Is there something rotten in the state of Orange?

Het waren twee fan­tastis­che work­shopda­gen afgelopen woens­dag en don­derdag. We kre­gen een hoop nieuwe Ora­cle func­tion­aliteit te zien en er waren lev­endi­ge pan­eld­is­cussies hoe een en ander het beste geïm­ple­menteerd kon wor­den. Natu­urlijk was er veel aan­dacht voor veran­der­man­age­ment. Naast het sys­teem hebben we namelijk ook te mak­en met mensen en processen. Vooral de impact op de mens bij het intro­duc­eren van een nieuw sys­teem kan niet genoeg benadrukt wor­den.

Uit onder­zoek blijkt dat mensen alti­jd vol­gens een­zelfde patroon rea­geren op veran­derin­gen. Stan­daard is er eerst de ontken­ning. Daar­na gaat het van verzet naar verken­ning om uitein­delijk bij accep­tatie te eindi­gen. De mate waarin deze vier fas­es door­lopen wor­den (of dat men ergens onder­weg ‘bli­jft hangen’) heeft te mak­en met de aard van de veran­der­ing.

Neem als voor­beeld een aankondig­ing dat je bedri­jf ges­loten gaat wor­den en dat bin­nenko­rt iedereen ontslag kri­jgt. Natu­urlijk zal er dan veel ongeloof zijn. Dit kan niet waar zijn! Als blijkt dat deze sluit­ing toch echt gaat gebeuren dan kan men zich miss­chien wel hevig bli­jven verzetten maar meestal zal men over­gaan tot een aarze­lende verken­ning wat deze veran­der­ing voor nieuwe mogelijkhe­den met zich mee­brengt. Tenslotte moet men verder. De laat­ste fase is aldus de aan­vaard­ing van de nieuwe realiteit en de berei­d­heid om op zoek te gaan naar een andere baan.

Deze veran­der­cy­clus wordt niet alleen bij negatieve veran­derin­gen door­lopen. Ook bij een posi­tieve gebeurte­nis die alles op zijn kop kan zetten gebeurt het­zelfde. Je hebt de hoofd­pri­js in de loter­ij gewon­nen! Ook nu zal de eerste reac­tie er een­t­je van ontken­ning zijn. Zodadelijk word ik wakker en dan was alles een droom… Maar het is waar, en al snel geef je je gewon­nen en voor je het weet ben je al plan­nen aan het mak­en wat je met het geld kan gaan doen.

Nu Sin­terk­laas van­daag of mor­gen Ned­er­land weer voor een jaart­je de rug toe­keert en de Zwarte Pieten dis­cussie hopelijk wat aan hevigheid zal afne­men, leek het mij wel een geschikt moment om er hier nog wat over na te keu­ve­len. Dat het steeds moeil­ijk­er wordt om Zwarte Piet neer te zetten als een doo­dge­wone knecht van Sin­terk­laas lijkt me evi­dent. De eerste avond van onze work­shop had­den we een din­er met de deel­ne­mers waar­van de meerder­heid uit het buiten­land kwam. Het duurde niet lang voor het onder­w­erp van ‘the Black Pete’ op tafel kwam. Algemene con­sen­sus onder de buiten­lan­ders: die Zwarte Piet lijkt over­duidelijk op het stereotiepe beeld van een (domme) neger. De poging van een enkel­ing om uit te leggen dat de kleurstelling te mak­en had met een afdal­ing in de schoorsteen­pijp werd weggelachen. Dat kon­den we toch niet serieus menen?

In de veran­der­cy­clus wordt verzet gezien als een teken van angst. Men is bang voor de veran­der­ing. Als het even kan wil men vasthouden aan het huidi­ge. Het nieuwe, het onbek­ende boezemt vrees in. Dat is niet anders gesteld met de Zwarte Piet dis­cussie. Maar het verzet heeft hier twee ver­schil­lende rede­nen. Gaan we er gemak­shalve van uit dat het oor­spronke­lijke Sin­terk­laas­feest vooral een span­nende gebeurte­nis was waar kinderen (je zou het haast ver­geten, maar om hen is het dus alle­maal te doen) een cadeaut­je kre­gen mits ze zich goed had­den gedra­gen, dan kan ik me voorstellen dat we dat niet willen kwi­j­trak­en. Echter dat de invulling niet meer van deze tijd is, zullen we dan wel onder ogen moeten zien. Alleen dan kun­nen we de nieuwe mogelijkhe­den die er wel degelijk zijn onder­zoeken en nog jaren door­gaan met een min­stens zo leuk kinder­feest.

Waarom dan toch zoveel verzet? Natu­urlijk van­wege deze erken­ning met betrekking tot het racis­tis­che ele­ment van de Zwarte Pieten. Deze erken­ning is naar mijn idee in eerste instantie niet zozeer een beken­te­nis dat men zelf al die tijd racis­tisch is geweest (hoewel dat met het ver­strijken van de jaren natu­urlijk steeds moeil­ijk­er is vol te houden). Veel meer heeft het te mak­en met een besef dat men een blinde vlek heeft gehad voor dit aspect. Omdat we van jongs af aan die Zwarte Pieten niet anders hebben leren ken­nen als behulpzame knecht­en van een oude man. Niks mis mee toch? Jawel. Mits men open staat voor hoe anderen dit beeld ervaren.

Ik denk dat nie­mand er moeil­ijk over doet wan­neer je op een gegeven moment inzi­et en toegeeft dat de Zwarte Pieten in onze huidi­ge samen­lev­ing kwet­send kun­nen overkomen. Eerlijk gezegd lijkt me dat zelfs posi­tief. Het is een aan­vaard­ing van hoe de realiteit van van­daag de dag in elka­ar zit. Er wordt van nie­mand verwacht om open­baar excus­es te mak­en voor het feit dat men in de voor­gaande jaren een racist zou zijn geweest. De prob­le­men ontstaan wan­neer men wel degelijk weet heeft van hoe Zwarte Piet door som­mige bevolk­ings­groepen gezien wordt en men hier des­on­danks geen reken­ing mee wil houden. Waarom is dat? Wil men de tra­di­tie niet kwi­j­trak­en? Maar dan is het belan­grijk om te weten wat die tra­di­tie dan pre­cies is. Een goed­heilig man in een rode man­tel met zwarte knecht­en? Of een kindervriend die graag cadeaut­jes uit­deelt? In het laat­ste geval is er vol­doende ruimte om deze tra­di­tie te hand­haven.

Wan­neer men van mening is dat de Zwarte Pieten wil­lens en wetens in stand gehouden moeten wor­den omdat dit nu een­maal de tra­di­tie is, dan gaat men ook wil­lens en wetens voor­bij aan het kwet­sende aspect. Daar wordt het lelijk. Ik heb nog steeds het idee dat een grote groep Ned­er­lan­ders de poot sti­jf houdt van­wege de ver­keerde reden. Omdat men bang is dat toegeven dat Zwarte Piet niet meer kan het­zelfde is als een tra­di­tion­eel feest kwi­j­trak­en. Voor hen is het miss­chien nog steeds een kwest­ie van tijd voor­dat ze uit deze fase weten te komen. Alleen is het jam­mer dat som­mige pleit­be­zorg­ers van het ‘anti-pieten kamp’ meer bezig zijn om de ‘tra­di­tion­al­is­ten’ weg te zetten als echte racis­ten dan dat ze samen­werken aan een beter passende invulling van wat toch een feestelijke aan­gele­gen­heid hoort te zijn. Deze almaar feller wor­dende dis­cussie lei­dt ertoe dat men automa­tisch alleen nog maar voor of tegen kan zijn. Een mid­den­weg bestaat niet. De nuance is zoek.

Dit is koren op de molen van hen die heus wel weten hoe con­tro­ver­sieel onze tra­di­tie is ver­wor­den omdat we te weinig hebben gedaan om ze door de jaren heen aan te passen1. Zij spe­len in op deze vrees die leeft bij hen die Zwarte Piet niet kwi­jt willen omdat ze het feest niet kwi­jt willen. Op sites als Geen­Sti­jl en dergelijke waar ik eerder deze week al over blogde gaat men niet alleen hele­maal los om alles wat gek­leurd en/of niet-autochtoon is belache­lijk te mak­en, maar is men ook volop bezig te benadrukken dat alle anti-pieten (vol­gens deze gedacht­en­gang is dat dus iedereen die niet vóór het hand­haven van Zwarte Piet is) inder­daad maar op één ding uit zijn: het elim­ineren van een oer­hol­landse tra­di­tie. Door de manier waarop de Zwarte Pieten dis­cussie ver­loopt wordt daarom een grote groep Ned­er­lands besmet door racis­tis­che haatza­aier­ij en rad­i­calis­eren hun denkbeelden veel meer dan nodig is. In mijn werkomgev­ing hoor en zie ik er dagelijks voor­beelden van.

Ergens las ik ‘Orange is the new black’ en dat daarom Oran­je Pieten de logis­che nieuwe invulling zouden kun­nen zijn. Ik ben alleen bang dat die Oran­je Piet een naar voorin­genomen man­net­je gaat wor­den indi­en de Ned­er­landse volk­saard zulke racis­tis­che ken­merken blijkt te bevat­ten of er op z’n minst bevat­telijk voor blijkt te zijn. Een Sin­terk­laas­feest met zulke sec­on­dan­ten zit ook weer nie­mand op te wacht­en.

~ ~ ~


  1. Voor wie denkt dat de Zwarte Pieten dis­cussie iets van de laat­ste jaren is kan ik aan­raden deze pag­i­na uit Vrij Ned­er­land van 5 decem­ber 1981 eens te lezen:

     

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets