Groenendijk Girls

Deze blog­post is deel 43 van 43 in de serie Een per­fec­te dag voor lite­ra­tuur

Home

Het was Eer­ste Kerst­dag 2016. De dvd-box van Game of Thro­nes lag pro­mi­nent naast de TV. We maak­ten ons klaar voor een dag­je bin­ge-wat­chen. Vorig jaar waren we voor ons doen gebrui­ke­lijk laat aan­ge­haakt bij deze serie en rond de jaar­wis­se­ling had­den we de eer­ste vijf sei­zoe­nen al ach­ter de rug. Nu stond dan ein­de­lijk het zes­de sei­zoen op het pro­gram­ma. Of zul­len we hele­maal voor­aan begin­nen? vroeg mijn Inge. Ja, grap­te ik, en dan doen we dat vol­gend jaar ook weer wan­neer sei­zoen 7 beschik­baar is. Een nieu­we tra­di­tie is gebo­ren! Maar ze was seri­eus, en ik had er ook wel oren naar. Hoe­wel dat waar­schijn­lijk meer te maken had met vlucht­ge­drag.

Zou je eigen­lijk niet aan een boek­be­spre­king moe­ten wer­ken?

Ik nes­tel­de me tegen beter weten in toch op de bank en negeer­de het zeur­de­ri­ge stem­me­tje in mijn hoofd dat van geen ophou­den wist.

Al die stem­me­tjes in haar hoofd. Als­of ze eigen­lijk een optel­som is van een sca­la aan per­soon­lijk­he­den. Als­of ze een demo­cra­tie is, nee, een dic­ta­tuur met ver­schil­len­de rebel­le­ren­de par­tij­en die het altijd beter weten.
[p.77, De gij­ze­laar, Karin Gip­hart]

Omdat we zo in span­ning zaten of John Snow het er levend van­af had gebracht zijn we uit­ein­de­lijk toch maar met sei­zoen 6 begon­nen. Tien afle­ve­rin­gen later was het alweer voor­bij en kon ik als­nog aan mijn boek­be­spre­king begin­nen. In de roman De gij­ze­laar is het Jowi Groe­nen­dijk die met haar doch­ter Julia ook een kerst­tra­di­tie heeft. Samen kij­ken zij ieder jaar opnieuw naar Gilm­o­re Girls. Ik had er nooit van gehoord en heb het moe­ten opzoe­ken. Het duur­de even voor­dat ik door­had dat alle hoofd­stuk­ken in De gij­ze­laar titels heb­ben van afle­ve­rin­gen uit Gilm­o­re Girls.

Waar­om sug­ge­reer je hier dat je met­een na GoT begon­nen bent met deze bespre­king? Durf je niet toe te geven dat het weer eens last-minu­te werk is zoals gewoon­lijk? Oké, je kunt terecht wat excu­ses opvoe­ren in ver­band met de aan­staan­de ver­hui­zing, maar een iets bete­re plan­ning zou niet ver­keerd zijn. Ten­slot­te stond het al een hele tijd in je agen­da.

The door

Dit jaar lijkt er ech­ter gebro­ken te wor­den met de Gilm­o­re Girls-tra­di­tie in hui­ze Groe­nen­dijk. Met de komst van Lot­te, de vrien­din van Julia, wordt er een wig gedre­ven in de hech­te rela­tie die Jowi met haar doch­ter heeft. Niet alleen besluit Julia de kerst­da­gen gro­ten­deels bij de ouders van Lot­te door te bren­gen, als klap op de vuur­pijl (of is piek op de kerst­boom toe­pas­se­lij­ker?) wordt ook nog mede­ge­deeld dat de twee gelief­den van plan zijn om gaan samen te wonen. Mid­den in de dis­cus­sie die alles in zich heeft om tot een vol­waar­di­ge ruzie te esca­le­ren gaat de tele­foon. Het is Jowi die tegen alle huis­re­gels in toch opneemt en een beken­de stem uit een nog niet zo lang ver­vlo­gen ver­le­den hoort die haar om hulp smeekt. Nood­ge­val, dus Jowi moet gaan.
Wan­neer ze de deur ach­ter zich dicht­trekt zijn we bij­na op de helft van De gij­ze­laar. Het doet de ano­nie­me obser­veer­der die gere­geld in een ander let­ter­ty­pe com­men­taar geeft op het relaas van (door?) Julia ver­zuch­ten dat het ook wel tijd werd.

Beet­je gefor­ceerd met die deur als je het mij vraagt (hoe­wel je dat nooit zou doen), maar waar­om ook niet? Wel een mooi brug­ge­tje naar die extra ver­tel­ler in de roman. Vraag jij je ook net als ik af wie dat zou kun­nen zijn?

No one

Jowi is trau­ma­the­ra­peu­te en heeft zich gericht op de bege­lei­ding van asiel­zoe­kers. In De gij­ze­laar komt ze zelf in een stress­vol­le situ­a­tie terecht die maar ter­nau­wer­nood goed afloopt (van­uit het per­spec­tief van Jowi althans). Aan het eind van het boek wordt dui­de­lijk dat Jowi inmid­dels in the­ra­pie is en met die ken­nis zou je met terug­wer­ken­de kracht kun­nen con­clu­de­ren dat de com­men­ta­ren die bij het ver­haal gele­verd wor­den van haar psy­cho­lo­ge afkom­stig zijn? Maar is dat wel zo?

Knap hoe je het laat klin­ken als­of het opge­schre­ven is ter­wijl het gebeurt.
[p.82, De gij­ze­laar, Karin Gip­hart]

De opmer­king van Julia dat ‘iemand zijn eigen the­ra­peut was en zich­zelf behan­del­de voor trau­ma­ver­wer­king’ kan ook sug­ge­re­ren dat Jowi al een hele tijd in een veel die­pe­re exis­ten­ti­ë­le cri­sis is geraakt dan de op zich luch­ti­ge ver­tel­ling doet ver­moe­den. Mis­schien dui­den de hints naar de stem­me­tjes in haar hoofd in com­bi­na­tie met de vele ter­zij­des er wel op dat er spra­ke is van een soort gesple­ten per­soon­lijk­heid. Waar­in de Jowi-the­ra­peut pro­beert de Jowi-cli­ënt-die-lang­zaam-afglijdt voor erger te behoe­den.

Haha­ha, nou het klinkt voor mij eer­der als­of ze gewoon knet­ter­gek is met die stem­me­tjes in haar hoofd. Pro­beer jij er maar een mooie draai aan te geven, mij fop je niet hoor Peter-die-over­al-een-rati­o­ne­le-oplos­sing-voor-denkt-te-vin­den.

The broken man

Toen ik de ach­ter­flap las voor­dat ik aan het ver­haal begon­nen was moest ik den­ken aan de film Death and the mai­den met Sigo­ur­ney Wea­ver in de hoofd­rol. Dit speelt zich af in een niet nader genoemd Zuid-Ame­ri­kaans land waar de echt­ge­noot van Sigo­ur­ney op een avond iemand mee naar huis neemt in wie zij de man meent te her­ken­nen die haar twee weken lang heeft gemar­teld en ver­kracht tij­dens de mili­tai­re jun­ta. In het gelijk­na­mi­ge toneel­stuk blijft ondui­de­lijk of zij gelijk heeft, ter­wijl het in de film uit­ein­de­lijk wel dui­de­lijk wordt.
Ik was benieuwd of Karin Gip­hart in De gij­ze­laar een­zelf­de dilem­ma zou aan­snij­den en dit tot het hoofd­the­ma van haar boek zou maken. Dat is niet het geval. Ja, er is een voor­ma­lig asiel­zoe­ker die ooit door Jowi is gehol­pen en nu tolk is en in die hoe­da­nig­heid in con­tact is geko­men met een vluch­te­ling die vol­gens hem de moor­de­naar van zijn fami­lie is. En ja, Jowi wil van­zelf­spre­kend weten of hij zich niet ver­gist.

Zijn ogen staan het­zelf­de. Het is dezelf­de man, ik zweer het op het graf van mijn moe­der en mijn vader. Stel dat hij zegt: ik ben niet meer die man. Het is al jaren gele­den en ik ben ver­an­derd. Dan nog, Jowi, dan nog. Zijn ogen staan het­zelf­de, zou mijn moe­der zeg­gen.
[p.164, De gij­ze­laar, Karin Gip­hart]

Maar het voelt niet aan als­of dit het cen­tra­le vraag­stuk is. Al snel geeft de vluch­te­ling zelf (per onge­luk wel­is­waar) open­heid van zaken en hoe­ven we ons niet meer af te vra­gen wie er gelijk heeft. De vraag is dan wat Jowi gaat doen. Hoe kan zij de tolk die zijn fami­lie ver­lo­ren heeft ervan weer­hou­den wraak te nemen? Mooi is het ver­vol­gens hoe Gip­hart de situ­a­tie com­pleet weet te kan­te­len waar­door het plot­se­ling Jowi is die tegen zich­zelf in bescher­ming geno­men moet wor­den om niet iets onher­roe­pe­lijks te doen. Iets waar­toe wij haar als lezers onder­tus­sen best wel in staat zien gege­ven wat wij over haar te weten zijn geko­men sinds ze naar Gro­nin­gen is ver­huisd.

Doe je dat expres? Dat sub­tiel strooi­en met die wetens­waar­dig­he­den die je ogen­schijn­lijk uit het hoofd weet op te lepe­len? Als ik je op de man af zou vra­gen of je die film uber­haupt wel gezien hebt (laat staan het toneel­stuk) wat is dan daar­op je ant­woord? Nou?

Blood of my blood

Gered door de bel(toon). Gilm­o­re Girls gaat over een alleen­staan­de moe­der Lore­lai en haar doch­ter Rory:

Thirty­so­me­thing Lore­lai Gilm­o­re (Lau­ren Gra­ham) has made her sha­re of mista­kes in life, but she has been doing her best to see that her col­le­ge-bound daugh­ter — and best friend in the world — Rory (Alexis Ble­del), doesn’t fol­low in her foot­steps. […] From the begin­ning, this uni­que mother-daugh­ter team has been gro­wing up together.
[http://www.tv.com/shows/gilmore-girls/]

Dus wat is er toe­pas­se­lij­ker dan dat Julia haar moe­der (onbe­wust) tot hulp schiet door haar te bel­len net op het moment dat Jowi op het punt staat een daad met ver­strek­ken­de gevol­gen te begaan.

Mama.’
Weer dat woord­je. Klein maar groot. Typisch. Geen ander woord zou nu door­drin­gen. En dan waagt Julia het ook nog eens om een geheim wapen in te zet­ten. Zacht­jes begint ze te zin­gen.
[p.192, De gij­ze­laar, Karin Gip­hart]

Mis­schien dat het hier in deze bespre­king wat gekun­steld of gefor­ceerd over­komt hoe Karin Gip­hart haar roman gemo­del­leerd heeft naar Gilm­o­re Girls. Dat ligt dan aan mij.

Goh, wat een beschei­den­heid ineens. Iets goed te maken?

De gij­ze­laar heb ik erva­ren als een uiterst pret­tig boek om te lezen. Er zit ondanks het feit dat de han­de­ling zich slechts bin­nen één dag afspeelt vol­doen­de vaart in om je ner­gens te ver­ve­len. Het spel met de ver­schil­len­de ver­tel­per­spec­tie­ven geeft het geheel iets span­nends omdat (in ieder geval voor mij (en jij niet alleen hoor)) het niet altijd even dui­de­lijk is wie er nu aan het woord is. Het was reden om meer­de­re malen terug te bla­de­ren om gedeel­tes over te lezen hoe het mis­schien in elkaar zou kun­nen zit­ten. Ook ben ik gechar­meerd van de soort humor die Gip­hart gebruikt. Veel ton­gue-in-cheek en tus­sen de regels door. Naar mijn idee niet omdat het anders te zwaar zou wor­den, maar eer­der omdat het past bij de manier waar­op Jowi zich staan­de pro­beert te hou­den in een peri­o­de dat zij door een dal gaat zon­der dat vol­le­dig te wil­len erken­nen (of te kun­nen her­ken­nen). Een geslaag­de eer­ste ken­nis­ma­king wat mij betreft.

Daar sluit ik me voor de ver­an­de­ring eens hele­maal bij aan.

Dat is ook voor de eer­ste keer.

Jowi Groe­nen­dijk is een suc­ces­vol trau­ma­the­ra­peu­te, gespe­ci­a­li­seerd in psy­chi­sche scha­de bij asiel­zoe­kers. Ze heeft een nieu­we prak­tijk geo­pend in Gro­nin­gen, dicht bij Ter Apel, maar vult haar dagen met alles behal­ve the­ra­pie geven. Ze her­kent zich­zelf niet meer. Ze snauwt tegen haar puber­doch­ter en houdt de vluch­te­lin­gen en hun ellen­de op afstand.
Dan krijgt ze op Eer­ste Kerst­dag een tele­foon­tje van een voor­ma­li­ge cli­ënt. Hij wil dat ze onmid­del­lijk naar Ter Apel komt. Hij zegt dat zij de eni­ge is die kan hel­pen. En dus gaat ze.

De gij­ze­laar
Karin Gip­hart
Uit­ge­ver Nieuw Amster­dam
ISBN 9789046821336

~ ~ ~

Series Navi­ga­ti­on« Broe­der­lief­de