Careful with that knife, Phaedrus!

Deze blog­post is deel 13 van 18 in de serie Zen — Robert Pir­sig

[p.71–82]

And in the fog the­re appe­ars an inti­ma­ti­on of a figu­re. It dis­ap­pe­ars when I look at it direct­ly, but then reap­pe­ars in the cor­ner of my visi­on when I turn my glan­ce.
[p.71, Zen]

Het vori­ge hoofd­stuk ein­dig­de met een visi­oen van de ik-per­soon. Hij ont­waart een geest die hij tot z’n schrik her­kent als Phaed­rus: ‘Evil spi­rit. Insa­ne. From a world wit­hout life or death.’

Wie of wat deze Phaed­rus-figuur is wordt niet echt dui­de­lijk gemaakt. De ik-per­soon geeft wel aan dat hij die­per zal ingaan op de gedach­ten­we­reld van Phaed­rus. Want hij is tot het inzicht geko­men dat:

To omit him now would be to run from some­thing that should not be run from.
[p.72, Zen]

Veel van wat hij in de afge­lo­pen hoofd­stuk­ken tij­dens de zoge­naam­de Chau­tau­quas heeft ver­teld was name­lijk geba­seerd op het denk­werk van Phaed­rus. Om hem beter te begrij­pen is het aller­eerst nood­za­ke­lijk een onder­scheid te maken tus­sen twee visies op de wereld om ons heen:

  • een klas­sie­ke, en
  • een roman­ti­sche

Deze twee invals­hoe­ken staan lijn­recht tegen­over elkaar. De ‘klas­sie­ken’ bezien de wereld van­uit de onder­lig­gen­de vorm, ter­wijl de ‘roman­ti­ci’ juist veel meer gericht zijn op de uiter­lij­ke ver­schij­nings­vorm. Ken­mer­ken voor de klas­sie­ke bena­de­ring zijn bij­voor­beeld rede, (natuur)wetten en abstrac­tie, ter­wijl men bij de roman­ti­sche bena­de­ring eer­der aan cre­a­ti­vi­teit, intu­ï­tie en emo­ties moet den­ken.

Uit­stap­je: Toen ik dit zat te lezen moest ik terug­den­ken aan som­mi­ge recen­sies die ik gele­zen had bij mede-blog­gers over het boek Hoe lees ik? van Lide­wij­de Paris. Een aan­tal van hen had twij­fels of ze dit boek wel wil­den lezen. Ze waren bang dat een kijk­je in de keu­ken van hoe een schrij­ver te werk gaat (onder­lig­gen­de vorm) hun ple­zier in het lezen van de tekst an sich (roman­ti­sche kijk) moge­lijk zou kun­nen ver­pes­ten.

Door de jaren heen heeft men zich in bei­de kam­pen inge­gra­ven in het eigen gelijk en beziet men de ander alleen nog maar door een gekleur­de bril zon­der dat er van eni­ge toe­na­de­ring spra­ke is.

It is within this con­text that what Phaed­rus thought and said is sig­ni­fi­cant. But no one was lis­te­ning at that time and they only thought him eccen­tric at first, then undesi­ra­ble, then slightly mad, and then gen­ui­ne­ly insa­ne.
[p.77, Zen]

Phaed­rus zelf was een klas­sie­ker pur sang. Hij bena­der­de alles op een uiterst ana­ly­ti­sche wij­ze. Om te beschrij­ven hoe dit in zijn werk ging, gebruikt de ik-per­soon de wer­king van een motor­fiets als voor­beeld. Hij begint met op een klas­sie­ke manier te beschrij­ven uit wel­ke onder­de­len een motor­fiets bestaat. Daar­na gaat hij in op de func­ties die al deze onder­de­len heb­ben. Het is een opsom­ming die we ken­nen van een hand­lei­ding bij een gebruiks­voor­werp.

De ik-per­soon stelt vast dat hier niets vreemds aan is, tot­dat we deze ana­ly­ti­sche uit­een­zet­ting ver­der gaan ana­ly­se­ren. Op meta-niveau dus. Dan valt op dat het bui­ten­ge­woon saai is hoe dit gebracht wordt (de roman­ti­sche kijk). Maar als we hier­aan voor­bij gaat zien we nog veel meer:

The first is that the motor­cy­cle, so descri­bed, is almost impos­si­ble to under­stand unless you alrea­dy know how one works. […] The second is that the obser­ver is mis­sing. […] The third is that the words ‘good’ and ‘bad’ and all their syno­nyms are com­ple­te­ly absent. No value jud­ge­ments have expres­sed any­whe­re, only facts. The fourth is that the­re is a knife moving here. A very dead­ly one; an intel­lec­tu­al scal­pel so swift and so sharp you some­ti­mes don’t see it moving.
[p.80–81, Zen]

Het is met dit ana­ly­ti­sche mes dat Phaed­rus heel vaar­dig was. Met enke­le halen wist hij een onder­werp tot op het bot te ont­le­den. Alleen lijkt zich dat tegen hem gekeerd te heb­ben. In zijn zoek­tocht naar een oplos­sing voor de almaar groei­en­de kloof tus­sen klas­siek en roman­tiek werd hij zelf slacht­of­fer van zijn snij­kun­sten:

[…] the­re was a court-orde­red poli­ce arrest and per­ma­nent remo­val from soci­e­ty.
[p.77]

~ ~ ~

Hoe leest zij?
Helaas, niet geslaagd voor De Pri­va­cy­test

3 reacties op “Careful with that knife, Phaedrus!”

  1. Hé, wat een leu­ke ver­ras­sing. Weer een nieuw stuk­je van het boek en dat na meer dan een jaar. Ik kijk al uit naar de vol­gen­de afle­ve­ring.

Reacties zijn gesloten.