Wat weet ik over lezen?

Ergens las ik de ver­zuch­ting, ‘en dan moet ik ook nog tig boe­ken lezen’. Dit om aan te geven dat de kerst­va­kan­tie, hoe wel­kom ook, veel te kort is om alles af te krij­gen wat we voor­uit­ge­scho­ven heb­ben. Kwes­tie van rea­lis­tisch lijst­je maken, denk ik dan. Zelf heb ik ook nog tig onge­le­zen boe­ken lig­gen, maar ik heb er drie uit­ge­ko­zen die ik de komen­de dagen wil lezen. De rest komt van­zelf wel.

Ergens anders las ik dat Umber­to Eco een gigan­ti­sche bibli­o­theek bezit met ruim 30.000 titels. Het schijnt dat hij de bezoe­kers die hij regel­ma­tig mag ont­van­gen onder­ver­deelt in hen die geïm­po­neerd door deze ont­stel­len­de hoe­veel­heid boe­ken vra­gen hoe­veel hij er al heeft gele­zen en hen die besef­fen dat een bibli­o­theek geen show­ca­se is maar dient voor onder­zoek. Van­uit dat oog­punt bezien zijn de onge­le­zen boe­ken mis­schien nog wel waar­de­vol­ler dan de reeds gele­zen. Immers zij bevat­ten de ken­nis die jij nog moet zien te ver­wer­ven. Eco noem­de deze ver­za­me­ling van nog te lezen boe­ken de ‘anti-bibli­o­theek’.

Mijn eigen bibli­o­theek omvat rond de dui­zend exem­pla­ren. Ik schat dat een kwart non-fic­tie is, waar­bij geschied­kun­di­ge boe­ken in de meer­der­heid zijn. Fic­tie is net­jes ver­deeld tus­sen Neder­lands- en Engels­ta­li­ge lite­ra­tuur. En daar­nast een heel klein beet­je sci­en­ce-fic­ti­on, thril­lers en fan­ta­sy. Hoe­veel ik ervan gele­zen heb?

Hangt af van de definitie.

… I do belie­ve rea­ding is an acti­ve skill, an art even, cer­tain­ly not a ques­ti­on of pas­si­ve absorption.

Niet mijn woor­den, maar die van Tim Parks in zijn arti­kel How I Read voor The New York Review of Books. Het is een ver­volg op A Weapon for Rea­ders waar­in Parks pleit voor het gebruik van een pen tij­dens het lezen. In zijn ogen kij­ken we als lezer teveel op naar schrij­vers en het gedruk­te woord. We zijn niet kri­tisch genoeg en laten ons in het slecht­ste geval manipuleren.

We have too much res­pect for the prin­ted word, too litt­le awa­re­ness of the power words hold over us. We allow worlds to be con­ju­red up for us with very litt­le con­cern for the impli­ca­ti­ons. We over­look gla­ring incon­g­rui­ties. We are suc­kers for alli­te­ra­ti­on, asso­nan­ce, and rhythm. We rejoi­ce over sto­ries, whe­ther fic­ti­on or “docu­men­ta­ry,” who­se out­co­mes are fla­grant­ly mani­pu­la­ti­ve, self-ser­ving, or both.

Kijk ik naar mezelf dan moet ik beken­nen dat veel van wat ik gele­zen heb, ik dat niet op de actie­ve wij­ze heb gedaan zoals Tim Parks dat zo graag ziet. In de mees­te geval­len heb ik me laten mee­voe­ren (inpak­ken?) door de ver­tel­kunst van de schrij­vers die ik bewon­der. Ik vind het heer­lijk om ver­lo­ren te raken in hun werel­den die soms zo ver weg en ande­re keren erg dicht­bij die van mij staan. Zelfs veel stu­die­boe­ken heb ik op die manier gele­zen. Geschie­de­nis leent zich daar dan ook meer voor dan menig ander onder­werp. In die zin was ik niet altijd een goe­de stu­dent. Vaak was ik meer onder de indruk van de bele­zen­heid van de auteur dan dat ik oog had voor de logi­sche onder­bou­wing van zijn betoog.

Lezen als een vorm van ont­snap­ping. Of hoort daar een vraag­te­ken achter?

Hoe dan ook. Ik voel me aan­ge­spro­ken door de twee arti­ke­len van Tim Parks. Nu ik een vol jaar bezig ben geweest met iede­re maand twee boe­ken te bespre­ken voor Een per­fec­te dag voor lite­ra­tuur, betrap ik mezelf erop dat ik steeds vaker met een pen in de hand zit te lezen. En aan­te­ke­nin­gen zit te maken. In een noti­tie­boek­je. Of in de mar­ges van het boek.

Opnieuw Tim Parks:

The mere fact of hol­ding the hand poi­sed for acti­on chan­ges our atti­tu­de to the text. We are no lon­ger pas­si­ve con­su­mers of a mono­lo­gue but acti­ve par­ti­ci­pants in a dia­lo­gue. Stu­dents would report that their rea­ding slo­wed down when they had a pen in their hand, but at the same time the text beca­me more den­se, more inte­res­ting, if only becau­se a cer­tain plea­su­re could now be taken in their own res­pon­se to the wri­ting when they didn’t feel it was up to scratch, or wort­hy only of being scratched.

Wan­neer ik nu opnieuw mijn bibli­o­theek in ogen­schouw neem, dan zie ik veel, heel veel boe­ken die nog niet actief gele­zen zijn. Ik heb plots een mega-gro­te anti-bibli­o­theek. Voor het­zelf­de geld. Heb ik zomaar een flin­ke waar­de­ver­meer­de­ring in de schoot gewor­pen gekre­gen. Soort van eindejaarsbonus.

Maar wat bete­kent het voor mijn lees­am­bi­tie tij­dens de kerst­da­gen? Mis­schien dat ik mijn voor­ne­men om er drie te gaan lezen beter kan bij­stel­len naar twee stuks. Ten­slot­te moet ik wel reëel blij­ven. Actief lezen kost meer tijd.

Voor­al ook omdat ik meer te weten wil komen over het leespro­cess zelf. Hoe gaat dat eigen­lijk in zijn wer­king? Wat gebeurt er wan­neer we lezen?

Nog één keer­tje Tim Parks:

… if rea­ding is a skill, the­re must be tech­ni­ques and tools that eve­ry­o­ne can use or try, even if we use them differently.

Over lezen als vaar­dig­heid en de tech­nie­ken en instru­men­ten die we daar­bij kun­nen gebrui­ken weet ik eigen­lijk te wei­nig. Ik besef nu dat ik me altijd veel meer heb bezig­ge­hou­den met boe­ken en schrij­ven dan met de kunst van het lezen op zich. Het lijkt me een geschikt onder­werp voor mijn 30 days chal­len­ge. Eens zien of en hoe dit mijn leven kan ver­an­de­ren wan­neer ik me er ver­der in ga verdiepen.

[Read in English]

~ ~ ~