reactie 0

Is there something rotten in the state of Orange?

Het waren twee fan­tas­ti­sche work­shop­da­gen afge­lo­pen woens­dag en don­der­dag. We kre­gen een hoop nieu­we Ora­cle func­ti­o­na­li­teit te zien en er waren leven­di­ge panel­dis­cus­sies hoe een en ander het bes­te geïm­ple­men­teerd kon wor­den. Natuur­lijk was er veel aan­dacht voor ver­an­der­ma­na­ge­ment. Naast het sys­teem heb­ben we name­lijk ook te maken met men­sen en pro­ces­sen. Voor­al de impact op de mens bij het intro­du­ce­ren van een nieuw sys­teem kan niet genoeg bena­drukt wor­den.

Uit onder­zoek blijkt dat men­sen altijd vol­gens een­zelf­de patroon rea­ge­ren op ver­an­de­rin­gen. Stan­daard is er eerst de ont­ken­ning. Daar­na gaat het van ver­zet naar ver­ken­ning om uit­ein­de­lijk bij accep­ta­tie te ein­di­gen. De mate waar­in deze vier fases door­lo­pen wor­den (of dat men ergens onder­weg ‘blijft han­gen’) heeft te maken met de aard van de ver­an­de­ring.

Neem als voor­beeld een aan­kon­di­ging dat je bedrijf geslo­ten gaat wor­den en dat bin­nen­kort ieder­een ont­slag krijgt. Natuur­lijk zal er dan veel onge­loof zijn. Dit kan niet waar zijn! Als blijkt dat deze slui­ting toch echt gaat gebeu­ren dan kan men zich mis­schien wel hevig blij­ven ver­zet­ten maar meest­al zal men over­gaan tot een aar­ze­len­de ver­ken­ning wat deze ver­an­de­ring voor nieu­we moge­lijk­he­den met zich mee­brengt. Ten­slot­te moet men ver­der. De laat­ste fase is aldus de aan­vaar­ding van de nieu­we rea­li­teit en de bereid­heid om op zoek te gaan naar een ande­re baan.

Deze ver­an­der­cy­clus wordt niet alleen bij nega­tie­ve ver­an­de­rin­gen door­lo­pen. Ook bij een posi­tie­ve gebeur­te­nis die alles op zijn kop kan zet­ten gebeurt het­zelf­de. Je hebt de hoofd­prijs in de lote­rij gewon­nen! Ook nu zal de eer­ste reac­tie er een­tje van ont­ken­ning zijn. Zoda­de­lijk word ik wak­ker en dan was alles een droom… Maar het is waar, en al snel geef je je gewon­nen en voor je het weet ben je al plan­nen aan het maken wat je met het geld kan gaan doen.

Nu Sin­ter­klaas van­daag of mor­gen Neder­land weer voor een jaar­tje de rug toe­keert en de Zwar­te Pie­ten dis­cus­sie hope­lijk wat aan hevig­heid zal afne­men, leek het mij wel een geschikt moment om er hier nog wat over na te keu­ve­len. Dat het steeds moei­lij­ker wordt om Zwar­te Piet neer te zet­ten als een dood­ge­wo­ne knecht van Sin­ter­klaas lijkt me evi­dent. De eer­ste avond van onze work­shop had­den we een diner met de deel­ne­mers waar­van de meer­der­heid uit het bui­ten­land kwam. Het duur­de niet lang voor het onder­werp van ‘the Black Pete’ op tafel kwam. Alge­me­ne con­sen­sus onder de bui­ten­lan­ders: die Zwar­te Piet lijkt over­dui­de­lijk op het ste­reo­tie­pe beeld van een (dom­me) neger. De poging van een enke­ling om uit te leg­gen dat de kleur­stel­ling te maken had met een afda­ling in de schoor­steen­pijp werd weg­ge­la­chen. Dat kon­den we toch niet seri­eus menen?

In de ver­an­der­cy­clus wordt ver­zet gezien als een teken van angst. Men is bang voor de ver­an­de­ring. Als het even kan wil men vast­hou­den aan het hui­di­ge. Het nieu­we, het onbe­ken­de boe­zemt vrees in. Dat is niet anders gesteld met de Zwar­te Piet dis­cus­sie. Maar het ver­zet heeft hier twee ver­schil­len­de rede­nen. Gaan we er gemaks­hal­ve van uit dat het oor­spron­ke­lij­ke Sin­ter­klaas­feest voor­al een span­nen­de gebeur­te­nis was waar kin­de­ren (je zou het haast ver­ge­ten, maar om hen is het dus alle­maal te doen) een cadeau­tje kre­gen mits ze zich goed had­den gedra­gen, dan kan ik me voor­stel­len dat we dat niet wil­len kwijt­ra­ken. Ech­ter dat de invul­ling niet meer van deze tijd is, zul­len we dan wel onder ogen moe­ten zien. Alleen dan kun­nen we de nieu­we moge­lijk­he­den die er wel dege­lijk zijn onder­zoe­ken en nog jaren door­gaan met een min­stens zo leuk kin­der­feest.

Waar­om dan toch zoveel ver­zet? Natuur­lijk van­we­ge deze erken­ning met betrek­king tot het racis­ti­sche ele­ment van de Zwar­te Pie­ten. Deze erken­ning is naar mijn idee in eer­ste instan­tie niet zozeer een beken­te­nis dat men zelf al die tijd racis­tisch is geweest (hoe­wel dat met het ver­strij­ken van de jaren natuur­lijk steeds moei­lij­ker is vol te hou­den). Veel meer heeft het te maken met een besef dat men een blin­de vlek heeft gehad voor dit aspect. Omdat we van jongs af aan die Zwar­te Pie­ten niet anders heb­ben leren ken­nen als behulp­za­me knech­ten van een oude man. Niks mis mee toch? Jawel. Mits men open staat voor hoe ande­ren dit beeld erva­ren.

Ik denk dat nie­mand er moei­lijk over doet wan­neer je op een gege­ven moment inziet en toe­geeft dat de Zwar­te Pie­ten in onze hui­di­ge samen­le­ving kwet­send kun­nen over­ko­men. Eer­lijk gezegd lijkt me dat zelfs posi­tief. Het is een aan­vaar­ding van hoe de rea­li­teit van van­daag de dag in elkaar zit. Er wordt van nie­mand ver­wacht om open­baar excu­ses te maken voor het feit dat men in de voor­gaan­de jaren een racist zou zijn geweest. De pro­ble­men ont­staan wan­neer men wel dege­lijk weet heeft van hoe Zwar­te Piet door som­mi­ge bevol­kings­groe­pen gezien wordt en men hier des­on­danks geen reke­ning mee wil hou­den. Waar­om is dat? Wil men de tra­di­tie niet kwijt­ra­ken? Maar dan is het belang­rijk om te weten wat die tra­di­tie dan pre­cies is. Een goed­hei­lig man in een rode man­tel met zwar­te knech­ten? Of een kin­der­vriend die graag cadeau­tjes uit­deelt? In het laat­ste geval is er vol­doen­de ruim­te om deze tra­di­tie te hand­ha­ven.

Wan­neer men van mening is dat de Zwar­te Pie­ten wil­lens en wetens in stand gehou­den moe­ten wor­den omdat dit nu een­maal de tra­di­tie is, dan gaat men ook wil­lens en wetens voor­bij aan het kwet­sen­de aspect. Daar wordt het lelijk. Ik heb nog steeds het idee dat een gro­te groep Neder­lan­ders de poot stijf houdt van­we­ge de ver­keer­de reden. Omdat men bang is dat toe­ge­ven dat Zwar­te Piet niet meer kan het­zelf­de is als een tra­di­ti­o­neel feest kwijt­ra­ken. Voor hen is het mis­schien nog steeds een kwes­tie van tijd voor­dat ze uit deze fase weten te komen. Alleen is het jam­mer dat som­mi­ge pleit­be­zor­gers van het ‘anti-pie­ten kamp’ meer bezig zijn om de ‘tra­di­ti­o­na­lis­ten’ weg te zet­ten als ech­te racis­ten dan dat ze samen­wer­ken aan een beter pas­sen­de invul­ling van wat toch een fees­te­lij­ke aan­ge­le­gen­heid hoort te zijn. Deze almaar fel­ler wor­den­de dis­cus­sie leidt ertoe dat men auto­ma­tisch alleen nog maar voor of tegen kan zijn. Een mid­den­weg bestaat niet. De nuan­ce is zoek.

Dit is koren op de molen van hen die heus wel weten hoe con­tro­ver­si­eel onze tra­di­tie is ver­wor­den omdat we te wei­nig heb­ben gedaan om ze door de jaren heen aan te pas­sen1. Zij spe­len in op deze vrees die leeft bij hen die Zwar­te Piet niet kwijt wil­len omdat ze het feest niet kwijt wil­len. Op sites als Geen­Stijl en der­ge­lij­ke waar ik eer­der deze week al over blog­de gaat men niet alleen hele­maal los om alles wat gekleurd en/of niet-autoch­toon is bela­che­lijk te maken, maar is men ook vol­op bezig te bena­druk­ken dat alle anti-pie­ten (vol­gens deze gedach­ten­gang is dat dus ieder­een die niet vóór het hand­ha­ven van Zwar­te Piet is) inder­daad maar op één ding uit zijn: het eli­mi­ne­ren van een oer­hol­land­se tra­di­tie. Door de manier waar­op de Zwar­te Pie­ten dis­cus­sie ver­loopt wordt daar­om een gro­te groep Neder­lands besmet door racis­ti­sche haat­zaai­e­rij en radi­ca­li­se­ren hun denk­beel­den veel meer dan nodig is. In mijn werk­om­ge­ving hoor en zie ik er dage­lijks voor­beel­den van.

Ergens las ik ‘Oran­ge is the new black’ en dat daar­om Oran­je Pie­ten de logi­sche nieu­we invul­ling zou­den kun­nen zijn. Ik ben alleen bang dat die Oran­je Piet een naar voor­in­ge­no­men man­ne­tje gaat wor­den indien de Neder­land­se volks­aard zul­ke racis­ti­sche ken­mer­ken blijkt te bevat­ten of er op z’n minst bevat­te­lijk voor blijkt te zijn. Een Sin­ter­klaas­feest met zul­ke secon­dan­ten zit ook weer nie­mand op te wach­ten.

~ ~ ~

0
  1. Voor wie denkt dat de Zwar­te Pie­ten dis­cus­sie iets van de laat­ste jaren is kan ik aan­ra­den deze pagi­na uit Vrij Neder­land van 5 decem­ber 1981 eens te lezen:

     

Schrijf een reactie