Een poging tot begrijpen wat onbegrijpelijk is

sonofsaul

Van alle symbolen van geweld en verdorvenheid waarmee de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog is bezaaid, is dat van de concentratiekampen misschien wel het meest ontluisterend.
[p.107, Het woeste continent, Keith Lowe]

Momenteel lees ik Het woeste continent – Europa in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog door Keith Lowe. In dit boek wordt stilgestaan bij de chaotische periode die volgde op de Tweede Wereldoorlog. Menigeen heeft een tè rooskleurig beeld van dit tijdvak die vaak worden gezien als de jaren waarin Europa de handen uit de mouwen stak nadat Hitler was verslagen en men begon aan de wederopbouw van alles wat door de nazi’s en het oorlogsgeweld was vernietigd. Maar zoals altijd zit de realiteit ingewikkelder in elkaar.
Keith Lowe heeft gebruik gemaakt van recentelijk vrijgekomen archiefmateriaal in Oost-Europa om de geschiedenis van deze periode niet alleen vanuit westers perspectief te beschrijven. Zijn boek is opgedeeld in vier delen:

  1. De erfenis van de oorlog
  2. Wraak
  3. Etnische zuivering
  4. Burgeroorlog

Deel 1 heb ik inmiddels gelezen. Er wordt een dramatisch beeld geschetst van hoe Europa er na de oorlog bij lag:

‘Europa’, zo stelde de The New York Times in maart 1945, ‘verkeert in een toestand die geen Amerikaan kan begrijpen.’ Het was ‘het nieuwe zwarte continent’.
[p.10]

Het is voor mij onvoorstelbaar hoe men er in die tijd ooit bovenop is gekomen wanneer je leest hoeveel er op allerlei fronten (materieel, fysiek, emotioneel) kapot is gemaakt voor, tijdens en na de oorlogsjaren. Vooral het hoofdstuk ‘Morele vernietiging’ waarin onder andere stilgestaan wordt bij onderwerpen zoals de toename van plundering, diefstal en geweld, of de massale verkrachting van vrouwen in het gehele oorlogsgebied ontneemt je alle hoop op de intrinsieke goedheid van de mens. Het was misschien beter geweest wanneer de gehele mensheid elkaar naar de vernietiging had geholpen.
Dat is er niet van gekomen. Duitsland capituleerde. En het nieuws van de vernietigingskampen verspreidde zich langzaam (samen met een handjevol uitgemergelde overlevenden) door Europa en de rest van de wereld. Waar vervolgens generatie na generatie deze niet te bevatten gebeurtenis tracht te doorgronden. Te duiden. Te accepteren. Of te ontkennen…
De Hongaarse regisseur László Nemes heeft dit jaar zijn interpretatie vormgegeven middels de film Son of Saul. Volgens een recensent in de Volkskrant is het de Holocaustfilm die nog moest worden gemaakt. Binnenkort ga ik ‘m bekijken als inleiding bij het hoofdstuk ‘De bevrijding van de kampen’. Mijn zoveelste poging om te begrijpen wat onbegrijpelijk is.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *