The more you look

Deze blog­post is deel 17 van 19 in de serie Zen — Robert Pir­sig

[p.115–121]

Het artikel op De Cor­re­spon­dent over lifel­oggen waar ik het gis­ter over had begint met een ver­wi­jz­ing naar een studie uit 1951. In One Boy’s Day werd een poging gedaan om één dag uit het lev­en van een jon­gen vast te leggen. Het resul­taat was een boek van vijfhon­derd pagina’s dik en er had­den acht onder­zoek­ers aan gew­erkt. Tegen­wo­ordig, zo is de con­sta­ter­ing die vol­gt, hebben we daar een app voor die het­zelfde doet. Op de achter­grond. Automa­tisch.

Maar is zo’n app in staat om onze iden­titeit te van­gen mid­dels die almaar groeiende dataverza­mel­ing? In het artikel is men daar vooral­snog niet erg posi­tief over. De door Breg­je Hof­st­ede geïn­ter­viewde kun­ste­naar Con­stant Dul­laart:

Een bepaalde mis­vorm­ing is inher­ent aan het gebruik van deze tech­niek,’ zegt hij. ‘Een object (of een mens) moet wor­den terugge­bracht tot een beperkt aan­tal eigen­schap­pen, voor automa­tis­che cog­ni­tie er vat op heeft. De uit­zon­der­ing wordt wegge­fil­terd. Als we omgaan met automa­tis­che herken­ning, wor­den onze lev­ens vanzelf ges­im­pli­ficeerd tot karika­turen.’
[Zo stu­urt je smart­phone je lev­ensver­haal, Breg­je Hof­st­ede]

De vraag is of het slechts een kwest­ie van tijd is voor­dat de weten­schap er uitein­delijk in slaagt om zon­der de genoemde mis­vorm­ing een exacte copie van een unieke per­soon­lijkheid te creëren op basis van verza­melde data over die per­soon. Ik waag het te betwi­jfe­len. Niet omdat ik er ver­stand van heb. Maar omdat ik van­daag weer eens een aan­tal pagina’s gelezen heb in Zen and the Art of Motor­cy­cle Main­te­nance.

In hoofd­stuk 10 vertelt de ik-per­soon over Phae­drus en hoe die op jonge leefti­jd breekt met het rationele denkpro­ces in de weten­schap. Hij is er namelijk van over­tu­igd ger­aakt dat er iets mis is met de weten­schap­pelijke meth­ode om een bepaalde the­o­rie te bewi­jzen. Hypothe­ses en de weer­leg­ging daar­van staan hier­bij cen­traal. Gedurende zijn lab­o­ra­to­ri­umw­erk ont­dek­te hij dat er alleen maar meer hypothe­ses bij kwa­men. Voor de grap stelt hij zijn eigen natu­urkundi­ge wet op:

The num­ber of ratio­nal hypothe­ses that can explain any giv­en phe­nom­e­non is infi­nite.
[p.118, Zen]

Het duurt niet lang voor­dat hij inzi­et hoe nihilis­tisch deze benader­ing is.

If all hypothe­ses can­not be test­ed, then the results of any exper­i­ment are incon­clu­sive and the entire sci­en­tif­ic method falls short of its goal of estab­lish­ing proven knowl­edge.
[p.118, Zen]

Hij zoekt zijn heil bij Ein­stein. Tev­ergeefs. Zijn verdere studie naar antwo­or­den die kun­nen aan­to­nen dat hij het fout heeft brengt hem geen uit­sluit­sel. Het lijkt er zelfs ver­dacht veel op dat er con­sen­sus heerst bin­nen de weten­schap­pelijke wereld voor wat betre­ft deze fun­da­mentele teko­rtkom­ing. Men heeft het er niet over. Doet alsof het niet bestaat. Phae­drus begri­jpt niet hoe dit mogelijk is. Hij gaat op zoek naar oplossin­gen en de weg die hij daar­voor aflegt is het onder­w­erp van de hoofd­stukken die vol­gen.

Terug naar het automa­tisch lifel­oggen. Waarom betwi­jfel ik of het de weten­schap gaat lukken om op een rationele manier onze lev­ens waarhei­ds­getrouw in kaart te bren­gen zon­der daar­bij afbreuk te doen aan onze iden­titeit? Allereerst natu­urlijk omdat er alti­jd hypothe­ses aan te passen zullen komen om al die data te inter­preteren. En we hebben gelezen wat het prob­leem daar­bij is. En Phae­drus ont­dek­te nog iets anders. Iets wat het opti­mistis­che vooruit­gangs­geloof in de weten­schap verder onder­mi­jnt.

Zoals gezegd vor­men de hoeveel­heid opge­wor­pen hypothe­ses het prob­leem. Hoe meer, hoe moeil­ijk­er om ze alle­maal te testen.

And what seems to be caus­ing the num­ber of hypothe­ses to grow in recent decades seems to be noth­ing oth­er than sci­en­tif­ic method itself. The more you look, the more you see. Instead of select­ing one truth from a mul­ti­tude you are increas­ing the mul­ti­tude.
[p.119, Zen]

Juist door het toepassen van de rationele weten­schap­pelijke meth­ode komt men niet dichter tot een oploss­ing, maar beweegt men er steeds verder van weg.

~ ~ ~

Series Nav­i­ga­tion« Ont­dekkingsreis door het onbek­endeOp drift »

Geef een reactie