De klassieke schoonheid van een goed functionerend systeem

Deze blog­post is deel 15 van 19 in de serie Zen — Robert Pir­sig

[p.97–108]

Mijn eerste lev­en­s­jaren heb ik doorge­bracht op een bouw­plaats en ik geloof dat het mij op een bepaalde manier heeft gevor­md. Niet dat ik een ware Bob de Bouw­er ben gewor­den. Verre van. Geef me een hamer en spijk­er en ik geef je al snel de opdracht om mij naar de dichts­bi­jz­i­jnde eerste hulp post te bren­gen. Nee, waar ik op doel is iets heel anders.

De hele dag hing ik op die bouw­plaats rond. Wat ik voor­namelijk deed was kijken. Naar de bouw­vakkers die met hun gereed­schap con­tinu onder­weg waren. Naar de vracht­wa­gens die af en aan reden om mate­ri­aal te bren­gen. Naar de steigers die opge­bouwd wer­den. Naar het beton dat gestort werd. Naar de gebouwen die vanu­it het niets ver­rezen.

Ik was gefasci­neerd door de bedri­jvigheid die in alle vroegte begon en almaar doorg­ing tot vaak laat in de avond bijgesch­enen door grote felle bouwlam­p­en. Het hield voor mijn gevoel nooit op. En ik vond het prachtig. Om te zien.

Nu is dat niet anders. Ik heb het geluk te werken in een ves­tig­ing die niet alleen kan­toren her­bergt maar ook een heuse pro­duk­tiehal. Vanu­it de eerste verdieping heb je toe­gang tot een balustrade waar­van­daan je zowat de gehele werkvlo­er kunt overzien. Daar sta ik regel­matig te kijken.

Bij dat kijken gebeurt er iets merk­waardigs. In het begin zie ik alleen de fysieke inricht­ing en het per­son­eel wat er werkza­am is. Ik zie hoe een lass­er een instru­ment op de werk­bank takelt. Hoe een kar­ret­je vol­ge­laden wordt met onderde­len. Hoe de lamp boven de x-ray cab­ine op rood springt. Schi­jn­baar alle­maal willekeurige activiteit­en. Zon­der enige samen­hang.

Gaan­deweg treedt er echter een veran­der­ing op. Alsof mijn blik zich ver­nauwt. Alsof de tijd zich ver­ruimt. Ik begin stromen te zien. Als in een time-lapse video. Niet langer zie ik collega’s met kar­ret­jes rond­lopen. In plaats daar­van begint zich een struc­tu­ur te open­baren die nor­maal gespro­ken ver­bor­gen is. Een dieperliggend sys­teem dat aan al deze activiteit ten grond­slag ligt. Waar­door alles wat gedaan wordt beteke­nis kri­jgt. En het mooiste is natu­urlijk wan­neer je ziet dat het klopt. Dat wat gedaan wordt ook het effect heeft wat vooraf bedacht was. Een klok­w­erk met radert­jes die alle­maal per­fect op elka­ar afgestemd zijn. Van een hyp­no­tis­erende schoonheid.

Door het lezen van Zen and the Art of Motor­cy­cle Main­te­nance ben ik deze wijze van kijken beter gaan begri­jpen. Voorheen had ik ook wel enig besef van con­cepten, struc­turen en sys­te­men, maar door de uit­leg van onderliggende vor­men en de tegen­stelling tussen de klassieke en roman­tis­che wereld­visie viel alles veel beter op zijn plaats. Som­mige pas­sages die ik las waren echte eye-open­ers:

There is a clas­sic esthet­ic which roman­tics often miss because of its sub­tle­ty. The clas­sic style is straight­for­ward, unadorned, unemo­tion­al, eco­nom­i­cal and care­ful­ly pro­por­tioned. Its pur­pose is not to inspire emo­tion­al­ly, but to bring order out of chaos and make the unknown known. It is not an esthet­i­cal­ly free and nat­ur­al style. It is esthet­i­cal­ly restrained. Every­thing is under con­trol. Its val­ue is mea­sured in terms of the skill with which this con­trol is main­tained.
[p.76, Zen]

Niet dat ik het meteen begreep. Som­mige pas­sages waren veel te abstract bij eerste lez­ing. En ook mijn ken­nis van de Engelse taal schoot vaak teko­rt. Stug vol­houden, omdat ik het gevoel had iets belan­grijks op het spoor te zijn, deed me echter keer op keer de tekst her­lezen voor een beter begrip. Gek genoeg heb ik nooit de Ned­er­landse ver­tal­ing erbij genomen. Blijk­baar had ik wel door dat het uitein­delijk niet zozeer met het Engels te mak­en had maar veel eerder de (voor mij) ingewikkelde materie die Pir­sig mij voorschotelde.

Gelukkig dat er ook vol­doende ‘down to earth’ pas­sages waren die veel beter te vol­gen waren en me de moti­vatie gaven door te bli­jven lezen. Deze pas­sages vor­m­den de link tussen het filosofis­che gedeelte en de uitwei­din­gen over het motoron­der­houd zelf (die ik geneigd was in het begin over te slaan maar essen­tieel zijn om het totaalplaat­je te kun­nen vat­ten). Zo’n pas­sage kwam voor­bij in het gedeelte wat ik deze week las. Het maak­te een eerder gemaak­te opmerk­ing over ‘The motor­cy­cle is a sys­tem’ meteen een stuk duidelijk­er:

I’ve noticed that peo­ple who have nev­er worked with steel have trou­ble see­ing this — that the motor­cy­cle is pri­mar­i­ly a men­tal phe­nom­e­non. They asso­ciate met­al with giv­en shapes — pipes, rods, gird­ers, tools, parts — all of them fixed and invi­o­lable, and think of it as pri­mar­i­ly phys­i­cal. But a per­son who does machin­ing or foundry work or forge work or weld­ing sees ‘steel’ as hav­ing no shape at all. Steel can be any shape you want if you are skilled enough, and any shape but the one you want if you are not. Shapes […] are what you arrive at, what you give to the steel. Steel has no more shape than this old pile of dirt on the engine here. These shapes are all out of someone’s mind. That’s impor­tant to see. The steel? Hell, even the steel is out of someone’s mind. There is no steel in nature. Any­one from the Bronze Age could have told you that. All nature has is a poten­tial for steel. There’s noth­ing else there. But what’s ‘poten­tial’? That’s also in someone’s mind!
[p.104–105, Zen]

Zen ben ik gaan lezen op mid­del­bare leefti­jd. Het raak­te me met uit­zon­der­ing van de vad­er-zoon relatie, verder niet echt. Pas toen ik een paar jaar bij Philips had gew­erkt in de logistieke sec­tor en ik het boek opnieuw las als mid-twintiger, begon ik het meer te waarderen ondanks dat ik veel niet begreep. Sinds­di­en ben ik het boek regel­matig bli­jven her­lezen. En elke keer leer ik weer iets nieuws. Ook over mezelf. Nog steeds. Fascinerend.

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« The ter­ror! The ter­ror!Ont­dekkingsreis door het onbek­ende »

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Tags

(all tags)

Tweets