Afrekening

Als het mijn broer zou zijn geweest, dan had ik ‘m op z’n gezicht ges­la­gen.”
Aan het woord is een inter­view­er van de docu-reeks ‘Na de bevri­jd­ing’. We zit­ten in de tweede aflev­er­ing getiteld ‘De afreken­ing’ die deze avond werd uit­ge­zon­den op Ned­er­land 2. De geïn­ter­viewde is Ger­rit Pit.

Ger­rit zit nog in zijn puber­jaren tij­dens de tweede werel­door­log. Zijn oud­ere broer is al een tijd het huis uit en is actief lid van de NSB. Zelf besluit Ger­rit zich aan te sluiten bij het verzet. Hij ver­sprei­dt fold­ers en schri­jft schamp­schriften over bek­ende NSB-ers.

Op een dag wor­den de ruiten inge­gooid bij de won­ing van zijn oud­ere broer. Die doet aangifte bij de poli­tie. Als een van de mogelijke ver­dacht­en geeft hij ook de naam op van zijn jon­gere broer Ger­rit. Die wordt prompt opgepakt en op trans­port gezet naar het con­cen­tratiekamp Sach­sen­hausen in Duit­s­land.

In het kamp ziet Ger­rit de meest ver­schrikke­lijke din­gen. Huiv­er­ing­wekkend is zijn getu­ige­nis over de vele open­bare exe­cuties door ophang­ing ter­wi­jl iedereen ver­plicht moest toek­ijken. De eerste keer staat men nog met gebalde vuis­ten te kijken, aldus Ger­rit. Maar daar­na wordt dat min­der. Omdat men weet dat je er niets tegen kan doen. En men leert te kijken zon­der te zien.

Ger­rit over­leeft het con­cen­tratiekamp. Terug in Ned­er­land kri­jgt hij na de bevri­jd­ing een rol in de dagelijkse lei­d­ing van een strafkamp voor opgepak­te NSB-ers. Op een dag kri­jgt hij te horen dat zijn oud­ere broer, die ook in het kamp vast­ge­houden wordt, een ver­zoek heeft inge­di­end om Ger­rit te spreken.

Ger­rit stemt in met de verwacht­ing dat zijn broer ein­delijk open­heid zal geven over de reden waarom hij zijn eigen broer heeft ver­raden bij de poli­tie. Maar hij komt bedro­gen uit. Zijn broer komt hem vra­gen om brood omdat ze zo’n honger in het kamp hebben. Ger­rit weigert.

Het is op dit moment dat de inter­view­er met zijn opmerk­ing komt dat hij, zou hij in de schoe­nen hebben ges­taan van Ger­rit, zijn broer op het gezicht zou hebben ges­la­gen. Waarom had Ger­rit dit niet gedaan?

Eerder had Ger­rit al aangegeven dat er ondanks de heftige wraakgevoe­lens bij veel van de kamp­be­waarders richt­ing de NSB-ers, er streng op werd toegezien dat het niet tot excessen kwam. Ger­rit: “We wilden ons niet ver­la­gen tot het niveau van de Duit­sers.”

Hij moet lang nadenken op de vraag van de inter­view­er. Je ziet dat de vraag hem ver­baast. Uitein­delijk komt het hoge woord eruit: “Ik ben niet zo’n vechters­baas.”
Mooi in alle een­voud.

Maar heel bij­zon­der vond ik wat hij er aan toevoegde: “Je kunt ‘m ver­legen mak­en door het niet te doen.”
Hier sprak voor mij zoveel wijsheid en kracht uit dat ik er stil van werd.

Over Na de bevrijding

Na de bevri­jd­ing behan­delt in zeven aflev­erin­gen de peri­ode van 1945 tot 1950 en geeft aan de hand van per­soon­lijk ver­halen van oogge­tu­igen een beeld van de eerste moeil­ijke jaren na de Tweede Werel­door­log.

Het zijn de jaren waarin dit net bevri­jde land zich moet opricht­en uit de chaos van de oor­log. Het land ligt let­ter­lijk in puin, duizen­den mensen zijn op drift ger­aakt. Ieder moet zijn of haar eigen manier de trau­ma­tis­che gebeurtenis­sen van de oor­log ver­w­erken. Of niet. Er is sprake van wraak- en schuldgevoe­lens, wantrouwen tegen autoriteit­en, van los­bandigheid en eigen­richt­ing.

~ ~ ~

3 Comments

Geef een reactie