Geen draaiboek

Deze blog­post is deel 32 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur

In de week dat ik Lev­els of life las kreeg ik het bericht dat de echtgenoot van een nicht van mij was overleden. Een fataal auto-ongeluk. Ik wist niet goed wat ik moest vin­den van deze iet­wat macabere samen­loop van omstandighe­den. Tenslotte gaat het gehele derde deel ‘The loss of depth’ over hoe Julian Barnes verder moet nadat hij zijn vrouw Pat Kavanagh na een kort ziekbed heeft ver­loren. Maar hoeveel toe­val is het, vroeg ik me af. Over­li­j­den er niet dagelijks duizen­den mensen? Door geweld, ziek­te, oud­er­dom of ‘zomaar’ een ongeluk.

Zon­der jou… Daar is geen draai­boek voor…

Het is de eerste regel op de rouwkaart. En het geeft haarscherp weer wat het grote dilem­ma is wan­neer de dood ons over­valt. Zon­der jou… Daar is geen draai­boek voor… Pre­cies wat Barnes ondervin­dt na het weg­vallen van zijn echtgenote.

Waarom ben ik dit boek gaan lezen? Gedeel­telijk toe­val. Er kwam leesruimte vrij omdat het gekozen boek voor Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur door logistieke omstandighe­den niet tijdig geleverd kon wor­den. We gin­gen akko­ord met het voors­tel om iets uit ons pri­or­iteit­enk­abi­net te kiezen. Oftewel de stapel ongelezen boeken die almaar hoger wordt en zelden de pri­or­iteit kri­jgt die we er toch zo graag aan zouden willen geven. Omdat ik aan een soort van inhaal­slag ben begonnen voor wat betre­ft het werk van Julian Barnes en tevens wist dat ik weinig tijd zou hebben voor een dik boek, leek het mij een goed idee om aan het slechts 118 bladz­i­jdes tel­lende Lev­els of life te begin­nen.

The sin of height

Ik had het niet opge­zocht maar wist me te herin­neren dat Lev­els of life over ver­lies ging. Ooit had ik dat ergens gelezen zon­der er het fijne van te weten. Met een bepaalde verwacht­ing begon ik dus te lezen in het eerste deel, getiteld ‘The sin of height’. We vol­gen enkele lucht­bal­lon­pioniers uit de negen­tiende eeuw en het deed me meteen denken aan mijn eigen bal­lon­tocht enkele jaren gele­den. Maar niets over ver­lies. Geen ver­wi­jzin­gen naar een reis die zijn vrouw bijvoor­beeld ging mak­en als opmaat naar een drama­tisch vliegon­geluk. Niets van dat al.

On the lev­el

Dus verder in het tweede deel, ‘On the lev­el’. Opnieuw komen we de hoof­drol­spel­ers tegen uit het eerste deel. Alleen wordt er nu inge­zoomd op de liefde tussen twee van hen. Een liefde die gedoemd is te mis­lukken. En we zien het aankomen:

We live on the flat, on the lev­el, and yet — and so — we aspire. Groundlings, we can some­times reach as far as the gods. Some soar with art, oth­ers with reli­gion; most with love. But when we soar, we can also crash. There are few soft land­ings. We may find our­selves bounc­ing across the ground with leg-frac­tur­ing force, dragged towards some for­eign rail­way line. Every love sto­ry is a poten­tial grief sto­ry. If not at first, then lat­er. If not for one, then for the oth­er. Some­times, for both.
[p.36–37, Lev­els of life, Julian Barnes]

Vanu­it de ver­rader­lijke vei­ligheid van mijn mand­je onder de lucht­bal­lon begon ik de con­touren van het ver­haal te overzien. De bal­lon was nodig om ons op te lat­en sti­j­gen. Het juiste per­spec­tief te kri­j­gen op het dra­ma wat zich onder ons ongetwi­jfeld ging afspe­len. De liefde tussen de twee opgevo­erde fig­u­ran­ten had als doel ons het genade­loze aspect wat in liefde opges­loten zit te lat­en ont­dekken. Every love sto­ry is a poten­tial grief sto­ry. Ik aarzelde toen ik bij het derde en finale deel was aangekomen. Wat kon ik in hemel­snaam verwacht­en? Plots voelde mijn mand­je niet zo veilig meer. Over de rand keek ik omlaag in de peil­loze diepte.

The loss of depth

En zoals alti­jd komt het toch weer onverwacht. ‘Zomaar’ tussendoor. Right in the face.

We were togeth­er for thir­ty years. I was thir­ty-two when we met, six­ty-two when she died. The heart of my life; the life of my heart. […] It was thir­ty-sev­en days from diag­no­sis to death.
[p.68, Lev­els of life, Julian Barnes]

Wat vol­gt is een zow­el hart­brek­end als ont­nuchterend relaas over hoe Barnes probeert zijn lev­en vorm te geven nadat hem de liefde is ont­vallen waarmee hij tot het einde der tij­den had willen samen­z­i­jn. Alles komt voor­bij. Gedacht­es over zelf­mo­ord. Weerzin tegen de ken­nis­sen om hem heen die vra­gen of hij er al ‘over­heen’ is. Hoe het mogelijk is te ver­geten wan­neer alles herin­nert aan haar. Waarom je zou willen ver­geten. Hoe je onge­merkt vergeet omdat er steeds nieuwe din­gen bijkomen die niet aan haar herin­neren. De pijn. De wan­hoop. Het ver­dri­et. De een­za­amheid. Door mid­del van wat een zeer pijn­lijke zelf­di­ag­nose moet zijn geweest weet Julian Barnes zo’n beet­je alle facetten en fas­es die bij rouwver­w­erk­ing horen in kaart te bren­gen en te reflecteren op hoe hij er zelf ‘doorheen’ gegaan is. Dat lev­ert inzicht­en op die mij een hoop hebben geleerd over dat wat toch in veel gevallen een taboe bli­jft. En waar we liev­er wat verder van ver­wi­jderd bli­jven daar waar mogelijk is. Het zet me aan het denken over mijn eigen rol ten opzichte van iemand die zijn of haar geliefde heeft ver­loren.

geendraaiboek
for­sak­en | pho­topin

Er staat een aan­bevel­ing op de achter­flap die als vol­gt gaat:

An unre­strained, affect­ing piece of writ­ing, raw and hon­est… Any­one who has loved and suf­fered loss, or just suf­fered, should read this book, and re-read it, and re-read it.
[The Inde­pen­dent]

Ik ben het niet vaak eens met al die aan­bevelin­gen door uit­gev­ers zorgvuldig ges­e­lecteerd en op maat geknipt meegeleverd om ons te over­tu­igen tot aankoop over te gaan. Voor deze wil ik echter graag een uit­zon­der­ing mak­en. Niet dat ik al veel ver­lies van dicht­bij heb meege­maakt, maar wat ik aan wijsheid in vooral het laat­ste deel heb gelezen zal me lang bijbli­jven. Ik koester me weinig illusies dat het me zal helpen de pijn te ver­dra­gen mocht ik ooit een dier­bare ver­liezen, doch het kan me zek­er tot troost zijn.

levelsoflife

You put togeth­er two things that have not been put togeth­er before. And the world is changed…
In Lev­els of Life Julian Barnes gives us Nadar, the pio­neer bal­loon­ist and aer­i­al pho­tog­ra­ph­er; he gives us Colonol Fred Burn­a­by, reluc­tant ador­er of the extrav­a­gant Sarah Bern­hardt; then final­ly, he gives us the sto­ry of his own grief, unflinch­ing­ly observed.

Lev­els of Life
Julian Barnes
Vin­tage Books
9780099590286

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« Wie dicht die bli­jftHet bij vla­gen meeslepende ver­haal dat des­on­danks maar geen roman laat staan lit­er­atu­ur wil wor­den »

Geef een reactie