Een poging tot begrijpen wat onbegrijpelijk is

sonofsaul

Van alle sym­bol­en van geweld en ver­dor­ven­heid waarmee de geschiede­nis van de Tweede Werel­door­log is beza­aid, is dat van de con­cen­tratiekam­p­en miss­chien wel het meest ontluis­terend.
[p.107, Het woeste con­ti­nent, Kei­th Lowe]

Momenteel lees ik Het woeste con­ti­nent — Europa in de nasleep van de Tweede Werel­door­log door Kei­th Lowe. In dit boek wordt stilges­taan bij de chao­tis­che peri­ode die vol­gde op de Tweede Werel­door­log. Menigeen heeft een tè rooskleurig beeld van dit tijd­vak die vaak wor­den gezien als de jaren waarin Europa de han­den uit de mouwen stak nadat Hitler was ver­sla­gen en men begon aan de wederop­bouw van alles wat door de nazi’s en het oor­logs­geweld was verni­etigd. Maar zoals alti­jd zit de realiteit ingewikkelder in elka­ar.
Kei­th Lowe heeft gebruik gemaakt van recen­telijk vri­jgekomen archief­ma­te­ri­aal in Oost-Europa om de geschiede­nis van deze peri­ode niet alleen vanu­it west­ers per­spec­tief te beschri­jven. Zijn boek is opgedeeld in vier delen:

  1. De erfe­nis van de oor­log
  2. Wraak
  3. Etnis­che zuiv­er­ing
  4. Burg­eroor­log

Deel 1 heb ik inmid­dels gelezen. Er wordt een drama­tisch beeld geschetst van hoe Europa er na de oor­log bij lag:

Europa’, zo stelde de The New York Times in maart 1945, ‘ver­keert in een toe­s­tand die geen Amerikaan kan begri­jpen.’ Het was ‘het nieuwe zwarte con­ti­nent’.
[p.10]

Het is voor mij onvoorstel­baar hoe men er in die tijd ooit bovenop is gekomen wan­neer je leest hoeveel er op aller­lei fron­ten (materieel, fysiek, emo­tion­eel) kapot is gemaakt voor, tij­dens en na de oor­logs­jaren. Vooral het hoofd­stuk ‘Morele verni­etig­ing’ waarin onder andere stilges­taan wordt bij onder­w­er­pen zoals de toe­name van plun­der­ing, dief­stal en geweld, of de mas­sale verkracht­ing van vrouwen in het gehele oor­logs­ge­bied ont­neemt je alle hoop op de intrin­sieke goed­heid van de mens. Het was miss­chien beter geweest wan­neer de gehele men­sheid elka­ar naar de verni­etig­ing had geholpen.
Dat is er niet van gekomen. Duit­s­land capit­uleerde. En het nieuws van de verni­etig­ingskam­p­en ver­sprei­d­de zich langza­am (samen met een hand­jevol uit­ge­mergelde over­leven­den) door Europa en de rest van de wereld. Waar ver­vol­gens gen­er­atie na gen­er­atie deze niet te bevat­ten gebeurte­nis tra­cht te door­gron­den. Te duiden. Te accepteren. Of te ontken­nen…
De Hon­gaarse regis­seur Lás­zló Nemes heeft dit jaar zijn inter­pre­tatie vor­mgegeven mid­dels de film Son of Saul. Vol­gens een recensent in de Volk­skrant is het de Holo­caust­film die nog moest wor­den gemaakt. Bin­nenko­rt ga ik ‘m bek­ijken als inlei­d­ing bij het hoofd­stuk ‘De bevri­jd­ing van de kam­p­en’. Mijn zoveel­ste poging om te begri­jpen wat onbe­gri­jpelijk is.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets