Onbegrijpelijk

Deze blog­post is deel 28 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur
onbegrijpelijklabyrint
jack dorsey | pho­topin cc

Van veel begri­jp ik weinig, maar waar ik hoe­ge­naamd hele­maal niets van begri­jp dat zijn vrouwen. Het is daarom met de groot­ste omzichtigheid dat ik wil stellen dat de Zweedse schri­jver Sigge Eklund wel iets van vrouwen begri­jpt. Al bli­jft dat voor mij natu­urlijk gis­sen of dat ook echt zo is.

In Het labyrint haalt Sigge Eklund veel onbe­gri­jpelijks aan. Om te begin­nen natu­urlijk het grote raad­sel waar het gehele boek om draait: waar is het 11-jarige kind gebleven dat op een avond in mei spoor­loos verd­wi­jnt? Is ze weggelopen, ontvo­erd of ver­mo­ord? Eklund kiest ervoor om vier hoofd­per­son­ages op te voeren die ieder voor zich worste­len met zak­en die ze niet begri­jpen en waar­van gaan­deweg duidelijk wordt hoezeer ze ver­w­even zijn met het lot van het verd­we­nen kind. Het is zow­el de kracht als de zwak­te van dit boek.

De kracht zit ‘m in de ger­af­fi­neerde wijze waarop de lev­ens van de vier per­so­n­en door elka­ar lopen en beïn­vloe­den. Het is een mooi maar ook bek­end procédé wat we ken­nen uit bijvoor­beeld films als Babel of Short Cuts. Ogen­schi­jn­lijk losstaande ver­haal­li­j­nen blijken op een drama­tis­che wijze ver­bon­den te zijn. De zwak­te heeft te mak­en met het geforceerde van de con­struc­tie. Het is heel vakkundig van Eklund hoe hij als een spin in het web con­t­role weet te houden over de gebeurtenis­sen maar halver­wege het ver­haal is voor een aan­dachtig lez­er wel duidelijk hoe een en ander in elka­ar steekt. Alleen hoe het kind verd­wi­jnt bli­jft tot de laat­ste bladz­i­jdes een ver­rass­ing. Ook hier over­heerst het verge­zochte boven het mooi ver­zon­nen.

Als het niet zo flauw was zou ik zeggen dat het onbe­gri­jpelijk is dat Eklund bewust gekozen heeft voor deze gekun­stelde manier waarop hij het plot van zijn ver­haal heeft vor­mgegeven. Want buiten dat het dus niet op alle momenten even geloofwaardig is zit het verder wel heel erg goed in elka­ar. Vol­gens de flaptekst heeft Eklund een tijd­lang als sce­nar­ioschri­jver in de VS gew­erkt en dat kun je wel merken ook. Het boek leest erg makke­lijk en heeft een even­wichtige mix van rust en snel­heid. Wat we gewend zijn van de vele Amerikaanse films en tv-series. Daartegen­over staat een bepaalde duis­tere onder­toon die we hebben leren ken­nen uit Scan­di­navis­che thrillers zoals The Killing en The Bridge.

Over de toe­dracht van de verd­wi­jn­ing ga ik hier vanzelf­sprek­end niet uitwei­den. Daar­voor zul je toch echt het boek moeten gaan lezen. Wel wil ik wat langer stil­staan bij de indi­vidu­ele zoek­tocht van elk van de vier hoofd­per­so­n­en. Waar­bij ik het idee heb dat Eklund meer ges­laagd is in zijn beschri­jv­ing van de vrouwen dan van de man­nen.

Over wie hebben we het?

Ten eerste is daar Åsa. Zij is de moed­er van Mag­da, het meis­je dat op een avond ter­wi­jl zij met haar echtgenoot uit eten is verd­wi­jnt. Åsa houdt zich vast aan het idee dat haar dochter nog steeds in lev­en is en doet ver­woede pogin­gen te begri­jpen wat er zich heeft voorgevallen op die fatale dag.

Daar­naast hebben we Mar­tin, de echtgenoot van Åsa en vad­er van Mag­da. Mar­tin worstelt met schuldgevoe­lens ten opzichte van een zelf­mo­ord uit een ver verleden en met het feit dat hij niet in staat is om een goede relatie te onder­houden met zijn vrouw en kind.

De andere twee per­so­n­en die opgevo­erd wor­den zijn Kat­ja en Tom. Een stel waarmee het niet meer zo goed gaat. Op het moment dat we Tom leren ken­nen is Kat­ja zojuist in alle stilte ’s ocht­ends vertrokken. Als afscheid heeft ze een kort brief­je op de koelka­st beves­tigd. Tom begri­jpt niet hoe dit zo heeft kun­nen gebeuren. Kat­ja zelf gaat op zoek naar een geheim uit haar jeugd waar­van ze het gevoel heeft dat het haar meer kan vertellen waarom ze gewor­den is wie ze is. En hoe ze miss­chien kan veran­deren.

In negen hoofd­stukken wor­den ze alle vier om de beurt gevol­gd. Begin­nend met Åsa, dan Tom, ver­vol­gens Mar­tin en als laat­ste Kat­ja. Om dan het­zelfde rijt­je nog­maals af te gaan en waar­bij als slot­stuk Tom nog een keer aan bod komt. Ieder hoofd­stuk speelt zich weer in een ander tijds­gewricht af, zodat het er schema­tisch als vol­gt uit ziet (bove­naan het eerste en onder­aan het laat­ste hoofd­stuk):

onbegrijpelijk
tijdli­jn per hoofd­stuk

Zoals gezegd vind ik hoe Sigge Eklund de vrouwen heeft neergezet beter uit de verf komen dan de man­nen. Vooral Tom vind ik teveel een karikatu­ur en hij weet me ner­gens te boeien. De kri­tiek die ik heb op de ongeloofwaardigheid bij som­mige plotwendin­gen geldt bove­nal bij zijn ver­haal­li­jn. Niet zozeer omdat het bij de andere drie geloofwaardi­ger is, maar voor­namelijk omdat het er bij Tom te dik bovenop ligt. Alsof Eklund het minst geïn­spireerd was bij dit per­son­age.

Ook bij Mar­tin heb ik zo mijn bedenkin­gen. Naar­mate het ver­haal vordert kri­jgt zijn ontwik­kel­ing wel meer dra­matiek maar het bli­jft over het alge­meen incon­sis­tent. Af en toe kri­jg ik het idee dat Eklund deze roman te snel heeft geschreven en dat de ver­schil­lende frag­menten niet goed op elka­ar zijn afgestemd. Ik weet niet of dit met de ver­tal­ing te mak­en heeft of ook in de orig­inele ver­sie zo is. Bij Mar­tin had ik hier het meeste last van. Er zit­ten vreemde haperin­gen en over­gan­gen in zijn ver­haal die me sto­or­den.

Bij Åsa en in min­dere mate bij Kat­ja heb ik dat niet. Hier lijkt het alsof Eklund zich veel beter heeft weten te ver­plaat­sen in hun hoofd. Åsa wordt uiterst indrin­gend beschreven in hoe zij wan­hopig overeind probeert te bli­jven in een wereld die niet meer te bevat­ten is nadat haar dochtert­je is verd­we­nen. Haar enige hoop is dat Mag­da niet dood is en haar enig doel is om haar te vin­den. Eklund weet dit ijz­ing­wekkend te beschri­jven. Ver­schil­lende beschri­jvin­gen waarin de wan­hoop van Åsa grenst aan waanzin gaan door merg en been.

Dezelfde inspi­ratie voel ik ook bij Kat­ja. De manier waarop Eklund haar zoek­tocht beschri­jft komt veel natu­urlijk­er over dan bij Mar­tin, laat staan Tom. Mooi vond ik hoe Kat­ja haar eerste dag als schoolver­pleegkundi­ge op haar vroegere school beleeft. De fiducie die Eklund met zijn vrouwelijke hoofd­per­so­n­en heeft geeft hen een veel voller karak­ter en ze zijn ‘pret­tiger’ om te lezen.

Uitein­delijk bli­jft bij mij het beeld hangen van een iet­wat oneven­wichtig ver­haal. Ter­wi­jl ik geen sec­onde spi­jt heb gehad dat ik het gelezen heb staat daar tegen­over dat het een nog beter boek had kun­nen zijn wan­neer som­mige ver­wik­kelin­gen iets min­der gekun­steld waren geweest. Het past alle­maal net iets te per­fect. Miss­chien had Sigge Eklund wat meer Zweeds en wat min­der Amerikaans kun­nen schri­jven.

Eklund_Het-labyrint_lr
Het labyrint | Sigge Eklund

Vier vol­wasse­nen, één ontvo­erd meis­je. Maak ken­nis met Åsa, de wan­hopige moed­er die alles doet om haar verd­we­nen kind te vin­den, en Mar­tin, de over­spelige echtgenoot, tevens hoofd­ver­dachte. Voor col­le­ga Tom is Mar­tin een held, hij doet alles om in diens gun­st te komen. En hoe past Kat­ja, de schoolver­pleegkundi­ge, in dit ver­haal?

Het labyrint
Sigge Eklund
Uit­gev­er­ij Meridi­aan
ISBN 9789048821518

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« Opstaan en weer door­gaanNa de val »

4 Comments

Het ijz­ing­wekkende en ‘door merg en been’ karak­ter van Åsa’s hoofd­stukken herken ik absolu­ut. Ik ben wel benieuwd aan welke haperin­gen en over­gan­gen je je sto­orde bij Mar­tin.

En mooi hoe je je mening gede­gen en onder­bouwd weergeeft. Ook al ver­schilt het deels met wat ik ervan vond, ik kan me er toch wel in vin­den.

Ik vind het moeil­ijk pre­cies te duiden wat me stoort bij Mar­tin. Wan­neer ik naar het onsamen­hangende gedrag kijk van Åsa, dan kan ik het verk­laren omdat zij gevol­gd wordt nadat haar dochter is verd­we­nen. Zij is rade­loos.
Bij Mar­tin vind ik het moeil­ijk om te begri­jpen wat er pre­cies aan de hand is in de peri­ode voor­dat zijn dochter verd­wi­jnt. Heeft hij een burn-out of midlife cri­sis? Heeft hij alti­jd al doorge­had hoe ‘mid­del­matig’ hij eigen­lijk is vergeleken met zijn jon­gere broer Erik maar kri­jgt hij daar steeds meer last van? En waarom dan? Er gebeurt heel veel met hem, maar ik snap niet goed wat er aan de hand is.
Nu hoeft dat niet alti­jd uit­gelegd te wor­den in een roman, er mag tenslotte wat te raden overbli­jven. Echter hier werkt het voor mij niet. Maar nog­maals, dat is wat ik voel en is natu­urlijk bij iedereen anders.

Wat een prachtige recen­sie. Je opbouw en ver­wo­ord­ing spreken mij erg aan, en ik ben het ten dele met je eens. Ook ik vond Asa als per­son­age bij­na beangsti­gend goed beschreven, maar Tom vond ik geen karikatu­ur. Mooi om te zien hoe menin­gen ver­schillen.

Het is zek­er mooi om te zien hoe we soms alle­maal op één lijn zit­ten en een andere keer het­zelfde boek totaal ver­schil­lend waarderen. Daarom probeer ik mezelf alti­jd te beperken door aan te geven hoe ik een boek ervaar, en niet al te nadrukke­lijk mijn mening te ven­til­eren of een boek goed of slechts is (als dat al uit­ge­maakt zou kun­nen wor­den). Zo bli­jft de dialoog open en ontstaat er ruimte voor andere inter­pre­taties. Dat is min­stens zo leuk als het boek lezen.

Geef een reactie