Afrekening

“Als het mijn broer zou zijn geweest, dan had ik ‘m op z’n gezicht geslagen.”

Aan het woord is een interviewer van de docu-reeks ‘Na de bevrijding‘. We zitten in de tweede aflevering getiteld ‘De afrekening‘ die deze avond werd uitgezonden op Nederland 2.

De geïnterviewde is Gerrit Pit.

Gerrit zit nog in zijn puberjaren tijdens de tweede wereldoorlog. Zijn oudere broer is al een tijd het huis uit en is actief lid van de NSB. Zelf besluit Gerrit zich aan te sluiten bij het verzet. Hij verspreidt folders en schrijft schampschriften over bekende NSB-ers.

Op een dag worden de ruiten ingegooid bij de woning van zijn oudere broer. Die doet aangifte bij de politie. Als een van de mogelijke verdachten geeft hij ook de naam op van zijn jongere broer Gerrit. Die wordt prompt opgepakt en op transport gezet naar het concentratiekamp Sachsenhausen in Duitsland.

In het kamp ziet Gerrit de meest verschrikkelijke dingen.

Huiveringwekkend is zijn getuigenis over de vele openbare executies door ophanging terwijl iedereen verplicht moest toekijken. De eerste keer staat men nog met gebalde vuisten te kijken, aldus Gerrit. Maar daarna wordt dat minder. Omdat men weet dat je er niets tegen kan doen. En men leert te kijken zonder te zien.

Gerrit overleeft het concentratiekamp.

Terug in Nederland krijgt hij na de bevrijding een rol in de dagelijkse leiding van een strafkamp voor opgepakte NSB-ers. Op een dag krijgt hij te horen dat zijn oudere broer, die ook in het kamp vastgehouden wordt, een verzoek heeft ingediend om Gerrit te spreken.

Gerrit stemt in met de verwachting dat zijn broer eindelijk openheid zal geven over de reden waarom hij zijn eigen broer heeft verraden bij de politie. Maar hij komt bedrogen uit. Zijn broer komt hem vragen om brood omdat ze zo’n honger in het kamp hebben. Gerrit weigert.

Het is op dit moment dat de interviewer met zijn opmerking komt dat hij, zou hij in de schoenen hebben gestaan van Gerrit, zijn broer op het gezicht zou hebben geslagen.

Waarom had Gerrit dit niet gedaan?

Eerder had Gerrit al aangegeven dat er ondanks de heftige wraakgevoelens bij veel van de kampbewaarders richting de NSB-ers, er streng op werd toegezien dat het niet tot excessen kwam.

Gerrit: “We wilden ons niet verlagen tot het niveau van de Duitsers.”

Hij moet lang nadenken op de vraag van de interviewer. Je ziet dat de vraag hem verbaast. Uiteindelijk komt het hoge woord eruit: “Ik ben niet zo’n vechtersbaas.”

Mooi in alle eenvoud.

Maar heel bijzonder vond ik wat hij er aan toevoegde: “Je kunt ‘m verlegen maken door het niet te doen.” Hier sprak voor mij zoveel wijsheid en kracht uit dat ik er stil van werd.

Over Na de bevrijding

Na de bevrijding behandelt in zeven afleveringen de periode van 1945 tot 1950 en geeft aan de hand van persoonlijk verhalen van ooggetuigen een beeld van de eerste moeilijke jaren na de Tweede Wereldoorlog.

Het zijn de jaren waarin dit net bevrijde land zich moet oprichten uit de chaos van de oorlog. Het land ligt letterlijk in puin, duizenden mensen zijn op drift geraakt. Ieder moet zijn of haar eigen manier de traumatische gebeurtenissen van de oorlog verwerken. Of niet. Er is sprake van wraak- en schuldgevoelens, wantrouwen tegen autoriteiten, van losbandigheid en eigenrichting.

~ ~ ~

3 gedachten over “Afrekening

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *