Tandeloze leeuw

Deze blog­post is deel 21 van 43 in de serie Een per­fec­te dag voor lite­ra­tuur

In de Ver­ant­woor­ding bij Leeu­wen­strijd schrijft Tho­mas van Aal­ten dat hij onder ande­re veel gehad heeft aan De ein­de­lo­ze jaren zes­tig, geschie­de­nis van een gene­ra­tie­con­flict geschre­ven door Hans Rig­hart. Deze veel te vroeg gestor­ven his­to­ri­cus had dit boek in 1995 gepu­bli­ceerd. Met­een toen het uit­kwam heb ik er een exem­plaar van aan­ge­schaft. Ik her­in­ner­de mij een aan­tal bevlo­gen col­le­ges door Rig­hart gege­ven aan de uni­ver­si­teit van Utrecht die ik bij had mogen wonen en hoop­te zijn enthou­si­as­me­ren­de ver­tel­kunst opnieuw te mogen bele­ven. Het bleek dat Rig­hart zijn mees­ter­werk had geschre­ven. Een waar genot om te lezen en nog steeds begrijp ik niet dat juist dit boek tij­dens de ver­schil­len­de ver­hui­zin­gen ver­lo­ren is gegaan.

Leeu­wen­strijd’ als titel. In de ver­ant­woor­ding ver­wij­zen naar ‘geschie­de­nis van een gene­ra­tie­con­flict’. Op de ach­ter­flap mel­ding maken van ‘ver­raad, ver­zet en ver­zoe­ning in één fami­lie’. Ik had er zin in!

Jam­mer genoeg is het niet gewor­den wat ik ervan had ver­wacht. Vaak moest ik met wee­moed den­ken aan Jouw gezicht zal het laat­ste zijn door João Ricar­do Pedro nadat ik weer een hoofd­stuk over­la­den met his­to­ri­sche data had door­ge­no­men. Wat een ver­schil. Ter­wijl de over­een­kom­sten op het eer­ste gezicht zo groot zijn. Ook hier enke­le gene­ra­ties vader en zonen die afwis­se­lend aan bod komen om hun ver­haal te doen. Waar­bij niet geschuwd wordt om de belang­rij­ke his­to­ri­sche gebeur­te­nis­sen die op de ach­ter­grond plaats­vin­den te ver­mel­den daar waar ze een essen­ti­ë­le rol spe­len voor de ont­wik­ke­ling van het ver­haal.

Maar zoals gezegd, wat een ver­schil. Wat me voor­al stoor­de bij Leeu­wen­strijd is dat het lijkt als­of de per­so­na­ges maar niet tot leven komen. Dit in tegen­stel­ling tot de drie gene­ra­ties Men­des uit Jouw gezicht zal het laat­ste zijn. Ondanks, of mis­schien wel dank­zij het feit dat er veel ver­bor­gen blijft en de tekst regel­ma­tig poë­tisch raad­sel­ach­tig is, komen de diver­se gene­ra­tie­con­flic­ten veel krach­ti­ger uit de verf. In Leeu­wen­strijd is het alle­maal teveel plecht­sta­tig. De zonen Dona gedra­gen zich als cli­ché-man­ne­tjes van hun tijds­ge­wricht. Een soort gro­te geme­ne deler. Daar waar de geschie­de­nis het decor zou horen te zijn, kwam het bij mij vaak over als­of het anders­om was. Dat de fami­lie­ge­schie­de­nis uit­ein­de­lijk niet meer was dan een aan­lei­ding om te laten zien hoe goed Tho­mas van Aal­ten zijn geschie­de­nis­boe­ken had bestu­deerd. Erg infor­ma­tief deze ‘pano­ra­mi­sche blik op Neder­land’, maar daar­voor lees ik lie­ver goe­de non-fic­tie (zoals die van Hans Rig­hart).

Aan de ver­haal­lij­nen heeft het niet gele­gen. In poten­tie was er vol­doen­de mate­ri­aal voor­han­den om de lezer te trak­te­ren op enke­le beur­te­lings span­nen­de, ont­roe­ren­de en humo­ris­ti­sche avon­tu­ren. Het werd ech­ter voor­na­me­lijk opper­vlak­kig gebracht. Er bleef wei­nig te raden over door de uit­leg­ge­ri­ge en opsom­men­de stijl die door Tho­mas van Aal­ten in dit boek gehan­teerd wordt. Ergens las ik dat hij radi­caal van stijl is ver­an­derd ver­ge­le­ken met zijn voor­gaan­de boe­ken die veel absur­der van opzet zou­den zijn maar (daar­door?) nooit ver­der dan een eer­ste druk zijn geko­men. Bij Leeu­wen­strijd ver­scheen al bin­nen een maand de twee­de druk. Maar of ik als lezer zo blij ben met deze com­mer­ci­ë­le koers­wij­zi­ging is nog maar de vraag. Juist het het leeu­wen­pak als ver­bin­dend ele­ment had met enke­le absur­dis­ti­sche trek­jes zich veel meer in het onder­be­wus­te van de lezer kun­nen nes­te­len om daar nooit meer weg te gaan. Denk maar aan het beren­pak uit Hotel New Hamp­shi­re door John Irving.

Ik moet dus helaas con­clu­de­ren dat Leeu­wen­strijd bij mij geen blij­ven­de indruk heeft ach­ter­ge­la­ten. De wereld­ge­schie­de­nis die opge­le­peld werd ken­de ik al, en lie­ver had ik de per­so­na­ges beter leren ken­nen. Zij ble­ven ech­ter een­di­men­si­o­naal en wis­ten mij niet te boei­en. Ner­gens gaat het ver­haal echt de diep­te in waar­door je even­tu­eel mee­ge­sleurd zou wor­den in de inter­ne wor­ste­ling die een per­soon door­maakt. Gro­ten­deels valt dit vol­gens mij te wij­ten aan de hoofd­za­ke­lijk beschrij­ven­de stijl. Een stijl die beter past bij non-fic­tie dan bij fic­tie. Mis­schien dat Tho­mas van Aal­ten na het hem gegun­de suc­ces voor dit boek, bij een vol­gen­de poging weer wat van zijn oude absur­dis­me durft te intro­du­ce­ren om het geheel wat meer een eigen unie­ke stem te geven.

Laat ik als troost De ein­de­lo­ze jaren zes­tig opnieuw aan­schaf­fen om de teleur­stel­ling van me af te lezen.

Voor­jaar 2012. De opstan­di­ge puber Luca Dona vindt een oud leeu­wen­pak op de zol­der van Duyn­stae­te, een voor­ma­lig jon­gens­in­ter­naat, waar zijn opa opgroei­de. Deze vondst vormt het start­schot voor een zoek­tocht naar de geschie­de­nis van de fami­lie Dona. Van de ves­ti­ging van een Ita­li­aans mijn­wer­kers­ge­zin in het Lim­burg van de jaren twin­tig, via een vlucht uit Euro­pa met een cir­cus­ka­ra­vaan, naar de spi­o­na­ge­prak­tij­ken van de BVD, de demon­stra­ties in de jaren tach­tig en een door soci­al media omge­ven jon­ge­ren­rel.
Leeu­wen­strijd geeft een pano­ra­mi­sche blik op Neder­land aan de hand van vier vaders en zonen Dona, die elk op hun eigen manier de ide­a­len van een gene­ra­tie ver­te­gen­woor­di­gen — maar pas­sen ze ook alle­maal het leeu­wen­pak?

Leeu­wen­strijd
Tho­mas van Aal­ten
Uit­ge­ve­rij Nieuw Amster­dam
ISBN 9789046816370

~ ~ ~

Series Navi­ga­ti­on« Mind­fuck in de don­ke­re kamer van de NoorMis­schien her­ken­baar? »

3 Replies to “Tandeloze leeuw”

  1. Goed ver­woord weer Peter! En hope­lijk ben je snel over je teleur­stel­ling heen met je nieu­we exem­plaar van de De ein­de­lo­ze jaren zes­tig 😉

  2. En weer een mooie recen­sie, je omschrijft je gevoel heel goed omtrent dit boek en res­pec­teert daar­bij de schrij­ver en geeft voor­beel­den van boe­ken die je meer in beslag namen, dat vind ik mooi.

    Ik blijf nieuws­gie­rig naar dit boek (ik stond er dins­dag­mid­dag mee in mijn han­den maar kocht uit­ein­de­lijk Het huis aan de gou­den bocht) en daar heb ik nu spijt van, ik had ze gewoon alle­bei moe­ten kopen. Ik word nu ook nieuws­gie­rig naar Jouw gezicht zal het laat­ste zijn.

    En dan de titel van dit arti­kel, hoe tref­fend kan een titel zijn, ik begreep uit deze 2 woor­den direct wat jij van dit boek vond, mooi gedaan!

Comments are closed.