Time’s Arrow — Martin Amis

Boeken waar ik een haat-liefde ver­houd­ing mee heb. Natu­urlijk heb ik die ook in mijn boekenkast. De vraag is wat er met zo’n boek gaat gebeuren wan­neer ik het uit de kast pak en een keuze moet mak­en of het mag bli­jven of beter kan vertrekken. Is de haat het sterkst of over­wint de liefde alles? We gaan het van­daag zien bij:

Tod T. Friend­ly, now liv­ing in a peace­ful Amer­i­can sub­urb, is a doc­tor who once worked in the med­ical sec­tion at Auschwitz. Nar­rat­ing Dr. Friendly’s sto­ry is one of the strangest and most orig­i­nal cre­ations of mod­ern lit­er­a­ture: a dop­pel­gänger impris­oned with­in Dr. Friend­ly, shar­ing his every sen­so­ry impres­sion, a sep­a­rate con­scious­ness that is lit­er­al­ly liv­ing the doctor’s life, moment by invert­ed moment, back­ward from death to birth. This spec­tral observer’s igno­rance of the doctor’s past com­bines with the reader’s awful knowl­edge to reverse the numb­ing effects of time and gives his­to­ry the impact of direct expe­ri­ence.

Time’s Arrow or The Nature of the Offense
Mar­tin Amis
Uit­gev­er­ij Har­mo­ny Books — New York
ISBN 9780517585153

~ ~ ~

Dit boek heb ik twee keer gelezen. En ik weet zek­er dat ik het een derde keer ga lezen. En miss­chien zelfs nog wel een vierde keer.

Van­waar dan de aange­haalde haat als ver­meld in de eerste alin­ea? Wel, dat heeft vooral te mak­en met het feit dat het boek zo ontzettend moeil­ijk lees­baar is. Niet zozeer door de gebruik­te sti­jl maar van­wege de com­plex­iteit van het ver­haal. Het wordt namelijk van achter naar voor opge­di­end. Waar­bij de verteller als een zelf­s­tandig (maar tevens onzicht­baar) per­soon ‘aan­wezig’ is in het hoofd van de hoofd­per­soon. En deze hoofd­per­soon is een voor­ma­lig chirurg die volop exper­i­menten heeft uit­gevo­erd in de verni­etig­ingskam­p­en ten tijde van de tweede werel­door­log. Alleen heeft onze verteller dat niet door omdat voor hem de geschiede­nis van de per­soon waarin hij huist, voor hem nog toekomst is.

Volg je het nog?

Dat dacht ik al. Niet erg. Ik wors­tel er ook mee. Daarom heb ik het twee keer moeten lezen. Wat nog steeds niet genoeg is om goed te bevat­ten hoe uiterst inge­nieus dit ver­haal in elka­ar zit door op deze manier met tijd en per­spec­tief te exper­i­menteren. Je moet zo ver­schrikke­lijk gecon­cen­treerd bli­jven lezen dat ik bei­de keren merk­te een bepaald leesplezi­er te ver­liezen. Dat hoop ik bij een derde of desnoods vierde keer wel te ervaren omdat ik dan waarschi­jn­lijk de grote lij­nen van het ver­haal beter paraat heb.

Want kijk je voor­bij het exper­i­ment dan zie je dit bij­zon­dere ver­haal zich ontvouwen op een heel aparte manier die je doet duize­len. Aan de ene kant heb je dus het ver­haal van Tod T. Friend­ly, die ondanks zijn onschuldige naam wel degelijk mede schuldig is aan de meest gruwelijke mis­daden tegen de menselijkheid. Alleen moet je in staat zijn om te ont­ci­jfer­en wat de verteller in het hoofd van Tod ons aan infor­matie geeft. Bij alles moet je nadenken wat er nu pre­cies gebeurt. Want de verteller ziet het vanu­it zijn per­spec­tief, ter­wi­jl het zich juist geheel omge­keerd heeft afge­speeld.

Voor­beeld­je (en vergeet niet dat voor de verteller de dag begint juist voor­dat Tod in slaap valt, en eindigt bij zijn ont­wak­en):

Is it just me, or is this a weird way to car­ry on? All life, for instance, all sus­te­nance, all mean­ing (and a good deal of mon­ey) issue from a singe house­hold appli­ance: the toi­let han­dle. At the end of the day, before my cof­fee, in I go. And there it is already: that humil­i­at­ing warm smell. I low­er my pants and make with the mag­ic han­dle. Sud­den­ly it’s all there, com­plete with toi­let paper, which you use and then deft­ly wind back on the roll. Lat­er, you pull up your pants and wait for the pain to go away. The pain, per­haps, of the whole trans­ac­tion, the whole depen­den­cy. No won­der we cry when we do it. Quick glance down at the clear water in the bowl. I don’t know, but it seems to me like a hell of a way to live. Then the two cups of decaf before you hit the sack.
[p.11]

Na het lezen van zo’n alin­ea ga ik onwillekeurig weer zin voor zin terug lezen om te begri­jpen hoe het nu werke­lijk is gegaan, zodat ik ver­vol­gens weer beter begri­jp wat de verteller heeft gezien. Erg ver­moeiend maar tevens erg waarde­vol omdat je zo ged­won­gen wordt anders te kijken naar nor­male dagelijkse han­delin­gen of (later/eerder) het vervreem­dende effect te onder­gaan van het lezen over ern­stig verzwak­te patiën­ten die na grondig behan­deld te zijn door Tod redelijk opgek­napt de oper­atiekamer ver­lat­en…

Eindoordeel: mag blijven

~ ~ ~

Ga naar mijn boekenkast om alle tot dusverre bespro­ken boeken te vin­den en wie weet zit er een­t­je tussen die weg mag en waar jij al tij­den naar op zoek bent.

~ ~ ~

  • Heel erg toe­val­lig dat net dit boek hier nu aan bod komt. ‘k Heb het twee weken gele­den cadeau gedaan aan mijn vriend. ‘k Ver­moed­de dat hij die com­plex­iteit wel zou kun­nen appre­ciëren. Als hij het uit heeft, zal ik ook eens een poging wagen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets