The Sense of an Ending — Julian Barnes

Het boek The Sense of an End­ing door Julian Barnes had ik besteld omdat er naar ver­wezen werd in De evo­lu­tie van een huwelijk door Rebek­ka W.R. Brem­mer. Ik vroeg me af wat het zou toevoe­gen (of veran­deren) aan mijn leeser­var­ing met betrekking tot De evo­lu­tie van een huwelijk wan­neer ik The Sense of an End­ing zou gaan lezen. Eind novem­ber heb ik het boek­je van Julian Barnes uit­gelezen maar tot nu toe had ik nog geen tijd gezien om erover te bloggen. Dat wil ik van­daag goed mak­en en gri­jp meteen de kans aan om de blo­greeks over mijn boekenkast weer eens nieuw lev­en in te blazen.

Tony Web­ster and his clique first met Adri­an Finn at school. Sex-hun­gry and book-hun­gry, they would nav­i­gate the girl-less sixth form togeth­er, trad­ing in affec­ta­tion, in-jokes, rumour and wit. Maybe Adri­an was a lit­tle more seri­ous than the oth­ers, cer­tain­ly more intel­li­gent, but they all swore to stay friends for life.
Now Tony is retired. He’s had a career and a sin­gle mar­riage, a calm divorce. He’s cer­tain­ly nev­er tried to hurt any­body. Mem­o­ry, though, is imper­fect. It can always throw up sur­pris­es, as a lawyer’s let­ter is about to prove.

The Sense of an End­ing
Julian Barnes
Uit­gev­er­ij Jonathan Cape
ISBN 9780224094153

~ ~ ~

In The Sense of an End­ing blikt de gepen­sioneerde Tony Web­ster terug op zijn lev­en. Veel aan­dacht in het eerste deel (54 van de 56 bladz­i­jdes) wordt besteed aan zijn mid­del­bare school­jaren en daar­na op de uni­ver­siteit. Het is in deze tijd dat Tony onderdeel is van een klein groep­je gelijkgestemde jon­gens en dat hij zijn eerste liefde Veron­i­ca leert ken­nen. Maar Veron­i­ca ver­laat hem, papt ver­vol­gens aan met Adri­an, welke niet al teveel lat­er zelf­mo­ord pleegt. Tony kri­jgt dit pas lat­er te horen omdat hij rond die tijd op vakantie is in de VS na zijn afs­tud­eren aan de uni­ver­siteit. De vrien­den­club doet hier­na nog wat half­s­lachtige pogin­gen om via reünies met elka­ar in con­tact te bli­jven, echter dit is geen lang lev­en beschoren. In lat­ere jaren trouwt Tony met Mar­garet, kri­j­gen ze een dochter, gaat Mar­garet ervan­door met een restau­ran­teige­naar en sli­jt Tony zijn tijd met werk en hobby’s.

Een doorsnee, weinig enerverend lev­en. Euhm, niet dus. Lees maar hoe het tweede deel begint:

Lat­er on in life, you expect a bit of rest, don’t you? You think you deserve it. I did, any­way. But then you begin to under­stand that the reward of mer­it is not life’s busi­ness.
[p.59, The Sense of an End­ing]

Tony ont­vangt een brief waarin hem verteld wordt dat hij een klein bedrag overge­maakt kri­jgt door de onlangs overleden moed­er van Veron­i­ca. Ook laat ze hem wat per­soon­lijke bezit­tin­gen na van Adri­an, waaron­der zijn dag­boek. De brief is het begin van een zoek­tocht door Tony naar de tijd van zijn korte relatie met Veron­i­ca, een een­ma­lig hoogst frus­tr­erend bezoek aan haar oud­ers en de breuk die vol­gde. Wat heeft het te beteke­nen dat een vrouw die hij slechts één week­end heeft gezien hem veer­tig jaar lat­er in haar tes­ta­ment opneemt?

Miss­chien dat er aan­wi­jzin­gen te vin­den zijn in het dag­boek van Adri­an, zo hoopt Tony. Helaas is dat in han­den van Veron­i­ca en die schi­jnt niet van plan te zijn om het te over­handi­gen. Wat ze wel stu­urt is een brief die Tony aan Adri­an (en Veron­i­ca) ges­tu­urd heeft toen zij hem op de hoogte bracht­en van hun relatie. De brief is inte­graal opgenomen in de roman en als lez­er kun je je afvra­gen wat voor impact deze gehad zal hebben (zek­er met in het achter­hoofd de zelf­mo­ord door Adri­an). Tony zelf blijkt hevig te schrikken nu hij deze brief na al die jaren onder ogen kri­jgt. Hij was ‘m ver­geten, of in ieder geval had hij ver­dron­gen(?) hoe heftig van toon zijn reac­tie was geweest.

En hier wringt ‘m meteen de schoen. The Sense of an End­ing is het relaas van Tony. Maar hoe betrouw­baar is hij als verteller? Geregeld geeft hij aan dat zijn geheugen hem niet zozeer in de steek laat doch hoo­gu­it in staat is hem zak­en te lat­en herin­neren hoe hij ze zelf heeft opges­la­gen. Oftewel, zijn eigen ver­sie van het verleden:

[…] my mem­o­ry has increas­ing­ly become a mech­a­nism which reit­er­ates appar­ent­ly truth­ful data with lit­tle vari­a­tion.
[p.64, The Sense of an End­ing]

Boven­di­en lijkt het er op dat Tony ook niet alles meekri­jgt wat er zich om hem heen afspeelt of heeft afge­speeld. Ver­schei­dene keren kri­jgt hij van Veron­i­ca (waarmee hij uitein­delijk weer in con­tact komt) de ver­wi­j­tende woor­den toege­beten dat hij het nog steeds niet snapt hoewel ze hem steeds meer infor­matie toe­speelt.

oldage
Neil Moralee | pho­topin cc

Toen ik de roman had uit­gelezen bleef ik met een hoop vra­gen zit­ten1. Hoe zat de vork pre­cies in de steel? Moest ik het doen met wat Tony mij verteld had? Of moest ik juist vraagtekens zetten bij de uit­leg door Tony omdat hij enerz­i­jds miss­chien probeerde er zelf beter uit te komen en anderz­i­jds had hij hoogst­waarschi­jn­lijk niet pre­cies door wat er zich daad­w­erke­lijk afge­speeld had. Maar hoe is het voor een lez­er mogelijk een waarhei­ds­getrouw beeld te vor­men van een geschiede­nis wan­neer men niet over alle infor­matie beschikt? Een vraagstuk wat door de jonge Adri­an in het begin van het ver­haal al eens werd voorgelegd aan hun docent geschiede­nis naar aan­lei­d­ing van de zelf­mo­ord door een klasgenoot die een meis­je had zwanger gemaakt2:

So how might any­one write Robson’s sto­ry in fifty year’s time, when his par­ents are dead and his girl­friend has dis­ap­peared and doesn’t want to remem­ber him any­way? You see the prob­lem, sir?
[p.17/18, Then Sense of an End­ing]

Naar mijn beschei­den mening is dit exact wat Julian Barnes heeft proberen te bereiken met dit boek. De onmo­gelijkheid van het recon­strueren van een voor­bi­je geschiede­nis, zelfs door de per­so­n­en die lijfe­lijk aan­wezig waren bij de gebeurtenis(sen). Want wat opgaat voor Tony Web­ster, gaat op voor iedereen. We zit­ten gevan­gen in ons eigen denkkad­er en zien/onthouden alleen dat­gene wat we kunnen/willen zien/onthouden. Dat maakt het wat mij betre­ft een erg inter­es­sant en tot nadenken stem­mend boek. Boven­di­en een­t­je wat ook nog eens geschreven is in een voortr­e­f­fe­lijke sti­jl.

Bli­jft over de vraag of ik De evo­lu­tie van een huwelijk anders ben gaan zien nu ik The Sense of an End­ing heb gelezen. Een tijd­lang heb ik gedacht van niet, maar de vol­gende zak­en spe­len miss­chien toch een rol. Allereerst het gebruik van de ver­schil­lende per­son­ages die in De evo­lu­tie van een huwelijk aan het woord zijn. Gere­la­teerd aan The Sense of an End­ing zou je kun­nen zeggen dat meerdere stem­men, hoewel ze ieder voor zich een onvolledig en/of gek­leurd beeld geven, samen in ieder geval een iet­wat volledi­ger en min­der gek­leurd beeld lat­en ontstaan. Zon­der dat nog steeds hele­maal de ware toe­dracht duidelijk wordt.

Verder bleef ik hangen bij de een frag­ment uit het dag­boek van Adri­an welke Tony of een gegeven moment door Veron­i­ca kri­jgt toeges­tu­urd. Het is een poging van Adri­an om de relatie tussen mensen (gelief­den?) in een wiskundi­ge for­mule te van­gen. In de com­mentaren op inter­net over dit boek wordt vaak geprobeerd om de for­mule te ont­ci­jfer­en om zo een beter idee te kri­j­gen over de afloop van het ver­haal. Maar mij gaat het hier om de laat­ste zin van het frag­ment:

So, for instance, if Tony
[p.86, The Sense of an End­ing]

Zou het een ver­wi­jz­ing kun­nen zijn naar Fred­er­ick (de broer van Bas­ti­aan)? Wat als Fred­er­ick…? Miss­chien dat Masha het boek van Barnes al vak­er gelezen heeft en het regel­matig uit de kast pakt om een soort van nos­tal­gisch gevoel op te roepen van wat had kun­nen gebeuren wan­neer…? Prob­leem is alleen dat The Sense of an End­ing nogal mul­ti-inter­pretabel is en dat het daar­door ook maar de vraag is of de lez­ers (indi­en het een soort van hint of sleu­tel is die door Bre­mer geplaatst is) deze op dezelfde manier weten te begri­jpen.

Hoe het ook zij, ik ben blij dat ik The Sense of an End­ing van­wege de ver­wi­jz­ing in De evo­lu­tie van een huwelijk ben gaan lezen, want het heeft me weer een hoop geleerd. Naast het feit dat ik er volop van genoten heb.

Eindoordeel: mag blijven

~ ~ ~

Ga naar mijn boekenkast om alle tot dusverre bespro­ken boeken te vin­den en wie weet zit er een­t­je tussen die weg mag en waar jij al tij­den naar op zoek bent.

~ ~ ~


  1. Ik ben niet de enige trouwens. Wan­neer je de moeite neemt om op inter­net te zoeken naar besprekin­gen van dit boek, dan zul je vele the­o­rieën aantr­e­f­fen van wat men denkt dat er is voorgevallen. Alle­maal in the­o­rie even juist als onjuist. Want hoe kun­nen we ooit weten wat er zich daad­w­erke­lijk heeft afge­speeld? 

  2. Grap­pig hoe je door het meerdere malen her­lezen van een boek steeds meer patro­nen gaat zien 

2 Comments

Julian Barnes… waar ken ik toch die naam van, dacht ik. En nu weet ik het weer, ik las onlangs een boek van hem ‘Flauberts pape­gaai’… per­soon­lijk vind ik dat boek niet zo’n aan­rad­er. Niet omwille van Barnes’ schri­jf­sti­jl maar omdat het boek, zek­er naar het einde toe, eerder een opsom­ming van kleine voor­val­let­jes en wat grotere gebeurtenis­sen is dan een echt coher­ent ver­haal.
Wat mij betre­ft vliegt dat ver­haal eruit, wat zek­er niet betekent dat Barnes als schri­jver voor mij heeft afgedaan… 🙂

Flauberts pape­gaai heb ik ook gelezen maar is me schi­jn­baar niet echt bijge­bleven want ik kan me nu niet 1, 2, 3 voor de geest halen waar dat ook weer over ging. Inmid­dels heb ik een twee­t­al nieuwe boeken van Julian Barnes gekocht die ik bin­nenko­rt wil gaan lezen want de hernieuwde ken­nis­mak­ing bevalt me goed. Miss­chien dat ik ook nog wel Flauberts pape­gaai aan­schaf om te zien of het terecht is dat ik het ver­geten ben.

Geef een reactie