Geen draaiboek

Deze blog­post is deel 32 van 43 in de serie Een per­fec­te dag voor lite­ra­tuur

In de week dat ik Levels of life las kreeg ik het bericht dat de echt­ge­noot van een nicht van mij was over­le­den. Een fataal auto-onge­luk. Ik wist niet goed wat ik moest vin­den van deze iet­wat maca­be­re samen­loop van omstan­dig­he­den. Ten­slot­te gaat het gehe­le der­de deel ‘The loss of depth’ over hoe Juli­an Bar­nes ver­der moet nadat hij zijn vrouw Pat Kavana­gh na een kort ziek­bed heeft ver­lo­ren. Maar hoe­veel toe­val is het, vroeg ik me af. Over­lij­den er niet dage­lijks dui­zen­den men­sen? Door geweld, ziek­te, ouder­dom of ‘zomaar’ een onge­luk.

Zon­der jou… Daar is geen draai­boek voor…

Het is de eer­ste regel op de rouw­kaart. En het geeft haar­scherp weer wat het gro­te dilem­ma is wan­neer de dood ons over­valt. Zon­der jou… Daar is geen draai­boek voor… Pre­cies wat Bar­nes onder­vindt na het weg­val­len van zijn echt­ge­no­te.

Waar­om ben ik dit boek gaan lezen? Gedeel­te­lijk toe­val. Er kwam lees­ruim­te vrij omdat het geko­zen boek voor Een per­fec­te dag voor lite­ra­tuur door logis­tie­ke omstan­dig­he­den niet tij­dig gele­verd kon wor­den. We gin­gen akkoord met het voor­stel om iets uit ons pri­o­ri­tei­ten­ka­bi­net te kie­zen. Ofte­wel de sta­pel onge­le­zen boe­ken die almaar hoger wordt en zel­den de pri­o­ri­teit krijgt die we er toch zo graag aan zou­den wil­len geven. Omdat ik aan een soort van inhaal­slag ben begon­nen voor wat betreft het werk van Juli­an Bar­nes en tevens wist dat ik wei­nig tijd zou heb­ben voor een dik boek, leek het mij een goed idee om aan het slechts 118 blad­zij­des tel­len­de Levels of life te begin­nen.

The sin of height

Ik had het niet opge­zocht maar wist me te her­in­ne­ren dat Levels of life over ver­lies ging. Ooit had ik dat ergens gele­zen zon­der er het fij­ne van te weten. Met een bepaal­de ver­wach­ting begon ik dus te lezen in het eer­ste deel, geti­teld ‘The sin of height’. We vol­gen enke­le lucht­bal­lon­pi­o­niers uit de negen­tien­de eeuw en het deed me met­een den­ken aan mijn eigen bal­lon­tocht enke­le jaren gele­den. Maar niets over ver­lies. Geen ver­wij­zin­gen naar een reis die zijn vrouw bij­voor­beeld ging maken als opmaat naar een dra­ma­tisch vlieg­on­ge­luk. Niets van dat al.

On the level

Dus ver­der in het twee­de deel, ‘On the level’. Opnieuw komen we de hoofd­rol­spe­lers tegen uit het eer­ste deel. Alleen wordt er nu inge­zoomd op de lief­de tus­sen twee van hen. Een lief­de die gedoemd is te mis­luk­ken. En we zien het aan­ko­men:

We live on the flat, on the level, and yet — and so — we aspi­re. Ground­lings, we can some­ti­mes reach as far as the gods. Some soar with art, others with reli­gi­on; most with love. But when we soar, we can also crash. The­re are few soft lan­dings. We may find our­sel­ves boun­cing across the ground with leg-frac­tu­ring for­ce, drag­ged towards some foreign rail­way line. Eve­ry love sto­ry is a poten­ti­al grief sto­ry. If not at first, then later. If not for one, then for the other. Some­ti­mes, for both.
[p.36–37, Levels of life, Juli­an Bar­nes]

Van­uit de ver­ra­der­lij­ke vei­lig­heid van mijn mand­je onder de lucht­bal­lon begon ik de con­tou­ren van het ver­haal te over­zien. De bal­lon was nodig om ons op te laten stij­gen. Het juis­te per­spec­tief te krij­gen op het dra­ma wat zich onder ons onge­twij­feld ging afspe­len. De lief­de tus­sen de twee opge­voer­de figu­ran­ten had als doel ons het gena­de­lo­ze aspect wat in lief­de opge­slo­ten zit te laten ont­dek­ken. Eve­ry love sto­ry is a poten­ti­al grief sto­ry. Ik aar­zel­de toen ik bij het der­de en fina­le deel was aan­ge­ko­men. Wat kon ik in hemels­naam ver­wach­ten? Plots voel­de mijn mand­je niet zo vei­lig meer. Over de rand keek ik omlaag in de peil­lo­ze diep­te.

