Onbegrijpelijk

Deze blogpost is deel 28 van 43 in de serie Een perfecte dag voor literatuur
onbegrijpelijklabyrint
jack dorsey | photopin cc

Van veel begrijp ik weinig, maar waar ik hoegenaamd helemaal niets van begrijp dat zijn vrouwen. Het is daarom met de grootste omzichtigheid dat ik wil stellen dat de Zweedse schrijver Sigge Eklund wel iets van vrouwen begrijpt. Al blijft dat voor mij natuurlijk gissen of dat ook echt zo is.

In Het labyrint haalt Sigge Eklund veel onbegrijpelijks aan. Om te beginnen natuurlijk het grote raadsel waar het gehele boek om draait: waar is het 11-jarige kind gebleven dat op een avond in mei spoorloos verdwijnt? Is ze weggelopen, ontvoerd of vermoord? Eklund kiest ervoor om vier hoofdpersonages op te voeren die ieder voor zich worstelen met zaken die ze niet begrijpen en waarvan gaandeweg duidelijk wordt hoezeer ze verweven zijn met het lot van het verdwenen kind. Het is zowel de kracht als de zwakte van dit boek.

De kracht zit ‘m in de geraffineerde wijze waarop de levens van de vier personen door elkaar lopen en beïnvloeden. Het is een mooi maar ook bekend procédé wat we kennen uit bijvoorbeeld films als Babel of Short Cuts. Ogenschijnlijk losstaande verhaallijnen blijken op een dramatische wijze verbonden te zijn. De zwakte heeft te maken met het geforceerde van de constructie. Het is heel vakkundig van Eklund hoe hij als een spin in het web controle weet te houden over de gebeurtenissen maar halverwege het verhaal is voor een aandachtig lezer wel duidelijk hoe een en ander in elkaar steekt. Alleen hoe het kind verdwijnt blijft tot de laatste bladzijdes een verrassing. Ook hier overheerst het vergezochte boven het mooi verzonnen.

Als het niet zo flauw was zou ik zeggen dat het onbegrijpelijk is dat Eklund bewust gekozen heeft voor deze gekunstelde manier waarop hij het plot van zijn verhaal heeft vormgegeven. Want buiten dat het dus niet op alle momenten even geloofwaardig is zit het verder wel heel erg goed in elkaar. Volgens de flaptekst heeft Eklund een tijdlang als scenarioschrijver in de VS gewerkt en dat kun je wel merken ook. Het boek leest erg makkelijk en heeft een evenwichtige mix van rust en snelheid. Wat we gewend zijn van de vele Amerikaanse films en tv-series. Daartegenover staat een bepaalde duistere ondertoon die we hebben leren kennen uit Scandinavische thrillers zoals The Killing en The Bridge.

Over de toedracht van de verdwijning ga ik hier vanzelfsprekend niet uitweiden. Daarvoor zul je toch echt het boek moeten gaan lezen. Wel wil ik wat langer stilstaan bij de individuele zoektocht van elk van de vier hoofdpersonen. Waarbij ik het idee heb dat Eklund meer geslaagd is in zijn beschrijving van de vrouwen dan van de mannen.

Over wie hebben we het?

Ten eerste is daar Åsa. Zij is de moeder van Magda, het meisje dat op een avond terwijl zij met haar echtgenoot uit eten is verdwijnt. Åsa houdt zich vast aan het idee dat haar dochter nog steeds in leven is en doet verwoede pogingen te begrijpen wat er zich heeft voorgevallen op die fatale dag.

Daarnaast hebben we Martin, de echtgenoot van Åsa en vader van Magda. Martin worstelt met schuldgevoelens ten opzichte van een zelfmoord uit een ver verleden en met het feit dat hij niet in staat is om een goede relatie te onderhouden met zijn vrouw en kind.

De andere twee personen die opgevoerd worden zijn Katja en Tom. Een stel waarmee het niet meer zo goed gaat. Op het moment dat we Tom leren kennen is Katja zojuist in alle stilte ‘s ochtends vertrokken. Als afscheid heeft ze een kort briefje op de koelkast bevestigd. Tom begrijpt niet hoe dit zo heeft kunnen gebeuren. Katja zelf gaat op zoek naar een geheim uit haar jeugd waarvan ze het gevoel heeft dat het haar meer kan vertellen waarom ze geworden is wie ze is. En hoe ze misschien kan veranderen.

In negen hoofdstukken worden ze alle vier om de beurt gevolgd. Beginnend met Åsa, dan Tom, vervolgens Martin en als laatste Katja. Om dan hetzelfde rijtje nogmaals af te gaan en waarbij als slotstuk Tom nog een keer aan bod komt. Ieder hoofdstuk speelt zich weer in een ander tijdsgewricht af, zodat het er schematisch als volgt uit ziet (bovenaan het eerste en onderaan het laatste hoofdstuk):

onbegrijpelijk
tijdlijn per hoofdstuk

Zoals gezegd vind ik hoe Sigge Eklund de vrouwen heeft neergezet beter uit de verf komen dan de mannen. Vooral Tom vind ik teveel een karikatuur en hij weet me nergens te boeien. De kritiek die ik heb op de ongeloofwaardigheid bij sommige plotwendingen geldt bovenal bij zijn verhaallijn. Niet zozeer omdat het bij de andere drie geloofwaardiger is, maar voornamelijk omdat het er bij Tom te dik bovenop ligt. Alsof Eklund het minst geïnspireerd was bij dit personage.

Ook bij Martin heb ik zo mijn bedenkingen. Naarmate het verhaal vordert krijgt zijn ontwikkeling wel meer dramatiek maar het blijft over het algemeen inconsistent. Af en toe krijg ik het idee dat Eklund deze roman te snel heeft geschreven en dat de verschillende fragmenten niet goed op elkaar zijn afgestemd. Ik weet niet of dit met de vertaling te maken heeft of ook in de originele versie zo is. Bij Martin had ik hier het meeste last van. Er zitten vreemde haperingen en overgangen in zijn verhaal die me stoorden.

Bij Åsa en in mindere mate bij Katja heb ik dat niet. Hier lijkt het alsof Eklund zich veel beter heeft weten te verplaatsen in hun hoofd. Åsa wordt uiterst indringend beschreven in hoe zij wanhopig overeind probeert te blijven in een wereld die niet meer te bevatten is nadat haar dochtertje is verdwenen. Haar enige hoop is dat Magda niet dood is en haar enig doel is om haar te vinden. Eklund weet dit ijzingwekkend te beschrijven. Verschillende beschrijvingen waarin de wanhoop van Åsa grenst aan waanzin gaan door merg en been.

Dezelfde inspiratie voel ik ook bij Katja. De manier waarop Eklund haar zoektocht beschrijft komt veel natuurlijker over dan bij Martin, laat staan Tom. Mooi vond ik hoe Katja haar eerste dag als schoolverpleegkundige op haar vroegere school beleeft. De fiducie die Eklund met zijn vrouwelijke hoofdpersonen heeft geeft hen een veel voller karakter en ze zijn ‘prettiger’ om te lezen.

Uiteindelijk blijft bij mij het beeld hangen van een ietwat onevenwichtig verhaal. Terwijl ik geen seconde spijt heb gehad dat ik het gelezen heb staat daar tegenover dat het een nog beter boek had kunnen zijn wanneer sommige verwikkelingen iets minder gekunsteld waren geweest. Het past allemaal net iets te perfect. Misschien had Sigge Eklund wat meer Zweeds en wat minder Amerikaans kunnen schrijven.

Eklund_Het-labyrint_lr
Het labyrint | Sigge Eklund

Vier volwassenen, één ontvoerd meisje. Maak kennis met Åsa, de wanhopige moeder die alles doet om haar verdwenen kind te vinden, en Martin, de overspelige echtgenoot, tevens hoofdverdachte. Voor collega Tom is Martin een held, hij doet alles om in diens gunst te komen. En hoe past Katja, de schoolverpleegkundige, in dit verhaal?

Het labyrint
Sigge Eklund
Uitgeverij Meridiaan
ISBN 9789048821518

~ ~ ~

4 gedachten over “Onbegrijpelijk

  1. Het ijzingwekkende en ‘door merg en been’ karakter van Åsa’s hoofdstukken herken ik absoluut. Ik ben wel benieuwd aan welke haperingen en overgangen je je stoorde bij Martin.

    En mooi hoe je je mening gedegen en onderbouwd weergeeft. Ook al verschilt het deels met wat ik ervan vond, ik kan me er toch wel in vinden.

    1. Ik vind het moeilijk precies te duiden wat me stoort bij Martin. Wanneer ik naar het onsamenhangende gedrag kijk van Åsa, dan kan ik het verklaren omdat zij gevolgd wordt nadat haar dochter is verdwenen. Zij is radeloos.
      Bij Martin vind ik het moeilijk om te begrijpen wat er precies aan de hand is in de periode voordat zijn dochter verdwijnt. Heeft hij een burn-out of midlife crisis? Heeft hij altijd al doorgehad hoe ‘middelmatig’ hij eigenlijk is vergeleken met zijn jongere broer Erik maar krijgt hij daar steeds meer last van? En waarom dan? Er gebeurt heel veel met hem, maar ik snap niet goed wat er aan de hand is.
      Nu hoeft dat niet altijd uitgelegd te worden in een roman, er mag tenslotte wat te raden overblijven. Echter hier werkt het voor mij niet. Maar nogmaals, dat is wat ik voel en is natuurlijk bij iedereen anders.

  2. Wat een prachtige recensie. Je opbouw en verwoording spreken mij erg aan, en ik ben het ten dele met je eens. Ook ik vond Asa als personage bijna beangstigend goed beschreven, maar Tom vond ik geen karikatuur. Mooi om te zien hoe meningen verschillen.

    1. Het is zeker mooi om te zien hoe we soms allemaal op één lijn zitten en een andere keer hetzelfde boek totaal verschillend waarderen. Daarom probeer ik mezelf altijd te beperken door aan te geven hoe ik een boek ervaar, en niet al te nadrukkelijk mijn mening te ventileren of een boek goed of slechts is (als dat al uitgemaakt zou kunnen worden). Zo blijft de dialoog open en ontstaat er ruimte voor andere interpretaties. Dat is minstens zo leuk als het boek lezen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *