hopen dat zich diepere lagen in de vertelling bevon­den  die gelei­delijk aan onthuld zouden wor­den. Maar dat was ijdele hoop. Of ik moet een hoop gemist hebben.

Een ander aspect dat me opviel nadat ik het boek nog eens zat door te bladeren voor deze besprek­ing, is dat ik de urgen­tie niet voel waarom de auteur met dit ver­haal gekomen is. Hoewel Keuls het boek opdraagt aan ‘Miri­am Kruishoop, film­regis­seur in Los Ange­les, die mij ertoe bracht het boek te schri­jven dat al jaren in mij klaar­lag’, merk ik dat ner­gens aan. Ik ben geneigd om een boek te beo­orde­len door op zoek te gaan naar iets unieks dat het brengt ten opzichte van wat al geschreven is. Dat onder­schei­dende karak­ter kan zich op alle mogelijke vlakken pre­sen­teren, bijvoor­beeld de intro­duc­tie van een exper­i­mentele schri­jf­sti­jl of con­tro­ver­siele onder­w­erp­keuze, maar hoe dan ook maakt het vaak meteen duidelijk waarom het boek geschreven moest wor­den. Men hoeft het niet per se een goed boek te vin­den, doch er ontstaat begrip waarom de schri­jver met het ver­haal naar buiten is gekomen.

Het kan zijn dat mijn opvat­ting een mis­plaat­ste wijze is om zo naar lit­er­atu­ur te kijken. Echter ik weet niet beter. En afgezet tegen deze ‘meet­lat’ kan ik niet anders con­clud­eren dan dat met Koningin van de nacht er niets belang­wekkends wordt geïn­tro­duceerd wat bij mij bli­jft hangen of waar­door ik het idee kri­jg dat dit boek zonodig geschreven moest wor­den. Naar ik heb begrepen heeft Yvonne Keuls jaren gele­den een kort ver­haal geplubliceerd met als titel Daniël Maandag, waar­van ze daar­na spi­jt heeft gekre­gen dat ze er niet meer tijd in had gesto­ken en beter had uit­gew­erkt. Die kans heeft ze alsnog genomen, maar het resul­taat ervaar ik als plicht­matig en over­bod­ig.

Den Haag, 1940. De zeven­jarige fan­tasier­ijke Daan Maandag komt uit een muzikaal gezin. Zijn overleden moed­er was een groot vio­liste, zijn joodse vad­er Daniël is een begaafd pianist en zijn viool­spe­lende zus gaat zelfs door voor een won­derkind. Ook voor Daan ligt een toekomst in de muziek in het ver­schi­et. Maar dat is niet wat hij wil.
Als de oor­log uit­breekt vlucht zijn vad­er in zijn muziek. Hij vertrouwt erop dat de Duit­sers hem met rust zullen lat­en, omdat hij valse doc­u­menten heeft gekocht en boven­di­en getrouwd was met een niet-joodse vrouw — een ‘gemengd huwelijk’ — waar­door hij zich veilig waant.
Op 21 novem­ber 1944 vin­dt in Den Haag de grote razz­ia plaats — code­naam ‘Schneeflocke’ — en wor­den Daniël en zijn gezin op wrange wijze uit de droom geholpen.

Koningin van de nacht
Yvonne Keuls
Uit­gev­er­ij Ambo | Anthos
ISBN 9789041424891

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« De drie spoil­ers van Tomo­mi Ishikawa — een mis­luk­te poging tot tite­l­analyseDuelleren ron­dom paard »

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets