Het universele leed dat twijfel heet

Deze blog­post is deel 14 van 43 in de serie Een per­fec­te dag voor lite­ra­tuur

Vrij­dag­och­tend zoch­ten mijn col­le­ga en ikzelf een zit­plek in de wacht­ruim­te van het vlieg­veld in Lei­ces­ter. Onze test­week zat erop en we moch­ten weer naar huis. Uit mijn tas haal­de ik een boek. ‘Als we een plek­je gevon­den heb­ben, dan ga ik nog wat lezen als je het niet al te onge­zel­lig vindt,’ zo ver­tel­de ik hem. Hij vroeg wat ik bij me had en ik liet hem het boek van Eva Kel­der zien wat we voor onze blog­ger­slees­club bin­nen­kort gin­gen bespre­ken. ‘Oh, een roman. Dat is toch voor vrou­wen?’ In zijn stem klonk teleur­stel­ling door. Ik had het gevoel een beet­je in zijn ach­ting te zijn gedaald ondanks de goe­de indruk die ik tij­dens het tes­ten had gege­ven. Onge­ïn­te­res­seerd gaf hij het boek terug en pak­te een Voet­bal Inter­na­ti­o­nal uit zijn tas. Al snel waren we alle­bei ver­diept in onze lec­tuur.

Een dag later zit ik met een groep­je blog­gers te wach­ten op Eva Kel­der in een café tegen­over Amster­dam Cen­traal Sta­ti­on. We wis­se­len alvast wat lees­er­va­rin­gen uit. Plots wordt mij recht op de man (op dat moment was ik het eni­ge exem­plaar in het gezel­schap, een mak­ke­lijk doel­wit) gevraagd of ik het the­ma van altijd maar twij­fe­len aan jezelf en nooit zeker weten of je het wel goed doet, ook her­ken. Of dat het toch iets typisch vrou­we­lijk is. Ik moet onwil­le­keu­rig grin­ni­ken bij deze vraag.

In het boek Het leek stil­ler dan het was is de hoofd­rol weg­ge­legd voor Seije. Haar jeugd brengt ze door op Vlie­land, samen met haar moe­der. Wie haar vader is krijgt ze pas veel later te horen. Het ont­bre­ken van een vader en het opgroei­en bij een moe­der die nau­we­lijks naar haar omkijkt trekt een zwa­re wis­sel op Seije. De gewo­ne din­gen van alle­dag moet zij alleen of met haar eni­ge vriend Teun zien te ver­wer­ken. Zon­der de brood­no­di­ge reflec­tie van vol­was­se­nen om haar heen ont­staat er zodoen­de een con­creet gevaar dat Seije’s wereld­beeld niet hele­maal met de rea­li­teit strookt. Maar hoe moet zij dat weten? Opge­slo­ten als ze zit in haar eigen cocon. Hef­ti­ge zaken die zich in elk kin­der­le­ven voor­doen kun­nen op deze manier uit­groei­en tot trau­ma­ti­sche erva­rin­gen.

Even een inter­mez­zo, en bij voor­baat excu­ses voor het vol­gen­de iet­wat lang uit­ge­val­len citaat:

De der­de eigen­schap van auto­ma­ti­sche gedach­ten is dat ze onge­hin­derd kun­nen blij­ven bestaan omdat we ons van hun bestaan maar vaag bewust zijn. Omdat ze zich voor een groot deel aan onze bewus­te aan­dacht ont­trek­ken, komen we er niet toe ons af te vra­gen of deze gedach­ten en opvat­ting wel zo waar zijn. […] Wel­licht zou­den we ont­dek­ken dat het uit­ein­de­lijk alle­maal draait om één of enke­le basa­le dis­func­ti­o­ne­le assump­ties waar­te­gen we voort­du­rend aan­lo­pen. Deze basa­le dis­func­ti­o­ne­le assump­ties zijn te beschou­wen als een soort van blau­we plek waar iemand zich vroe­ger ooit ste­vig of her­haal­de­lijk gesto­ten heeft en die nu nog steeds extra zeer doet. Een klein stoot­je nu, kan nog steeds dezelf­de hevi­ge pijn oproe­pen. Typi­sche voor­beel­den van der­ge­lij­ke basa­le dis­func­ti­o­ne­le assump­ties zijn: ‘Uit­ein­de­lijk word ik afge­we­zen.’, ‘Uit­ein­de­lijk ben ik niets waard.’, ‘Ik word onrecht­vaar­dig behan­deld.’, ‘Er gaat vast iets heel ergs met me gebeu­ren.’
[p.20, Werk­boek Bur­nout — Reïn­te­gra­tie­trai­ning, Bowen & Kriens]

Seije heeft ook diver­se blau­we plek­ken opge­lo­pen. Voor­al de gene­gen­heid die ze bij haar moe­der nooit gekend heeft blijft haar ach­ter­vol­gen. Tij­dens haar stu­die in Edin­burgh ont­moet ze in ‘de Belg’ een lot­ge­noot. Alle­bei voe­len ze zich in de steek gela­ten. Het levert een mooi beeld op hoe ze samen in zijn klei­ne slaap­ka­mer op het bed geze­ten via cita­ten van gea­do­reer­de schrij­vers hun toe­stand ver­woor­den. De con­clu­sie is hart­ver­scheu­rend:

Twee ver­sto­ten kin­de­ren. Vol­was­sen al, maar dat maak­te de ver­la­ten­heid niet min­der groot. [p.138]

Dit gebrek aan aan­dacht (‘ik kwam maar al te graag bede­len om haar aan­dacht, ieders aan­dacht ove­ri­gens, want wat schaars is, dat wil je. Het is net als met ijs, of met kro­ket­ten.’) gaat ze gaan­de­weg com­pen­se­ren door haar hele bestaan af te laten han­gen van de aan­dacht van de ander. Een com­ple­te over­ga­ve aan één per­soon (eerst Teun, later Daniel). In fei­te cij­fert ze zich­zelf weg voor de ander. Ze lijkt alleen te leven in de nabij­heid van de ander. Iets wat ze zich goed rea­li­seert. En waar­van ze ook het impli­cie­te risi­co her­kent:

Gedij­de ik alleen als ik Daniels levens­sap­pen uit hem kon zui­gen? Ik moest oppas­sen. Daniel zou me ver­plet­te­ren als ik niet uit­keek. [p.173]

Het gro­te pro­bleem is natuur­lijk dat alles afhangt van hoe de ander naar je kijkt. Wan­neer Seije met alle macht pro­beert het goe­de te doen voor de ander, zodat ze hun aan­dacht waard is en kan gedij­en in hun nabij­heid, dan is het uiter­ma­te han­dig te weten hoe de ander jou ziet. Daar schort het bij Seije (maar niet alleen bij haar, getui­ge het uiterst toe­pas­se­lij­ke en goed geko­zen mot­to van de Schot­se dich­ter Robert Burns) nog­al aan. Maar opnieuw, kun­nen we het haar kwa­lijk nemen? Ten­slot­te zijn al haar wan­ho­pi­ge inspan­nin­gen er op gericht te bewij­zen  dat ze het waard is te bestaan. Dat ze ergens goed in is. Ze wil gezien wor­den. Omdat er een tijd was waar­in ze niet gezien werd door de eni­ge per­soon waar­van ze wil­de dat die haar zag. Hoe­wel dat ook niet zo zwart-wit blijkt te zijn als Seije al die tijd heeft gedacht. In die zin vind ik de titel van het boek type­rend: Het leek stil­ler dan het was.

Eva Kel­der weet de ont­wik­kels­gang van Seije erg geloof­waar­dig en intens tot leven te wek­ken. De geko­zen vorm waar­in ze via Edin­burgh en New York uit­ein­de­lijk weer op Vlie­land terecht­komt waar haar ver­vol­gens veel dui­de­lijk wordt maar tege­lij­ker­tijd ondui­de­lijk blijft hoe haar toe­komst er uit gaat zien, vind ik goed geko­zen. Het ver­haal over­stijgt naar mijn idee de mid­del­maat door de ver­fijn­de manier waar­op het geheel ver­teld wordt. Er staan prach­ti­ge zin­nen en meta­fo­ren in het boek. Soms is het ‘down to earth’, ande­re keren over­heerst het lyri­sche. Ook de sfeer van de diver­se plek­ken waar Seije terecht­komt is elke keer weer goed getrof­fen. Het lijkt of de taal zich aan­past aan de loca­tie. Daar heb ik erg van geno­ten. Zoals ik van het hele boek heb geno­ten. En ik zie uit naar de ver­ha­len­bun­del waar Eva Kel­der momen­teel aan werkt en wat voor moois er nog meer gaat vol­gen. Hope­lijk blijft het niet bij dit debuut.

Dan rest me als laat­ste nog te ver­tel­len dat het Werk­boek Bur­nout uit mijn eigen kast komt. In 2001 had ik het hard nodig om de angst­aan­val­len en sla­pe­lo­ze nach­ten te lijf te gaan die ver­oor­zaakt wer­den door een als­maar groei­end waan­beeld dat ik ont­mas­kerd zou wor­den. Het zorg­de ervoor dat ik niet meer nor­maal kon func­ti­o­ne­ren. Tij­dens de the­ra­pie bleek al snel dat ik erg aan mezelf twij­fel­de en nooit het idee had iets goed te doen.

Seije groeit op op Vlie­land bij haar alleen­staan­de moe­der Fen­na. Ze voelt zich bui­ten­staan­der op het klei­ne Wad­den­ei­land, waar ze alleen kan reke­nen op haar bes­te vriend Teun. Uren strui­nen ze door de dui­nen: zil­te lucht in de lon­gen, blo­te voe­ten in het zand, en later ook de roes van net te veel drank en feest­jes tot het och­tend­glo­ren. Intus­sen lijkt Fen­na te ver­ge­ten haar doch­ter op te voe­den.
Na een ingrij­pen­de gebeur­te­nis ver­laat Seije het eiland en gaat ze stu­de­ren in Edin­burgh. Haar aca­de­mi­sche car­ri­è­re en een nieu­we lief­de voe­ren haar zelfs nog ver­der van het eiland, naar New York. Maar haar ambi­tie houdt geen gelij­ke tred met haar zelf­ver­trou­wen. Kan ze dat kna­gen­de gevoel dat ze het nooit goed genoeg doet de baas wor­den nu haar wereld gro­ter wordt?

Het leek stil­ler dan het was
Eva Kel­der
Uit­ge­ve­rij Meu­len­hoff
ISBN 9789460239182

~ ~ ~

Series Navi­ga­ti­on« Wat ik niet weetZelf­sabo­ta­ge »

11 Comments

  1. Staat nu op mijn ver­lang­lijst, dank­je. Dat onze­ker­heid niet een typisch vrou­wen­ding is daar was ik al ach­ter. Mens-eigen-lijk 😉 op zoek te zijn naar vei­lig­heid, waar­de­ring en ver­trou­wen. In mijn burn-out peri­o­de las ik vele boe­ken. Het boek van Adri­an Ver­bree met de Werk­ti­tel #Eclips kwam bij me bin­nen. Die ande­re boe­ken waren slechts een aan­loop om zijn citaat te gaan toe­pas­sen. Het lukt me steeds beter.
    “open­heid beschermt beter dan het hard­ste pant­ser”
    ————————————————
    Eclips is het open­har­ti­ge ver­slag van Adri­an Verbree’s bur­nout, De schrij­ver neemt bepaald geen blad voor de mond en som­mi­ge pas­sa­ges zul­len in de gere­for­meer­de gezind­te wat opge­zet­te ste­kels ver­oor­za­ken. Maar het boek leest als een trein en geeft een goe­de indruk van een vre­se­lij­ke ziek­te, waar je nooit hele­maal van geneest.
    Eclips telt 200 pagina’s en kost n 13,50 (ISBN 9058040259).

  2. Wat gaaf om zo’n boek door jouw ogen te lezen. Ik had er ook bij Lin­da over gele­zen. Nog even en ik ga het lezen! Het moet niet gek­ker wor­den.

    Dat ande­re boek klinkt ook inte­res­sant. En her­ken­baar. De psy­cho­loog waar ik naar toe ging toen ik over­span­nen was (te jong voor een burn-out, zei de Arbo-arts) had het over Gebeur­te­nis Gedach­te Gedrag Gevolg. En liet zien hoe je eigen gedach­te de inter­pre­ta­tie van de gebeur­te­nis beïn­vloedt en ver­vol­gens je gedrag — met gevolg! Life chan­ging inzicht.

    • Joh, doe eens gek en ga het boek van Eva Kel­der als­nog lezen. Ga je geen spijt van krij­gen.

      En dat ande­re boek. Tja. Ik sla het nog regel­ma­tig open om wat the­o­rie, oefe­nin­gen en mijn aan­te­ke­nin­gen door te lezen. Omdat het gevoel van onze­ker­heid nooit hele­maal weg­gaat. En ik ener­zijds soms weer wat hulp nodig heb en ander­zijds het bewijs zie dat ik uit dat die­pe dal ben geko­men.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *