Careful with that knife, Phaedrus!

Deze blog­post is deel 13 van 19 in de serie Zen — Robert Pir­sig

[p.71–82]

And in the fog there appears an inti­ma­tion of a fig­ure. It dis­ap­pears when I look at it direct­ly, but then reap­pears in the cor­ner of my vision when I turn my glance.
[p.71, Zen]

Het vorige hoofd­stuk eindigde met een visioen van de ik-per­soon. Hij ont­waart een geest die hij tot z’n schrik herkent als Phae­drus: ‘Evil spir­it. Insane. From a world with­out life or death.’

Wie of wat deze Phae­drus-figu­ur is wordt niet echt duidelijk gemaakt. De ik-per­soon geeft wel aan dat hij dieper zal ingaan op de gedacht­en­wereld van Phae­drus. Want hij is tot het inzicht gekomen dat:

To omit him now would be to run from some­thing that should not be run from.
[p.72, Zen]

Veel van wat hij in de afgelopen hoofd­stukken tij­dens de zoge­naamde Chau­tauquas heeft verteld was namelijk gebaseerd op het denkw­erk van Phae­drus. Om hem beter te begri­jpen is het allereerst noodza­ke­lijk een onder­scheid te mak­en tussen twee visies op de wereld om ons heen:

  • een klassieke, en
  • een roman­tis­che

Deze twee inval­shoeken staan lijn­recht tegen­over elka­ar. De ‘klassieken’ bezien de wereld vanu­it de onderliggende vorm, ter­wi­jl de ‘roman­ti­ci’ juist veel meer gericht zijn op de uiter­lijke ver­schi­jn­ingsvorm. Ken­merken voor de klassieke benader­ing zijn bijvoor­beeld rede, (natuur)wetten en abstrac­tie, ter­wi­jl men bij de roman­tis­che benader­ing eerder aan cre­ativiteit, intuïtie en emoties moet denken.

Uit­stap­je: Toen ik dit zat te lezen moest ik terug­denken aan som­mige recen­sies die ik gelezen had bij mede-blog­gers over het boek Hoe lees ik? van Lidewi­jde Paris. Een aan­tal van hen had twi­jfels of ze dit boek wel wilden lezen. Ze waren bang dat een kijk­je in de keuken van hoe een schri­jver te werk gaat (onderliggende vorm) hun plezi­er in het lezen van de tekst an sich (roman­tis­che kijk) mogelijk zou kun­nen ver­pesten.

Door de jaren heen heeft men zich in bei­de kam­p­en inge­graven in het eigen gelijk en bezi­et men de ander alleen nog maar door een gek­leurde bril zon­der dat er van enige toe­nader­ing sprake is.

It is with­in this con­text that what Phae­drus thought and said is sig­nif­i­cant. But no one was lis­ten­ing at that time and they only thought him eccen­tric at first, then unde­sir­able, then slight­ly mad, and then gen­uine­ly insane.
[p.77, Zen]

Phae­drus zelf was een klassiek­er pur sang. Hij benaderde alles op een uiterst ana­lytis­che wijze. Om te beschri­jven hoe dit in zijn werk ging, gebruikt de ik-per­soon de werk­ing van een motor­fi­ets als voor­beeld. Hij begint met op een klassieke manier te beschri­jven uit welke onderde­len een motor­fi­ets bestaat. Daar­na gaat hij in op de func­ties die al deze onderde­len hebben. Het is een opsom­ming die we ken­nen van een han­dlei­d­ing bij een gebruiksvoor­w­erp.

De ik-per­soon stelt vast dat hier niets vreemds aan is, tot­dat we deze ana­lytis­che uiteen­zetting verder gaan analy­seren. Op meta-niveau dus. Dan valt op dat het buitenge­woon saai is hoe dit gebracht wordt (de roman­tis­che kijk). Maar als we hier­aan voor­bij gaat zien we nog veel meer:

The first is that the motor­cy­cle, so described, is almost impos­si­ble to under­stand unless you already know how one works. […] The sec­ond is that the observ­er is miss­ing. […] The third is that the words ‘good’ and ‘bad’ and all their syn­onyms are com­plete­ly absent. No val­ue judge­ments have expressed any­where, only facts. The fourth is that there is a knife mov­ing here. A very dead­ly one; an intel­lec­tu­al scalpel so swift and so sharp you some­times don’t see it mov­ing.
[p.80–81, Zen]

Het is met dit ana­lytis­che mes dat Phae­drus heel vaardig was. Met enkele halen wist hij een onder­w­erp tot op het bot te ontle­den. Alleen lijkt zich dat tegen hem gekeerd te hebben. In zijn zoek­tocht naar een oploss­ing voor de almaar groeiende kloof tussen klassiek en romantiek werd hij zelf slachtof­fer van zijn snijkun­sten:

[…] there was a court-ordered police arrest and per­ma­nent removal from soci­ety.
[p.77]

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« Es ist der Vater mit seinem KindThe ter­ror! The ter­ror! »

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets