Verloren geraakt in merkwaardige lussen

Vier dagen vakantie en het eerstvolgende boek voor de bloggersleesclub (Saboteur van Marte Kaan; blogdatum 30 april) heb ik al uit. Tijd om iets anders tussendoor te lezen. Helaas heb ik niets van Gabriel Garcia Marquez staan die ons gister ontvallen is. Uit de grote stapel ongelezen haal ik de bestseller van Douglas Hofstadter tevoorschijn: Gödel, Escher, Bach – Een eeuwige gouden band. Onlangs moest ik nog eens in de stad zijn (komt bij mij niet al te vaak voor) en dat viel samen met een van de laatste dagen van de leegverkoop bij Polare (in Arnhem geen doorstart). Eerder had ik al de eerste dag per toeval mogen meemaken. Deze keer ging ik met minder boeken de deur uit. Vooral omdat er niet meer zo heel veel over was. Maar gelukkig hadden ze nog wel een mooi eerstehands exemplaar van GEB liggen (jammer genoeg alleen nog in het Nederlands), een boek waar ik al verschillende keren aan ben begonnen maar evenzovele keren in verstrikt ben geraakt.

Waar ik ditmaal niet in verstrikt raak (tenminste, tot nu toe nog steeds niet en ik ben al gevorderd tot halverwege het een-na-laatste seizoen) is in de tv-serie Lost. Gisteravond heb ik weer een aflevering gekeken als opmaat voor deze korte vakantieperiode. Wat me keer op keer opvalt is de onontwarbare brei aan leugens die door de aarts-intrigant Ben Linus worden opgelepeld om zijn doel (wat dat dan ook mag zijn) te bereiken. Het is fascinerend hoe dit allemaal in elkaar grijpt en ik vraag me telkens weer af of dit door de makers vooraf zo uitgedacht is, of dat het organisch tot stand is gekomen naarmate de serie zich ontwikkelde.

Vandaag moest ik meteen aan Ben Linus denken toen ik in het boek van Hofstadter over de paradox van Epimenides las: ‘Alle mensen van Kreta zijn leugenaars’. Uit de mond van iemand die zelf leefde op het eiland Kreta mag dat gerust een opmerkelijk gezegde zijn. Hofstadter ziet in deze uitspraak een zogenaamde ‘Merkwaardige Lus’, te vergelijken met enkele van de beroemde tekeningen van Escher waarin begin en einde bij elkaar lijken te komen terwijl dat ogenschijnlijk helemaal niet kan. Het was Gödel die een verband legde met de wiskunde en van daaruit de Onvolledigheidsstelling (of de Stelling van Gödel) ontwikkelde:

Wat de Stelling beweert en hoe zij wordt bewezen zijn twee verschillende dingen. In dit boek gaan we uitgebreid op beide in. De Stelling kan worden vergeleken met een parel en de methode om haar te bewijzen met een oester.
[…]
Alle consistente axiomatische formuleringen van de getaltheorie bevatten onbeslisbare proposities.
Dit is de parel.
Het is niet eenvoudig in deze parel een Merkwaardige Lus te ontdekken. Dat komt omdat de Merkwaardige Lus verborgen ligt in de oester – het bewijs. Het bewijs van de Stelling van Gödel draait om het schrijven van een wiskundige uitspraak die naar zichzelf verwijst, of zelf-referent is, precies zoals de paradox van Epimenides een naar zichzelf verwijzende uitspraak in de taal is.
[p.18-19]

Dit is de parel:

En we zijn weer terug bij Lost.

The Pearl was DHARMA Initiative station number 5. The purpose of the station ostensibly appeared to be the video surveillance of the inhabitants of the Swan station, but it was later implied that station was actually an elaborate psychological experiment being carried out on the Pearl’s own staff.
[Lostpedia – The Lost Encyclopedia]

In Lost wemelt het van de onontwarbare Merkwaardige Lussen. Of ze geïnspireerd zijn door Gödel, Escher of Bach weet ik niet, maar het geeft mij in ieder geval weer voldoende stof tot nadenken. En wie weet lukt het me hierdoor ook wat verder in het boek van Hofstadter te geraken met deze connectie uit onvermoede hoek.

Namasté!

Prentententoonstelling, M.C. Escher (litho, 1956)

~ ~ ~

4 gedachten over “Verloren geraakt in merkwaardige lussen

  1. Oooh

    wat houd ik van LOST en van GEB.

    En ik denk dat de schrijvers van LOSt ook GEB fans zijn, en Steven King fans en ..

    ze stoppen echt van alles in de serie, de personen hebben niet voor niets namen van grote filosofen.

    En ik vraag me nog steeds hetzelfde af: hoeveel is van te voren bedacht.

    Wat zou het mooi zijn om zo’n team met schrijvers te zitten. En wat zijn er veel ongelofelijk goede afleveringen geschreven, waarin alles klopt.

    Heerlijk. Misschien weer een keer voor de derde keer kijken.
    De leugens van Ben, de opmerkingen van Hurley, de scheldwoorden van Saywer, den de prachtige plots, en warme momenten.

    jaloers, eigenlijk, op de schrijvers

    1. Ja, ik zou ook wel eens een kijkje in de schrijverskeuken van Lost hebben willen nemen. Of nog beter, er aan mee schrijven. Lijkt me geweldig.
      Ik gok trouwens op een mix van structuur en organisch. Grote lijnen vooraf uitzetten en dan al gaandeweg ontdekken dat er veel meer in zit dan je op het eerste gezicht kon overzien. Lekker fröbelen met verhaallijnen en tegelijkertijd allerlei misleidende info opdienen die je eventueel later toch nog kunt gebruiken zodat je nog alle kanten uit kunt.
      Het is een verslavende serie.

  2. oja, ik heb twee keer de eerste helft van Gödel, Escher, Bach gelezen. Tweede keer ging wel makkelijker (want inmiddels een paar jaar wiskunde gestudeerd) maar toch bleef ik ergens steken. En nu staat het boek nog altijd te wachten om verder te lezen.

    1. Ik weet niet meer precies hoever ik de eerste keer ben gekomen. Ook nu heb ik niet het plan om het boek helemaal uit te lezen. Hoewel het me meteen weer bij de kladden heeft nu ik er aan begonnen ben.
      Toch zal ik over een paar dagen weer aan de ‘verplichte’ kost moeten voor de bloggersleesclub en dan moet GEB noodgedwongen een tijdje wachten. De kunst is om het daarna weer op te pakken en verder te lezen. Daar gaat het bij mij vaak mis.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *