The Sense of an Ending — Julian Barnes

Het boek The Sen­se of an Ending door Juli­an Bar­nes had ik besteld omdat er naar ver­we­zen werd in De evo­lu­tie van een huwe­lijk door Rebek­ka W.R. Brem­mer. Ik vroeg me af wat het zou toe­voe­gen (of ver­an­de­ren) aan mijn lees­er­va­ring met betrek­king tot De evo­lu­tie van een huwe­lijk wan­neer ik The Sen­se of an Ending zou gaan lezen. Eind novem­ber heb ik het boek­je van Juli­an Bar­nes uit­ge­le­zen maar tot nu toe had ik nog geen tijd gezien om erover te blog­gen. Dat wil ik van­daag goed maken en grijp met­een de kans aan om de blo­greeks over mijn boe­ken­kast weer eens nieuw leven in te bla­zen.

Tony Web­ster and his cli­que first met Adri­an Finn at school. Sex-hun­gry and book-hun­gry, they would navi­ga­te the girl-less sixth form together, tra­ding in affecta­ti­on, in-jokes, rumour and wit. May­be Adri­an was a litt­le more serious than the others, cer­tain­ly more intel­li­gent, but they all swo­re to stay friends for life.
Now Tony is reti­red. He’s had a career and a sin­gle mar­ria­ge, a calm divor­ce. He’s cer­tain­ly never tried to hurt any­bo­dy. Memo­ry, though, is imper­fect. It can always throw up sur­pri­ses, as a lawyer’s let­ter is about to pro­ve.

The Sen­se of an Ending
Juli­an Bar­nes
Uit­ge­ve­rij Jona­than Cape
ISBN 9780224094153

~ ~ ~

In The Sen­se of an Ending blikt de gepen­si­o­neer­de Tony Web­ster terug op zijn leven. Veel aan­dacht in het eer­ste deel (54 van de 56 blad­zij­des) wordt besteed aan zijn mid­del­ba­re school­ja­ren en daar­na op de uni­ver­si­teit. Het is in deze tijd dat Tony onder­deel is van een klein groep­je gelijk­ge­stem­de jon­gens en dat hij zijn eer­ste lief­de Ver­o­ni­ca leert ken­nen. Maar Ver­o­ni­ca ver­laat hem, papt ver­vol­gens aan met Adri­an, wel­ke niet al teveel later zelf­moord pleegt. Tony krijgt dit pas later te horen omdat hij rond die tijd op vakan­tie is in de VS na zijn afstu­de­ren aan de uni­ver­si­teit. De vrien­den­club doet hier­na nog wat half­slach­ti­ge pogin­gen om via reü­nies met elkaar in con­tact te blij­ven, ech­ter dit is geen lang leven bescho­ren. In late­re jaren trouwt Tony met Mar­ga­ret, krij­gen ze een doch­ter, gaat Mar­ga­ret ervan­door met een res­tau­rant­ei­ge­naar en slijt Tony zijn tijd met werk en hobby’s.

Een door­snee, wei­nig ener­ve­rend leven. Euhm, niet dus. Lees maar hoe het twee­de deel begint:

Later on in life, you expect a bit of rest, don’t you? You think you deser­ve it. I did, any­way. But then you begin to under­stand that the reward of merit is not life’s busi­ness.
[p.59, The Sen­se of an Ending]

Tony ont­vangt een brief waar­in hem ver­teld wordt dat hij een klein bedrag over­ge­maakt krijgt door de onlangs over­le­den moe­der van Ver­o­ni­ca. Ook laat ze hem wat per­soon­lij­ke bezit­tin­gen na van Adri­an, waar­on­der zijn dag­boek. De brief is het begin van een zoek­tocht door Tony naar de tijd van zijn kor­te rela­tie met Ver­o­ni­ca, een een­ma­lig hoogst frus­tre­rend bezoek aan haar ouders en de breuk die volg­de. Wat heeft het te bete­ke­nen dat een vrouw die hij slechts één week­end heeft gezien hem veer­tig jaar later in haar tes­ta­ment opneemt?

Mis­schien dat er aan­wij­zin­gen te vin­den zijn in het dag­boek van Adri­an, zo hoopt Tony. Helaas is dat in han­den van Ver­o­ni­ca en die schijnt niet van plan te zijn om het te over­han­di­gen. Wat ze wel stuurt is een brief die Tony aan Adri­an (en Ver­o­ni­ca) gestuurd heeft toen zij hem op de hoog­te brach­ten van hun rela­tie. De brief is inte­graal opge­no­men in de roman en als lezer kun je je afvra­gen wat voor impact deze gehad zal heb­ben (zeker met in het ach­ter­hoofd de zelf­moord door Adri­an). Tony zelf blijkt hevig te schrik­ken nu hij deze brief na al die jaren onder ogen krijgt. Hij was ‘m ver­ge­ten, of in ieder geval had hij ver­dron­gen(?) hoe hef­tig van toon zijn reac­tie was geweest.

En hier wringt ‘m met­een de schoen. The Sen­se of an Ending is het relaas van Tony. Maar hoe betrouw­baar is hij als ver­tel­ler? Gere­geld geeft hij aan dat zijn geheu­gen hem niet zozeer in de steek laat doch hoog­uit in staat is hem zaken te laten her­in­ne­ren hoe hij ze zelf heeft opge­sla­gen. Ofte­wel, zijn eigen ver­sie van het ver­le­den:

[…] my memo­ry has incre­a­sin­gly beco­me a mecha­nism which rei­te­ra­tes appa­rent­ly truth­ful data with litt­le vari­a­ti­on.
[p.64, The Sen­se of an Ending]

Boven­dien lijkt het er op dat Tony ook niet alles mee­krijgt wat er zich om hem heen afspeelt of heeft afge­speeld. Ver­schei­de­ne keren krijgt hij van Ver­o­ni­ca (waar­mee hij uit­ein­de­lijk weer in con­tact komt) de ver­wij­ten­de woor­den toe­ge­be­ten dat hij het nog steeds niet snapt hoe­wel ze hem steeds meer infor­ma­tie toe­speelt.

oldage
Neil Moral­ee | pho­to­p­in cc

Toen ik de roman had uit­ge­le­zen bleef ik met een hoop vra­gen zit­ten1. Hoe zat de vork pre­cies in de steel? Moest ik het doen met wat Tony mij ver­teld had? Of moest ik juist vraag­te­kens zet­ten bij de uit­leg door Tony omdat hij ener­zijds mis­schien pro­beer­de er zelf beter uit te komen en ander­zijds had hij hoogst­waar­schijn­lijk niet pre­cies door wat er zich daad­wer­ke­lijk afge­speeld had. Maar hoe is het voor een lezer moge­lijk een waar­heids­ge­trouw beeld te vor­men van een geschie­de­nis wan­neer men niet over alle infor­ma­tie beschikt? Een vraag­stuk wat door de jon­ge Adri­an in het begin van het ver­haal al eens werd voor­ge­legd aan hun docent geschie­de­nis naar aan­lei­ding van de zelf­moord door een klas­ge­noot die een meis­je had zwan­ger gemaakt2:

So how might any­o­ne wri­te Robson’s sto­ry in fif­ty year’s time, when his parents are dead and his gir­lfriend has dis­ap­pe­a­red and doesn’t want to remem­ber him any­way? You see the pro­blem, sir?
[p.17/18, Then Sen­se of an Ending]

Naar mijn beschei­den mening is dit exact wat Juli­an Bar­nes heeft pro­be­ren te berei­ken met dit boek. De onmo­ge­lijk­heid van het recon­stru­e­ren van een voor­bije geschie­de­nis, zelfs door de per­so­nen die lij­fe­lijk aan­we­zig waren bij de gebeurtenis(sen). Want wat opgaat voor Tony Web­ster, gaat op voor ieder­een. We zit­ten gevan­gen in ons eigen denk­ka­der en zien/onthouden alleen dat­ge­ne wat we kunnen/willen zien/onthouden. Dat maakt het wat mij betreft een erg inte­res­sant en tot naden­ken stem­mend boek. Boven­dien een­tje wat ook nog eens geschre­ven is in een voor­tref­fe­lij­ke stijl.

Blijft over de vraag of ik De evo­lu­tie van een huwe­lijk anders ben gaan zien nu ik The Sen­se of an Ending heb gele­zen. Een tijd­lang heb ik gedacht van niet, maar de vol­gen­de zaken spe­len mis­schien toch een rol. Aller­eerst het gebruik van de ver­schil­len­de per­so­na­ges die in De evo­lu­tie van een huwe­lijk aan het woord zijn. Gere­la­teerd aan The Sen­se of an Ending zou je kun­nen zeg­gen dat meer­de­re stem­men, hoe­wel ze ieder voor zich een onvol­le­dig en/of gekleurd beeld geven, samen in ieder geval een iet­wat vol­le­di­ger en min­der gekleurd beeld laten ont­staan. Zon­der dat nog steeds hele­maal de ware toe­dracht dui­de­lijk wordt.

Ver­der bleef ik han­gen bij de een frag­ment uit het dag­boek van Adri­an wel­ke Tony of een gege­ven moment door Ver­o­ni­ca krijgt toe­ge­stuurd. Het is een poging van Adri­an om de rela­tie tus­sen men­sen (gelief­den?) in een wis­kun­di­ge for­mu­le te van­gen. In de com­men­ta­ren op inter­net over dit boek wordt vaak gepro­beerd om de for­mu­le te ont­cij­fe­ren om zo een beter idee te krij­gen over de afloop van het ver­haal. Maar mij gaat het hier om de laat­ste zin van het frag­ment:

So, for instan­ce, if Tony
[p.86, The Sen­se of an Ending]

Zou het een ver­wij­zing kun­nen zijn naar Fre­de­rick (de broer van Bas­ti­aan)? Wat als Fre­de­rick…? Mis­schien dat Mas­ha het boek van Bar­nes al vaker gele­zen heeft en het regel­ma­tig uit de kast pakt om een soort van nos­tal­gisch gevoel op te roe­pen van wat had kun­nen gebeu­ren wan­neer…? Pro­bleem is alleen dat The Sen­se of an Ending nog­al mul­ti-inter­pre­ta­bel is en dat het daar­door ook maar de vraag is of de lezers (indien het een soort van hint of sleu­tel is die door Bre­mer geplaatst is) deze op dezelf­de manier weten te begrij­pen.

Hoe het ook zij, ik ben blij dat ik The Sen­se of an Ending van­we­ge de ver­wij­zing in De evo­lu­tie van een huwe­lijk ben gaan lezen, want het heeft me weer een hoop geleerd. Naast het feit dat ik er vol­op van geno­ten heb.

Eindoordeel: mag blijven

~ ~ ~

Ga naar mijn boe­ken­kast om alle tot dus­ver­re bespro­ken boe­ken te vin­den en wie weet zit er een­tje tus­sen die weg mag en waar jij al tij­den naar op zoek bent.

~ ~ ~


  1. Ik ben niet de eni­ge trou­wens. Wan­neer je de moei­te neemt om op inter­net te zoe­ken naar bespre­kin­gen van dit boek, dan zul je vele the­o­rie­ën aan­tref­fen van wat men denkt dat er is voor­ge­val­len. Alle­maal in the­o­rie even juist als onjuist. Want hoe kun­nen we ooit weten wat er zich daad­wer­ke­lijk heeft afge­speeld? 

  2. Grap­pig hoe je door het meer­de­re malen her­le­zen van een boek steeds meer patro­nen gaat zien 

2 Replies to “The Sense of an Ending — Julian Barnes”

  1. Juli­an Bar­nes… waar ken ik toch die naam van, dacht ik. En nu weet ik het weer, ik las onlangs een boek van hem ‘Flau­berts pape­gaai’… per­soon­lijk vind ik dat boek niet zo’n aan­ra­der. Niet omwil­le van Bar­nes’ schrijf­stijl maar omdat het boek, zeker naar het ein­de toe, eer­der een opsom­ming van klei­ne voor­val­le­tjes en wat gro­te­re gebeur­te­nis­sen is dan een echt cohe­rent ver­haal.
    Wat mij betreft vliegt dat ver­haal eruit, wat zeker niet bete­kent dat Bar­nes als schrij­ver voor mij heeft afge­daan… 🙂

    • Flau­berts pape­gaai heb ik ook gele­zen maar is me schijn­baar niet echt bij­ge­ble­ven want ik kan me nu niet 1, 2, 3 voor de geest halen waar dat ook weer over ging. Inmid­dels heb ik een twee­tal nieu­we boe­ken van Juli­an Bar­nes gekocht die ik bin­nen­kort wil gaan lezen want de her­nieuw­de ken­nis­ma­king bevalt me goed. Mis­schien dat ik ook nog wel Flau­berts pape­gaai aan­schaf om te zien of het terecht is dat ik het ver­ge­ten ben.

Comments are closed.