Onwetendheid siert de mens

Tsafrir Abayov / Flash90

Tsa­f­rir Abay­ov / Flash90

Waar ik een zwak voor heb zijn men­sen die dur­ven aan te geven dat ze iets niet begrij­pen. Bepaal­de onder­wer­pen kun­nen zo com­plex zijn dat het bij­na een won­der is dat er nog per­so­nen zijn die aan­ge­ven het wel te begrij­pen. Toch wemelt het vaak van de des­kun­di­gen en expert die pre­cies weten hoe de vork in de steel zit, onge­acht welk onder­werp er voor­bij komt. Ik begrijp dat niet.
De afge­lo­pen dagen las ik het boek Het zijn net men­sen door Jor­is Luy­en­dijk. Het gaat over zijn jaren die hij als cor­res­pon­dent door­bracht in het Mid­den-Oos­ten. Cen­traal staat zijn groei­en­de onmacht op een juis­te wij­ze ver­slag te kun­nen doen van het alle­daag­se leven en de belang­rijk­ste gebeur­te­nis­sen aldaar. Belang­rijk­ste strui­kel­blok is de dis­cre­pan­tie die er is tus­sen dat­ge­ne waar­van ‘de media’ menen dat het nieuws is tegen­over de vol­gens Luy­en­dijk belang­rij­ke­re zaken waar­over niet geschre­ven wordt maar die de situ­a­tie in deze regio beter zou­den ver­kla­ren. Met het laat­ste doelt hij op het feit dat veel Ara­bi­sche lan­den een dic­ta­tuur zijn waar het onmo­ge­lijk is betrouw­ba­re infor­ma­tie te ver­za­me­len en de bezet­ting door Isra­ël van Pales­tijn­se gebie­den.
Voor bei­de zaken geldt dat het onmo­ge­lijk is om er dage­lijks ver­slag­ge­ving over te doen omdat ze niet beant­woor­den aan de onge­schre­ven wet­ten van wat ‘nieuws’ zou zijn:

Als iets afwijkt van het alle­daag­se en er cir­cu­leert con­tro­leer­ba­re infor­ma­tie, kan het ‘nieuws’ wor­den. Maar om nieuws te blij­ven moet een kwes­tie in bewe­ging zijn. ‘We’re fol­lo­wing this sto­ry clo­se­ly’, zeg­gen ze bij CNN en zon­der ont­wik­ke­lin­gen valt er niets te vol­gen.
[p.91, Het zijn net men­sen, Jor­is Luy­en­dijk]

Luy­en­dijk is van mening dat juist het feit dat de nieuws­waar­di­ge gebeur­te­nis­sen zich afspe­len in gebie­den van dic­ta­tuur en bezet­ting zou moe­ten recht­vaar­di­gen dat er meer over geschre­ven dient te wor­den. Maar hoe? Van­we­ge cen­suur en inti­mi­da­tie door de staat is het erg moei­lijk om inwo­ners te bewe­gen ande­re gelui­den te laten horen dan wat er via offi­cie­le kana­len ver­spreid wordt. Hoe kom je erach­ter of de gewo­ne man/vrouw in de straat ach­ter het rege­rings­be­leid staat wan­neer alles en ieder­een gecon­tro­leerd wordt? De jaren in het Mid­den-Oos­ten maken Luy­en­dijk dui­de­lijk dat het leven in een dic­ta­tuur en onder bezet­ting gewel­di­ge impact heeft op de bevol­king maar dat dit niet dui­de­lijk gemaakt kan wor­den via de nor­ma­le nieuws­ka­na­len. Daar­voor is het te sta­tisch. Nieuws ken­merkt zich door dyna­miek.
Hier­door valt het Luy­en­dijk steeds moei­lij­ker om op een cor­rec­te wij­ze ver­slag te doen van de gebeur­te­nis­sen in het Mid­den-Oos­ten die hij zo graag beter zou wil­len ver­kla­ren in plaats van alleen maar de voor­ge­kauw­de nieuws­fei­ten te bren­gen. Of waar­van hij zelfs op z’n tijd zou wil­len aan­ge­ven dat het hem (net als alle ande­re cor­res­pon­den­ten ter plaat­se) aan ken­nis ont­breekt om een en ander goed te kun­nen dui­den. Voor het behoud van zijn baan is het ook nog eens beter om niet al te vaak met deze onwe­tend­heid te koop te lopen:

Als de vraag komt hoe het zit in jouw gebied, wordt het niet op prijs gesteld als je zegt: ‘Dat kan ik niet weten.’ Het mag een keer als leuk tegen­ge­luid, maar íede­re keer? Dan loop je het risi­co dat de hoofd­re­dac­tie bij de vol­gen­de bezui­ni­gings­ron­de vraagt: waar­om inves­te­ren we in jou als je het nooit weet?
[p.95, Het zijn net men­sen, Jor­is Luy­en­dijk]

Er wordt zodoen­de een situ­a­tie in stand gehou­den van schijn­nauw­keu­rig­heid. De cor­res­pon­den­ten op loca­tie ont­breekt het aan moge­lijk­he­den om beter ver­slag te doen, waar­door ze niet veel meer kun­nen doen dan gebruik maken van de infor­ma­tie die hen door de persbureau’s wordt aan­ge­reikt.

Het beeld van cor­res­pon­den­ten is dat zij ‘het ver­haal’ heb­ben, maar in wer­ke­lijk­heid is nieuws als een lopen­de band in een brood­jes­fa­briek. Ach­ter­aan staan de cor­res­pon­den­ten en wij doen wel als­of we dat half­je wit zelf heb­ben gebak­ken, maar in fei­te heb­ben we er alleen de ver­pak­king omheen gedaan.
[p.176, Het zijn net men­sen, Jor­is Luy­en­dijk]

Te lezen dat dit ‘nieuws’ in veel geval­len niet veel meer is dan gefil­ter­de en gema­ni­pu­leer­de infor­ma­tie door de ver­schil­len­de par­tij­en waar­over bericht wordt, maakt het nog een graad­je erger. Ondanks dat het boek met humor geschre­ven is wordt je er niet vro­lij­ker van.

hetzijnnetmensen

Vijf jaar lang was Jor­is Luy­en­dijk cor­res­pon­dent voor het Mid­den-Oos­ten. Hij sprak met ste­nen­gooi­e­res en ter­ro­ris­ten, met taxi­chauf­feurs en pro­fes­so­ren, met slacht­of­fers, daders en hun fami­lie. Hij onder­vnd aan den lij­ve dic­ta­tuur, bezet­ting, ter­reur en oor­log. Hoe meer hij mee­maak­te, hoe ver­baas­der hij raak­te. Wat gaap­te er een kloof tus­sen wat hij als cor­res­pon­dent ter plek­ke waar­nam, en wat hij daar­van terug­zag in de media.
In Het zijn net men­sen laat Luy­en­dijk met pak­ken­de voor­beel­den en vol humor zien hoe de media ons een gefil­terd, ver­vormd en gema­ni­pu­leerd beeld van het Mid­den-Oos­ten geven.
Het zijn net men­sen
Jor­is Luy­en­dijk
Uit­ge­ver Podi­um
ISBN 9789057593161
~ ~ ~