Opstaan en weer doorgaan

Deze blog­post is deel 27 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur
deofferstokyo
yk.namiki | pho­topin cc

Voor mijn werk bracht ik in 2008 een bezoek aan onze nieuwe fab­riek in Nan­jing. Aan het eind van een week vol ver­gaderin­gen en work­shops kre­gen we de beschikking over een auto­bus­je met gids en kon­den we enkele his­torische bezienswaardighe­den bezoeken. Het was toen dat ik voor het eerst te horen kreeg over de ver­schrikkin­gen die de stad had moeten doorstaan tij­dens de Japanse inval eind 1937. Ik raak­te gefasci­neerd door deze geschiede­nis, verdiepte me er bij thuiskomst wat meer in en schreef er enkele blog­posts over1.

Eerder al had ik in 2003 over een vergelijk­baar voor­val geho­ord in Shang­hai. Ook daar was ik voor mijn werk en ook toen werd me fijn­t­jes uit de doeken gedaan hoe onmenselijk de Japan­ners tekeer waren gegaan. Het bloed­bad van Nan­jing is echter ongek­end. Wat zich daar in een relatief korte tijdss­panne heeft afge­speeld tart elke beschri­jv­ing.

Wat me bij het lezen over deze peri­ode nog steeds erg bijs­taat is de nasleep ervan. Je zou verwacht­en dat na afloop van de oor­log er alles aan gedaan zou wor­den om de slachtof­fers en nabestaan­den van Nan­jing te eren en op elk mogelijke wijze te com­penseren voor al hun doorstane leed. De werke­lijkheid bleek com­plex­er te zijn. Voor­namelijk omdat Chi­na van­wege het com­mu­nis­tisch regime aldaar samen met Rus­land als het nieuwe dreigende gevaar werd gezien en Japan in de ogen van de Amerika­nen kon fun­geren als probaat tegen­wicht in Azië, werd het Chi­na onmo­gelijk gemaakt om de Japan­ners aansprake­lijk te stellen. Tegelijk­er­ti­jd was er bin­nen Chi­na nog steeds een poli­tieke machtsstri­jd gaande die de aan­dacht weghield van wat er in Nan­jing was gebeurd. Men had ‘belan­grijkere zak­en’ aan het hoofd. Tevens viel de verned­er­ing door de Japan­ners niet te rij­men met het beeld van een groot en krachtig Chi­na wat men voor ogen had. Liev­er zweeg men erover.

Lat­er, toen de com­mu­nis­tis­che dreig­ing was gaan liggen, zocht­en Chi­na en Japan economis­che toe­nader­ing tot elka­ar waar­door het opnieuw niet wenselijk was om deze pijn­lijke geschiede­nis al te nadrukke­lijk op te rake­len om de broze betrekkin­gen niet teveel te schaden. Op geo-poli­tiek niveau werd dat als belan­grijk­er gezien.

In de nieuwe roman van Kees van Bei­jnum, De offers getiteld, komt deze kwest­ie zijdel­ings aan bod. Het was onder andere daarom dat ik met meer dan gewone belang­stelling aan dit boek begon. Eén van de hoofd­per­so­n­en is de Ned­er­landse rechter Rem Brink die zit­ting heeft in het Tokio Tri­bunaal. Ook de oor­logsmis­daden die de Japan­ners begaan hebben in Nan­jing staan als aan­klacht op de agen­da. Maar al snel werd ik gegrepen door de per­soon­lijke geschiede­nis van de drie cen­trale fig­uren waar dit boek om draait: de al genoemde rechter Rem Brink, de Japanse zan­geres Michiko waar hij ver­liefd op wordt en de Japanse oor­logsvet­er­aan Hide­ki (de neef van Michiko).

Decor van dit lijvige boek is het totaal ver­woeste Tokio. De oor­log is ver­loren, het land is bezet door de Amerika­nen en atoom­bom­men hebben hun verni­eti­gende werk gedaan. Wat overbli­jft is een naargeestig beeld van com­pleet gede­mor­aliseerde Japan­ners die in alle opzicht­en ges­loopt zijn. In een stad waar geen steen meer op de andere staat moeten zij zien te over­leven in een tijd waar vooral­snog wet­teloosheid over­heerst. De Amerika­nen zijn volop bezig om grip op het land te kri­j­gen maar zo kort na de oor­log geldt het recht van de sterk­ste (of miss­chien beter, het recht van de minst zwakke). Voor min­der dan een hand­vol rijst kan men al bru­ut over­vallen wor­den of in het erg­ste geval wor­den ver­mo­ord.

Het is in dit des­o­late land­schap waar de wegen van Rem, Michiko en Hide­ki elka­ar kruisen. De rechter die heen en weer ges­lingerd wordt in zijn liefde voor Michiko ter­wi­jl hij een gehuwd man is met drie kinderen en daar­naast ook nog eens in con­flict komt met de andere rechters over de straf­maat2. Hier­door komt hij onder grote druk te staan wat grote gevol­gen kan hebben voor zijn posi­tie en toekomst. De zan­geres die kansen lijkt te hebben om Japan te kun­nen ‘ontvlucht­en’ voor een oplei­d­ing in het buiten­land maar van­wege haar liefde voor de Ned­er­landse rechter in de prob­le­men komt en zich ged­won­gen ziet af te reizen naar haar armoedi­ge geboorte­dorp hoog in de bergen. En tenslotte de invalide oor­logsvet­er­aan Hide­ki die onmachtig zijn kapotte lev­en vorm te geven zichzelf con­tinu in een slachtof­fer­rol manoeu­vreert maar zodoende zijn omgev­ing keer op keer in gevaar brengt met alle gevol­gen van dien.

Wat ik mooi vond aan deze meeslepende roman is de sym­bol­iek die ik er in proef. Japan, het land van de rijzende zon. Dit speelde regel­matig door mijn gedacht­en. Naar­mate het ver­haal zich vordert (de rechter verbli­jft tweeëneen­half jaar in Tokio!) lees je hoe de Japan­ners als nij­vere mieren bezig zijn om hun stad (en land) weer van de grond af op te bouwen. Ja, ze waren totaal over­won­nen en verned­erd tot op het bot. Maar mid­den in deze ver­woest­ing zijn ze in staat op te staan en opnieuw te begin­nen. Niet iedereen, en zek­er niet ongeschon­den, maar toch.

Ontel­bare malen heeft hij deze route gere­den en gelopen. Gaan­deweg zag hij steeds min­der haveloze mensen die hun dagen als kakker­lakken tussen het vuil en de puin­hopen door­bracht­en. Steeds min­der vuil en puin­hopen ook.
[p.472, De offers]

Een oor­log kent alleen maar ver­liez­ers, geen win­naars. Zo is het gezegde. Maar miss­chien is het beter om te stellen dat een oor­log slechts over­leven­den kent. En die moeten uitein­delijk verder. Het­zelfde gaat op voor Rem, Michiko en Hide­ki. Alledrie weten ze te overeind te bli­jven nadat in meer of min­dere mate hun lev­ens ten gronde zijn gericht. Ze moeten verder, waar­bij ze elka­ars hulp para­dox­aal bezien nodig hebben ter­wi­jl ze ook gedeel­telijk schuldig zijn aan elka­ars ongeluk, en tre­den hun toekomst tege­moet, onzek­er van wat die hen zal bren­gen.

Over Nanking heb ik uitein­delijk weinig gelezen. Maar dat heb ik hele­maal niet als teleurstel­lend ervaren. In tegen­stelling. De offers is een rijk en gevarieerd boek wat ik adem­loos heb uit­gelezen. Op de achter­flap las ik dat Kees van Bei­jnum ‘erop uit [is] steeds nieuwe schri­jf­paden te betre­den’, en ik kan dit alleen maar bea­men en tevens toevoe­gen dat deze roman naar mijn beschei­den mening bij­zon­der ges­laagd is. De per­son­ages komen goed tot lev­en en het vormt geen prob­le­men om je als lez­er in te lev­en in hun gedacht­en­gang. Ook de ‘set­ting’ van Tokio net na de oor­log is heel invoel­baar vor­mgegeven. Het gaat onder je huid zit­ten wan­neer je je probeert te ver­plaat­sen in hoe de Japanse bevolk­ing moet zien te over­leven in deze barre tij­den. Er zit heel veel in deze roman, veel meer dan wat ik hier in deze besprek­ing kan aanstip­pen en daarom zou ik iedereen willen aan­raden om het zelf te gaan lezen.

deoffers

Tokio, 1946. De Ned­er­lan­der Rem Brink is een van de rechters van het Tokio Tri­bunaal, waar de groot­ste Japanse oor­logsmis­dadi­gers terecht­staan. Ter aflei­d­ing van de machtsspel­let­jes en voort­durend wis­se­lende allianties van zijn collega’s probeert Brink het hem vreemde en totaal ver­woeste land te verken­nen
Als Brink de Japanse zan­geres Michiko ont­moet, die tij­dens de bom­barde­menten op Japan haar oud­ers heeft ver­loren, ontluikt er een liefde die niet zon­der gevaar blijkt. Ged­won­gen vertrekt ze naar haar geboorte­dorp in de bergen, waar vlak daar­voor in stilte gruwelijke oor­logsmis­daden hebben plaats­gevon­den.

De offers
Kees van Bei­jnum
Uit­gev­er­ij De bezige bij
ISBN 9789023486282

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« Terug naar de kustOnbe­gri­jpelijk »

  1. Mocht je geïn­ter­esseerd zijn in deze voor ons relatief onbek­ende geschiede­nis, dan kan ik de vol­gende boeken aan­beve­len:
    The rape of Nanking — The for­got­ten Holo­caust of World War II door Iris Chang,
    De goede nazi van Nanking — Hoe één man twee­hon­derd­duizend Chinezen red­de — de dag­boeken van John Rabe,
    The mak­ing of the ‘Rape of Nanking’ — His­to­ry and mem­o­ry in Japan, Chi­na, and the Unit­ed States door Takashi Yoshi­da 

  2. Lees hier meer over de Ned­er­landse rechter Bert Röling die mod­el heeft ges­taan voor het fic­tieve per­son­age Rem Brink 

4 Comments

Ik ken dit boek niet, maar het klinkt absolu­ut als een lezenswaardig boek. En Kees schreef eerder de Orden­ing, ook al zo’n prachtig boek waarin fic­tie en feit­en mooi met elka­ar ver­w­even zijn.

De orden­ing is dan weer een boek dat ik niet ken. Heb wel ander werk van hem gelezen dat min­der is bli­jven hangen dan wat dit boek waarschi­jn­lijk zal doen. Hoewel er hier en daar wat op aan te merken valt heb ik het met bij­zon­der veel genoe­gen gelezen. De moeite waard wat mij betre­ft.

Geef een reactie