The loss of depth

En zoals altijd komt het toch weer onver­wacht. ‘Zomaar’ tus­sen­door. Right in the face.

We were together for thirty years. I was thirty-two when we met, six­ty-two when she died. The heart of my life; the life of my heart. […] It was thirty-seven days from dia­gno­sis to death.
[p.68, Levels of life, Juli­an Bar­nes]

Wat volgt is een zowel hart­bre­kend als ont­nuch­te­rend relaas over hoe Bar­nes pro­beert zijn leven vorm te geven nadat hem de lief­de is ont­val­len waar­mee hij tot het ein­de der tij­den had wil­len samen­zijn. Alles komt voor­bij. Gedach­tes over zelf­moord. Weer­zin tegen de ken­nis­sen om hem heen die vra­gen of hij er al ‘over­heen’ is. Hoe het moge­lijk is te ver­ge­ten wan­neer alles her­in­nert aan haar. Waar­om je zou wil­len ver­ge­ten. Hoe je onge­merkt ver­geet omdat er steeds nieu­we din­gen bij­ko­men die niet aan haar her­in­ne­ren. De pijn. De wan­hoop. Het ver­driet. De een­zaam­heid. Door mid­del van wat een zeer pijn­lij­ke zelf­dia­gno­se moet zijn geweest weet Juli­an Bar­nes zo’n beet­je alle facet­ten en fases die bij rouw­ver­wer­king horen in kaart te bren­gen en te reflec­te­ren op hoe hij er zelf ‘door­heen’ gegaan is. Dat levert inzich­ten op die mij een hoop heb­ben geleerd over dat wat toch in veel geval­len een taboe blijft. En waar we lie­ver wat ver­der van ver­wij­derd blij­ven daar waar moge­lijk is. Het zet me aan het den­ken over mijn eigen rol ten opzich­te van iemand die zijn of haar gelief­de heeft ver­lo­ren.

geendraaiboek

forsa­ken | pho­to­p­in

Er staat een aan­be­ve­ling op de ach­ter­flap die als volgt gaat:

An unres­trai­ned, affec­ting pie­ce of wri­ting, raw and honest… Any­o­ne who has loved and suf­fe­red loss, or just suf­fe­red, should read this book, and re-read it, and re-read it.
[The Inde­pen­dent]

Ik ben het niet vaak eens met al die aan­be­ve­lin­gen door uit­ge­vers zorg­vul­dig gese­lec­teerd en op maat geknipt mee­ge­le­verd om ons te over­tui­gen tot aan­koop over te gaan. Voor deze wil ik ech­ter graag een uit­zon­de­ring maken. Niet dat ik al veel ver­lies van dicht­bij heb mee­ge­maakt, maar wat ik aan wijs­heid in voor­al het laat­ste deel heb gele­zen zal me lang bij­blij­ven. Ik koes­ter me wei­nig illu­sies dat het me zal hel­pen de pijn te ver­dra­gen mocht ik ooit een dier­ba­re ver­lie­zen, doch het kan me zeker tot troost zijn.

levelsoflife

You put together two things that have not been put together befo­re. And the world is chan­ged…
In Levels of Life Juli­an Bar­nes gives us Nadar, the pio­neer bal­loo­nist and aeri­al pho­to­grap­her; he gives us Colon­ol Fred Bur­na­by, reluct­ant ado­rer of the extra­va­gant Sarah Bern­hardt; then final­ly, he gives us the sto­ry of his own grief, unflin­chin­gly obser­ved.

Levels of Life
Juli­an Bar­nes
Vin­ta­ge Books
9780099590286

~ ~ ~

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *