Was ich noch zu sagen hätte

50books201612

Eer­der dan het Engels was ik het Duits mach­tig. In mijn jeugd had­den we dan wel een (zwart-wit) TV in huis, maar het aan­bod van zen­ders was beperkt. Dus werd er regel­ma­tig uit­ge­we­ken naar de Duits­ta­li­ge zen­ders. Zeker op de zon­dag­och­tend had­den die een geva­ri­eerd assor­ti­ment van programma’s gericht op de jeug­di­ge kij­ker. Zo leer­de ik Duits zon­der er al teveel moei­te voor hoe­ven te doen. En omdat we regel­ma­tig een uit­stap­je over de Duit­se grens maak­ten kon ik het ‘geleer­de’ ook nog eens in de prak­tijk ten uit­voer bren­gen. Op de mid­del­ba­re school had ik er groot pro­fijt van. Het was een van de wei­ni­ge vak­ken waar ik op het eind­exa­men een rui­me vol­doen­de wist te sco­ren.
Later, gedu­ren­de mijn eer­ste baan­tje bij Phi­lips en daar­na op de uni­ver­si­teit waar veel stu­die­ma­te­ri­aal in het Duits gele­zen moest wor­den kon ik de ken­nis van deze in mijn ogen (en oren) mooie taal op peil hou­den. Helaas is dat ergens van­af 1995 allengs min­der gewor­den. Net zoals in de maat­schap­pij en op de uni­ver­si­teit werd Engels steeds domi­nan­ter in mijn dage­lijk­se werk­om­ge­ving. Met het Duits kwam ik nog maar spo­ra­disch in aan­ra­king en het ging me van­zelf­spre­kend steeds slech­ter af. Zelfs in ver­ga­de­rin­gen met Duits­ta­li­ge collega’s werd Engels als voer­taal gebruikt omdat ten­slot­te alle ver­slag­leg­ging in het Engels moest plaats­vin­den.
Las ik mis­schien ooit wel iede­re maand min­stens één Duits­ta­lig boek, de laat­ste jaren mag ik blij zijn als het er een­tje per jaar is. Toch ben ik voor­ne­mens dat te ver­an­de­ren. De boe­ken­week waar Duits­land cen­traal staat is daar­voor niet de aan­lei­ding, hoog­uit een aan­spo­ring de daad bij het woord te voe­gen. In mijn eigen boek­ver­za­me­ling staan een aan­tal onge­le­zen Duits­ta­li­ge boek die ik zeker van plan ben bin­nen­kort te gaan lezen. Of anders leen ik iets van de Bieb. Keu­ze vol­doen­de en mijn lijst­je bevat vol­doen­de titels.
Mocht men mij vra­gen (en Hen­drik-Jan kon het niet laten dat te doen) naar mijn favo­rie­te boe­ken of auteurs uit dit taal­ge­beid, dan kom ik ver­ras­send genoeg uit bij twee Oos­ten­rijk­se auteurs:

  • Die Kla­vier­spie­le­rin (De pia­nis­te), 1983 — Elfri­de Jeli­nek
  • Der Mann ohne Eigen­schaf­ten (De man zon­der eigen­schap­pen), 1930/1932 — Robert Musil

Bei­de boe­ken las ik eind jaren tach­tig en ze heb­ben een onuit­wis­ba­re indruk op me gemaakt. Wan­neer ik voor de geest pro­beer te halen wat ik zoal aan Duits­ta­li­ge boe­ken gele­zen heb, dan komt er veel moois voor­bij maar deze twee boe­ken sprin­gen er om ver­schil­len­de rede­nen uit. Bij Elfrie­de Jeli­nek is het voor­al de (con­tro­ver­si­ë­le) onder­werp­keu­ze in com­bi­na­tie met de complexe/experimentele ver­tel­struc­tuur die het uiter­ste vergt van de lezer. Zelfs een ver­ta­ling in het Neder­lands blijft een hel­se klus wil je alles door­gron­den wat de schrijf­ster te ver­tel­len heeft. Een­zelf­de soort expi­re­men­teel spel met taal en ver­haal vind je ook terug bij Robert Musil. Hoe­wel veel mil­der dan Jeli­nek die gena­de­loos is in haar opvat­tin­gen over de Oos­ten­rijk­se samen­le­ving. Musil lijkt het alle­maal wat meer afstan­de­lij­ker te beschou­wen. Iro­nie en sati­re is eer­der waar je aan geneigd bent te den­ken ter­wijl het bij Jeli­nek veel meer als een gena­de­lo­ze afre­ke­ning aan­voelt.
Mis­schien is het het gemeen­schap­pe­lijk ele­ment van expe­ri­men­teel pro­za dat er voor gezorgd heeft dat deze auteurs mij beter zijn bij­ge­ble­ven dan vele ande­ren die min­stens even goed zijn. Wel­licht valt het te over­we­gen juist met hen een her­nieuw­de ken­nis­ma­king met de Duit­se taal aan te gaan.
Vori­ge week kwam het er niet van, het beant­woor­den van de weke­lijk­se #50books vraag. Daar­om van­daag. En hope­lijk mor­gen het ant­woord op de nieu­we vraag. Zodat ik met­een weer bij ben.
~ ~ ~
Dit is een bij­dra­ge voor het #50books ini­ti­a­tief dat in 2016 door Hen­drik-Jan de Wit wordt ver­zorgd.
Vraag 12
Wat is je favo­rie­te Duits­ta­li­ge boek of auteur?
~ ~ ~

Over teleur­stel­len­de wind­mo­lens en een ver­ras­sen­de wen­ding ter com­pen­sa­tie
Zoals het klok­je in de roman tikt…