Zelfsabotage

Deze blog­post is deel 15 van 43 in de serie Een per­fec­te dag voor lite­ra­tuur

Tij­dens het vier­de ver­haal dacht ik, ‘Obses­sie!’. Maar op de voor­kant stond toch echt Sabo­teur. Met een onder­bro­ken ‘o’. Als­of die kapot gemaakt was. Ik zocht het woord ‘sabo­teur’ op bij de inter­net­ver­sie van de Dik­ke van Dale:

sa·bo·teur (dem,vmeer­voud: sabo­teurs)
iem. die sabo­ta­ge pleegt

Tja. Dan maar naar Wiki­pe­dia voor ‘sabo­ta­ge’:

Sabo­ta­ge is een opzet­te­lij­ke actie met als doel de posi­tie van een vij­and te ver­zwak­ken. Door mid­del van belem­me­ring, ver­sto­ring en/of ver­nie­ti­ging wordt getracht de bestaan­de orde scha­de toe te bren­gen.

Ik riep in gedach­ten de ver­ha­len op die ik tot nu toe gele­zen had. Aller­eerst ‘Een keu­rig meis­je’ waar­in een keu­rig meis­je geob­se­deerd raakt door haar werk­geef­ster. Ver­vol­gens raakt in het twee­de ver­haal ‘Uit­schot’ een gevan­ge­ne geob­se­deerd door een bezoe­ken­de psy­cho­lo­gie­sta­gi­ai­re. Daar­na volgt het relaas van een meis­je in ‘New York’ dat geob­se­deerd is door het niet kun­nen afma­ken van iets waar­aan ze is begon­nen (ik besef, dit is er met de haren bij­ge­sleept, maar ik pro­beer een punt te maken). En nu, al lezend in ‘Zwaan’, valt me opnieuw op dat het hier draait om een vrouw die geob­se­deerd is. Van­daar ‘Obses­sie!’.

Is het ver­stan­dig om op zoek te gaan naar een gemeen­schap­pe­lij­ke noe­mer in een ver­ha­len­bun­del? Moet het altijd zoiets zijn ver­ge­lijk­baar met een con­cept­al­bum van een pop­groep? Of kan het ook gewoon een ver­za­me­ling los­se ver­ha­len zijn waar­bij het eni­ge ver­bin­den­de ele­ment de auteur is?

Nadat ik alle ver­ha­len uit de bun­del van Mar­te Kaan gele­zen had (Sabo­teur is zowel de titel van de bun­del als van één van de ver­ha­len) was ik nog steeds geneigd om obses­sief gedrag van de diver­se hoofd­per­so­nen als meest opval­lend ken­merk te note­ren. Niet bij elk ver­haal even nadruk­ke­lijk. Of mis­schien wel hele­maal niet (door mij opge­merkt). Maar toch.

Het was de ‘Sabo­teur’ op de voor­kant die mij in ver­war­ring bracht. Ik zou bij­na gek­sche­rend wil­len zeg­gen dat de auteur via ‘een opzet­te­lij­ke actie’ mijn posi­tie als lezer ver­zwakt heeft. Maar waar­om? Ik ben toch niet de vij­and zou je zeg­gen. Wat ik pas later zag en waar­door de ver­war­ring niet met­een ver­dween was de omschrij­ving op de ach­ter­flap:

Onbe­doeld sabo­te­ren ze [de per­so­na­ges uit de bun­del] hun leven en wor­den ze onder­huids uit­ge­hold door ver­lan­gens waar­van ze de aard niet ken­nen.

Los van het feit dat er dus inder­daad een rode draad in de ver­ha­len aan­we­zig is, vroeg ik me af hoe deze sabo­ta­ge-acti­vi­tei­ten te ver­kla­ren waren van­uit de defi­ni­tie die ik gevon­den had. Wie was de vij­and?

Eer­der dit jaar was een top­eco­noom (niet zomaar een eco­noom) van de VU in het nieuws omdat hij mis­schien zelf­pla­gi­aat had gepleegd. Zou er ook zoiets als ‘zelf­sabo­ta­ge’ bestaan? Want dat komt vol­gens mij veel dich­ter bij de kern van de mees­te ver­ha­len. Zelf­sabo­ta­ge waar­bij de vij­and de eigen per­soon is. De ‘ik’ waar men niet meer mee kan leven. Waar men een hekel aan heeft. Die te gron­de gericht moet wor­den. Kos­te wat kost.

Met dit label van ‘Zelf­sabo­teur’ kan ik wel leven. Nage­noeg alle per­so­nen die Mar­te Kaan ten tone­le voert lij­den aan eni­ge vorm van zelf­des­truc­tie. In kor­te tref­ze­ke­re beschrij­vin­gen geeft zij ons een inkijk­je in de levens van deze getor­men­teer­de men­sen die gevan­gen in hun eigen logi­ca of onmacht onver­mij­de­lijk afglij­den in een neer­waart­se spi­raal. De ver­ha­len zijn beklem­mend en raken je vol tus­sen de ogen wan­neer je als lezer durft mee te gaan in de wan­hoop die deze ver­lo­ren zie­len in zijn greep heeft.

Niet altijd is even dui­de­lijk hoe het zover geko­men is of wat er staat te gebeu­ren. Per­soon­lijk vind ik dat een aan­be­ve­ling. De geschets­te situ­a­ties zet­ten aan tot ver­der naden­ken, en ondanks dat de set­ting vaak rede­lijk spe­ci­fiek is zijn de dilemma’s uni­ver­seel genoeg. Niet alle ver­ha­len zijn even sterk, maar ik weet zeker dat ik er ver­schil­len­de vaker zal her­le­zen omdat ze door hun gelaagd­heid nog lang niet alle gehei­men heb­ben prijs­ge­ge­ven.

Dit zijn mijn favo­rie­ten en mis­schien dat ik er nog wel wat indi­vi­du­e­le blog­posts aan ga beste­den om ze ver­der uit te die­pen:

- New York
Zwaan
Sabo­teur
— Hoofd­re­dac­teur
— Nir­wa­na
— Exit

Een jon­ge vrouw raakt ver­strikt in een maso­chis­ti­sche rela­tie met haar bazin, een gevan­ge­ne gaat ten onder aan een fata­le ver­liefd­heid op een psy­cho­lo­gie­sta­gi­ai­re en een gear­ri­veer­de rela­tie­the­ra­peu­te ver­brandt ogen­schijn­lijk rede­loos al haar per­fec­te sche­pen ach­ter zich.
Met de per­so­na­ges uit
Sabo­teur ga je niet gezel­lig een bor­rel drin­ken. Het lij­ken heel gewo­ne, keu­ri­ge men­sen, maar onder­tus­sen broeit er van alles. Onbe­doeld sabo­te­ren ze hun leven en wor­den ze onder­huids uit­ge­hold door ver­lan­ges waar­van ze de aard niet ken­nen. Som­mi­gen wor­den ver­teerd door jaloe­zie, ande­ren door spijt, ran­cu­ne of ande­re ont­wrich­ten­de emo­ties. Een enke­ling berust in zijn lot omdat hij onder ogen heeft gezien wat hij van het leven mag ver­wach­ten.

Sabo­teur
Mar­te Kaan
Uit­ge­ve­rij Ambo
ISBN 9789026323577

~ ~ ~

Kaartje uit Dublin
New York — Mar­te Kaan

3 reacties op “Zelfsabotage”

  1. Goed bezig! Ik ben benieuwd naar het even­tu­e­le ver­volg.
    Wat mij wel opvalt in jouw bespre­king, en in die van mij, maar ook in alle ande­re bespre­kin­gen bij NJAB, is het onge­mak­ke­lij­ke gevoel dat de lezer bij dit boek krijgt. Dat brengt mij dan toch op het idee dat de schrijf­ster mis­schien óók de lezers heeft wil­len sabo­te­ren? Vraag me niet waar­om, het kan natuur­lijk een psy­cho­lo­gisch expe­ri­ment­je zijn. 😉

  2. Hel­der en door­dacht! Ik dacht ook voor­al aan zelf­sabo­ta­ge. Ik voel­de me nooit zo gesa­bo­teerd als lezer. Ja, ik voel­de me onge­mak­ke­lijk, maar uit de quo­tes aan het begin lijkt dat al de bedoe­ling te zijn. Ik vond het voor­al een bij­zon­der effect dat dit boek op mij heeft. Niet bepaald pret­tig, maar wel inte­res­sant.

Reacties zijn gesloten.