Zelfsabotage

Deze blog­post is deel 15 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur

Tij­dens het vierde ver­haal dacht ik, ‘Obsessie!’. Maar op de voorkant stond toch echt Sabo­teur. Met een onder­bro­ken ‘o’. Alsof die kapot gemaakt was. Ik zocht het woord ‘sabo­teur’ op bij de inter­netver­sie van de Dikke van Dale:

sa·bo·teur (dem,vmeer­voud: sabo­teurs)
iem. die sab­o­tage pleegt

Tja. Dan maar naar Wikipedia voor ‘sab­o­tage’:

Sab­o­tage is een opzettelijke actie met als doel de posi­tie van een vijand te verzwakken. Door mid­del van belem­mer­ing, ver­stor­ing en/of verni­etig­ing wordt getra­cht de bestaande orde schade toe te bren­gen.

Ik riep in gedacht­en de ver­halen op die ik tot nu toe gelezen had. Allereerst ‘Een keurig meis­je’ waarin een keurig meis­je geob­sedeerd raakt door haar werkgeef­ster. Ver­vol­gens raakt in het tweede ver­haal ‘Uitschot’ een gevan­gene geob­sedeerd door een bezoek­ende psy­cholo­gi­esta­giaire. Daar­na vol­gt het relaas van een meis­je in ‘New York’ dat geob­sedeerd is door het niet kun­nen afmak­en van iets waaraan ze is begonnen (ik besef, dit is er met de haren bijgesleept, maar ik probeer een punt te mak­en). En nu, al lezend in ‘Zwaan’, valt me opnieuw op dat het hier draait om een vrouw die geob­sedeerd is. Van­daar ‘Obsessie!’.

Is het ver­standig om op zoek te gaan naar een gemeen­schap­pelijke noe­mer in een ver­halen­bun­del? Moet het alti­jd zoi­ets zijn vergelijk­baar met een con­cep­tal­bum van een pop­groep? Of kan het ook gewoon een verza­mel­ing losse ver­halen zijn waar­bij het enige verbindende ele­ment de auteur is?

Nadat ik alle ver­halen uit de bun­del van Marte Kaan gelezen had (Sabo­teur is zow­el de titel van de bun­del als van één van de ver­halen) was ik nog steeds geneigd om obsessief gedrag van de diverse hoofd­per­so­n­en als meest opval­lend ken­merk te noteren. Niet bij elk ver­haal even nadrukke­lijk. Of miss­chien wel hele­maal niet (door mij opge­merkt). Maar toch.

Het was de ‘Sabo­teur’ op de voorkant die mij in ver­war­ring bracht. Ik zou bij­na gekscherend willen zeggen dat de auteur via ‘een opzettelijke actie’ mijn posi­tie als lez­er verzwakt heeft. Maar waarom? Ik ben toch niet de vijand zou je zeggen. Wat ik pas lat­er zag en waar­door de ver­war­ring niet meteen verd­ween was de omschri­jv­ing op de achter­flap:

Onbe­doeld saboteren ze [de per­son­ages uit de bun­del] hun lev­en en wor­den ze onder­huids uit­ge­hold door ver­lan­gens waar­van ze de aard niet ken­nen.

Los van het feit dat er dus inder­daad een rode draad in de ver­halen aan­wezig is, vroeg ik me af hoe deze sab­o­tage-activiteit­en te verk­laren waren vanu­it de defin­i­tie die ik gevon­den had. Wie was de vijand?

Eerder dit jaar was een topeconoom (niet zomaar een econoom) van de VU in het nieuws omdat hij miss­chien zelf­pla­giaat had gepleegd. Zou er ook zoi­ets als ‘zelf­s­ab­o­tage’ bestaan? Want dat komt vol­gens mij veel dichter bij de kern van de meeste ver­halen. Zelf­s­ab­o­tage waar­bij de vijand de eigen per­soon is. De ‘ik’ waar men niet meer mee kan lev­en. Waar men een hekel aan heeft. Die te gronde gericht moet wor­den. Koste wat kost.

Met dit label van ‘Zelf­s­abo­teur’ kan ik wel lev­en. Nage­noeg alle per­so­n­en die Marte Kaan ten tonele voert lij­den aan enige vorm van zelfde­struc­tie. In korte tre­fzekere beschri­jvin­gen geeft zij ons een inkijk­je in de lev­ens van deze getor­menteerde mensen die gevan­gen in hun eigen log­i­ca of onmacht onver­mi­jdelijk afgli­j­den in een neer­waartse spi­raal. De ver­halen zijn bek­lem­mend en rak­en je vol tussen de ogen wan­neer je als lez­er durft mee te gaan in de wan­hoop die deze ver­loren zie­len in zijn greep heeft.

Niet alti­jd is even duidelijk hoe het zover gekomen is of wat er staat te gebeuren. Per­soon­lijk vind ik dat een aan­bevel­ing. De geschet­ste sit­u­aties zetten aan tot verder nadenken, en ondanks dat de set­ting vaak redelijk spec­i­fiek is zijn de dilemma’s uni­verseel genoeg. Niet alle ver­halen zijn even sterk, maar ik weet zek­er dat ik er ver­schil­lende vak­er zal her­lezen omdat ze door hun gelaagdheid nog lang niet alle geheimen hebben pri­js­gegeven.

Dit zijn mijn favori­eten en miss­chien dat ik er nog wel wat indi­vidu­ele blog­posts aan ga best­e­den om ze verder uit te diepen:

- New York
Zwaan
Sabo­teur
— Hoof­dredac­teur
— Nir­wana
— Exit

Een jonge vrouw raakt ver­strikt in een masochis­tis­che relatie met haar bazin, een gevan­gene gaat ten onder aan een fatale ver­liefd­heid op een psy­cholo­gi­esta­giaire en een gear­riveerde relati­ether­a­peute ver­brandt ogen­schi­jn­lijk rede­loos al haar per­fecte schep­en achter zich.
Met de per­son­ages uit
Sabo­teur ga je niet gezel­lig een bor­rel drinken. Het lijken heel gewone, keurige mensen, maar onder­tussen broeit er van alles. Onbe­doeld saboteren ze hun lev­en en wor­den ze onder­huids uit­ge­hold door ver­langes waar­van ze de aard niet ken­nen. Som­mi­gen wor­den ver­teerd door jaloezie, anderen door spi­jt, ran­cune of andere ontwrich­t­ende emoties. Een enkel­ing berust in zijn lot omdat hij onder ogen heeft gezien wat hij van het lev­en mag verwacht­en.

Sabo­teur
Marte Kaan
Uit­gev­er­ij Ambo
ISBN 9789026323577

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« Het uni­verse­le leed dat twi­jfel heetPost­des­ti­natie »

3 Comments

Goed bezig! Ik ben benieuwd naar het eventuele ver­volg.
Wat mij wel opvalt in jouw besprek­ing, en in die van mij, maar ook in alle andere besprekin­gen bij NJAB, is het onge­makke­lijke gevoel dat de lez­er bij dit boek kri­jgt. Dat brengt mij dan toch op het idee dat de schri­jf­ster miss­chien óók de lez­ers heeft willen saboteren? Vraag me niet waarom, het kan natu­urlijk een psy­chol­o­gisch exper­i­men­t­je zijn. 😉

Helder en door­dacht! Ik dacht ook vooral aan zelf­s­ab­o­tage. Ik voelde me nooit zo gesabo­teerd als lez­er. Ja, ik voelde me onge­makke­lijk, maar uit de quotes aan het begin lijkt dat al de bedoel­ing te zijn. Ik vond het vooral een bij­zon­der effect dat dit boek op mij heeft. Niet bepaald pret­tig, maar wel inter­es­sant.

Geef een reactie