Het universele leed dat twijfel heet

Deze blog­post is deel 14 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur

Vri­jdagocht­end zocht­en mijn col­le­ga en ikzelf een zit­plek in de wachtru­imte van het vliegveld in Leices­ter. Onze test­week zat erop en we mocht­en weer naar huis. Uit mijn tas haalde ik een boek. ‘Als we een plek­je gevon­den hebben, dan ga ik nog wat lezen als je het niet al te ongezel­lig vin­dt,’ zo vertelde ik hem. Hij vroeg wat ik bij me had en ik liet hem het boek van Eva Kelder zien wat we voor onze blog­ger­sleesclub bin­nenko­rt gin­gen bespreken. ‘Oh, een roman. Dat is toch voor vrouwen?’ In zijn stem klonk teleurstelling door. Ik had het gevoel een beet­je in zijn acht­ing te zijn gedaald ondanks de goede indruk die ik tij­dens het testen had gegeven. Ongeïn­ter­esseerd gaf hij het boek terug en pak­te een Voet­bal Inter­na­tion­al uit zijn tas. Al snel waren we alle­bei verdiept in onze lec­tu­ur.

Een dag lat­er zit ik met een groep­je blog­gers te wacht­en op Eva Kelder in een café tegen­over Ams­ter­dam Cen­traal Sta­tion. We wis­se­len alvast wat leeser­varin­gen uit. Plots wordt mij recht op de man (op dat moment was ik het enige exem­plaar in het gezelschap, een makke­lijk doel­wit) gevraagd of ik het the­ma van alti­jd maar twi­jfe­len aan jezelf en nooit zek­er weten of je het wel goed doet, ook herken. Of dat het toch iets typ­isch vrouwelijk is. Ik moet onwillekeurig grin­niken bij deze vraag.

In het boek Het leek stiller dan het was is de hoof­drol weggelegd voor Sei­je. Haar jeugd brengt ze door op Vlieland, samen met haar moed­er. Wie haar vad­er is kri­jgt ze pas veel lat­er te horen. Het ont­breken van een vad­er en het opgroeien bij een moed­er die nauwelijks naar haar omk­ijkt trekt een zware wis­sel op Sei­je. De gewone din­gen van alledag moet zij alleen of met haar enige vriend Teun zien te ver­w­erken. Zon­der de broodnodi­ge reflec­tie van vol­wasse­nen om haar heen ontstaat er zodoende een con­creet gevaar dat Seije’s wereld­beeld niet hele­maal met de realiteit strookt. Maar hoe moet zij dat weten? Opges­loten als ze zit in haar eigen cocon. Heftige zak­en die zich in elk kinder­leven voor­doen kun­nen op deze manier uit­groeien tot trau­ma­tis­che ervarin­gen.

Even een inter­mez­zo, en bij voor­baat excus­es voor het vol­gende iet­wat lang uit­gevallen citaat:

De derde eigen­schap van automa­tis­che gedacht­en is dat ze onge­hin­derd kun­nen bli­jven bestaan omdat we ons van hun bestaan maar vaag bewust zijn. Omdat ze zich voor een groot deel aan onze bewuste aan­dacht ont­trekken, komen we er niet toe ons af te vra­gen of deze gedacht­en en opvat­ting wel zo waar zijn. […] Wellicht zouden we ont­dekken dat het uitein­delijk alle­maal draait om één of enkele basale dis­func­tionele assump­ties waarte­gen we voort­durend aan­lopen. Deze basale dis­func­tionele assump­ties zijn te beschouwen als een soort van blauwe plek waar iemand zich vroeger ooit ste­vig of her­haaldelijk gestoten heeft en die nu nog steeds extra zeer doet. Een klein stoot­je nu, kan nog steeds dezelfde hevige pijn oproepen. Typ­is­che voor­beelden van dergelijke basale dis­func­tionele assump­ties zijn: ‘Uitein­delijk word ik afgewezen.’, ‘Uitein­delijk ben ik niets waard.’, ‘Ik word onrecht­vaardig behan­deld.’, ‘Er gaat vast iets heel ergs met me gebeuren.’
[p.20, Werk­boek Burnout — Reïn­te­grati­etrain­ing, Bowen & Kriens]

Sei­je heeft ook diverse blauwe plekken opgelopen. Vooral de gene­gen­heid die ze bij haar moed­er nooit gek­end heeft bli­jft haar achter­vol­gen. Tij­dens haar studie in Edin­burgh ont­moet ze in ‘de Belg’ een lotgenoot. Alle­bei voe­len ze zich in de steek gelat­en. Het lev­ert een mooi beeld op hoe ze samen in zijn kleine slaap­kamer op het bed gezeten via citat­en van geadoreerde schri­jvers hun toe­s­tand ver­wo­or­den. De con­clusie is hartver­scheurend:

Twee ver­stoten kinderen. Vol­wassen al, maar dat maak­te de ver­laten­heid niet min­der groot. [p.138]

Dit gebrek aan aan­dacht (‘ik kwam maar al te graag bede­len om haar aan­dacht, ieders aan­dacht overi­gens, want wat schaars is, dat wil je. Het is net als met ijs, of met kroket­ten.’) gaat ze gaan­deweg com­penseren door haar hele bestaan af te lat­en hangen van de aan­dacht van de ander. Een com­plete over­gave aan één per­soon (eerst Teun, lat­er Daniel). In feite cijfert ze zichzelf weg voor de ander. Ze lijkt alleen te lev­en in de nabi­jheid van de ander. Iets wat ze zich goed realiseert. En waar­van ze ook het impli­ci­ete risi­co herkent:

Gedi­jde ik alleen als ik Daniels lev­enss­ap­pen uit hem kon zuigen? Ik moest oppassen. Daniel zou me ver­plet­teren als ik niet uit­keek. [p.173]

Het grote prob­leem is natu­urlijk dat alles afhangt van hoe de ander naar je kijkt. Wan­neer Sei­je met alle macht probeert het goede te doen voor de ander, zodat ze hun aan­dacht waard is en kan gedi­jen in hun nabi­jheid, dan is het uiter­mate hand­ig te weten hoe de ander jou ziet. Daar schort het bij Sei­je (maar niet alleen bij haar, getu­ige het uiterst toepas­selijke en goed gekozen mot­to van de Schotse dichter Robert Burns) nogal aan. Maar opnieuw, kun­nen we het haar kwal­ijk nemen? Tenslotte zijn al haar wan­hopige inspan­nin­gen er op gericht te bewi­jzen  dat ze het waard is te bestaan. Dat ze ergens goed in is. Ze wil gezien wor­den. Omdat er een tijd was waarin ze niet gezien werd door de enige per­soon waar­van ze wilde dat die haar zag. Hoewel dat ook niet zo zwart-wit blijkt te zijn als Sei­je al die tijd heeft gedacht. In die zin vind ik de titel van het boek type­r­end: Het leek stiller dan het was.

Eva Kelder weet de ontwikkels­gang van Sei­je erg geloofwaardig en intens tot lev­en te wekken. De gekozen vorm waarin ze via Edin­burgh en New York uitein­delijk weer op Vlieland terechtkomt waar haar ver­vol­gens veel duidelijk wordt maar tegelijk­er­ti­jd onduidelijk bli­jft hoe haar toekomst er uit gaat zien, vind ik goed gekozen. Het ver­haal over­sti­jgt naar mijn idee de mid­del­maat door de ver­fi­jnde manier waarop het geheel verteld wordt. Er staan prachtige zin­nen en metaforen in het boek. Soms is het ‘down to earth’, andere keren over­heerst het lyrische. Ook de sfeer van de diverse plekken waar Sei­je terechtkomt is elke keer weer goed getrof­fen. Het lijkt of de taal zich aan­past aan de locatie. Daar heb ik erg van genoten. Zoals ik van het hele boek heb genoten. En ik zie uit naar de ver­halen­bun­del waar Eva Kelder momenteel aan werkt en wat voor moois er nog meer gaat vol­gen. Hopelijk bli­jft het niet bij dit debu­ut.

Dan rest me als laat­ste nog te vertellen dat het Werk­boek Burnout uit mijn eigen kast komt. In 2001 had ik het hard nodig om de angstaan­vallen en slapeloze nacht­en te lijf te gaan die veroorza­akt wer­den door een als­maar groeiend waan­beeld dat ik ont­maskerd zou wor­den. Het zorgde ervoor dat ik niet meer nor­maal kon func­tioneren. Tij­dens de ther­a­pie bleek al snel dat ik erg aan mezelf twi­jfelde en nooit het idee had iets goed te doen.

Sei­je groeit op op Vlieland bij haar alleen­staande moed­er Fen­na. Ze voelt zich buiten­staan­der op het kleine Wad­denei­land, waar ze alleen kan reke­nen op haar beste vriend Teun. Uren stru­inen ze door de duinen: zilte lucht in de lon­gen, blote voeten in het zand, en lat­er ook de roes van net te veel drank en feestjes tot het ocht­end­glo­ren. Intussen lijkt Fen­na te ver­geten haar dochter op te voe­den.
Na een ingri­jpende gebeurte­nis ver­laat Sei­je het eiland en gaat ze stud­eren in Edin­burgh. Haar acad­emis­che car­rière en een nieuwe liefde voeren haar zelfs nog verder van het eiland, naar New York. Maar haar ambitie houdt geen gelijke tred met haar zelfvertrouwen. Kan ze dat kna­gende gevoel dat ze het nooit goed genoeg doet de baas wor­den nu haar wereld grot­er wordt?

Het leek stiller dan het was
Eva Kelder
Uit­gev­er­ij Meu­len­hoff
ISBN 9789460239182

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« Wat ik niet weetZelf­s­ab­o­tage »
  • Wat gaaf om zo’n boek door jouw ogen te lezen. Ik had er ook bij Lin­da over gelezen. Nog even en ik ga het lezen! Het moet niet gekker wor­den.

    Dat andere boek klinkt ook inter­es­sant. En herken­baar. De psy­choloog waar ik naar toe ging toen ik over­span­nen was (te jong voor een burn-out, zei de Arbo-arts) had het over Gebeurte­nis Gedachte Gedrag Gevolg. En liet zien hoe je eigen gedachte de inter­pre­tatie van de gebeurte­nis beïn­vloedt en ver­vol­gens je gedrag — met gevolg! Life chang­ing inzicht.

    • Joh, doe eens gek en ga het boek van Eva Kelder alsnog lezen. Ga je geen spi­jt van kri­j­gen.

      En dat andere boek. Tja. Ik sla het nog regel­matig open om wat the­o­rie, oefenin­gen en mijn aan­tekenin­gen door te lezen. Omdat het gevoel van onzek­er­heid nooit hele­maal weg­gaat. En ik enerz­i­jds soms weer wat hulp nodig heb en anderz­i­jds het bewi­js zie dat ik uit dat diepe dal ben gekomen.

  • Staat nu op mijn ver­lan­gli­jst, dankje. Dat onzek­er­heid niet een typ­isch vrouwend­ing is daar was ik al achter. Mens-eigen-lijk 😉 op zoek te zijn naar vei­ligheid, waarder­ing en vertrouwen. In mijn burn-out peri­ode las ik vele boeken. Het boek van Adri­an Ver­bree met de Werk­ti­tel #Eclips kwam bij me bin­nen. Die andere boeken waren slechts een aan­loop om zijn citaat te gaan toepassen. Het lukt me steeds beter.
    “open­heid beschermt beter dan het hard­ste pantser”
    ————————————————
    Eclips is het open­har­tige ver­slag van Adri­an Verbree’s burnout, De schri­jver neemt bepaald geen blad voor de mond en som­mige pas­sages zullen in de gere­formeerde gezindte wat opgezette stekels veroorza­k­en. Maar het boek leest als een trein en geeft een goede indruk van een vre­selijke ziek­te, waar je nooit hele­maal van geneest.
    Eclips telt 200 pagina’s en kost n 13,50 (ISBN 9058040259).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets