De cultuurkritiek van Lessing en toch blijven lezen om te leren over racisme

[Twit­ter RT] @Cultuur_OU: Lees­tip: ‘Euro­pa en Azië als tegen­po­len: cul­tuur­kri­tiek van The­o­dor Les­sing’ Geschre­ven door Her­man Simis­sen, uni­ver­si­tair docent #filo­so­fie @OU_Nederland #Oost­West #MvdG #Cul­tuur

Als een van de uit­zon­de­rin­gen, zo schrijft Her­man Simis­sen in dit arti­kel, was het de Duit­se filo­soof The­o­dor Les­sing die al bij het uit­bre­ken van de Eer­ste Wereld­oor­log zich onom­won­den uit­sprak tegen de oor­log en het daar­mee gepaard gaan­de oor­logs­ge­weld. Hij hield ver­schil­len­de lezin­gen waar­van er een­tje de titel droeg ‘Euro­pa und Asien’ en die hij later uit­werk­te tot een boek dat ver­scheen in 1918, maar waar­aan hij tot aan 1930 bleef scha­ven en her­schrij­ven. Het vorm­de dan ook de basis van zijn gedach­te­goed over de cul­tuur­ver­schil­len in Oost en West. Belang­rijk is hier­bij dat de ter­men ‘Oost’ en ‘West’ niet ver­wij­zen naar de geo­gra­fi­sche lig­ging op de wereld­kaart, maar als label gebruikt wor­den voor de ‘wes­ter­se’ en de ‘oos­ter­se’ cultuur.

Les­sing ver­diept zich in de ach­ter­grond van het supe­ri­o­ri­teits­ge­voel van de wes­ter­se bescha­ving en de daar­mee samen­han­gen­de plicht (of roe­ping) om deze bescha­ving ver­der te ver­sprei­den naar ande­re gebie­den, waar­bij in de mees­te geval­len bepaald niet zacht­zin­nig te werk werd gegaan. Mis­schien zou deze roe­ping te recht­vaar­di­gen zijn van­uit de idee dat de wes­ter­se bescha­ving de eni­ge was, maar dat ver­werpt Les­sing cate­go­risch. Er is wel dege­lijk meer dan de wes­ter­se bescha­ving en de balans of de wes­ter­se beter zou zijn valt vol­gens hem ook nog eens nega­tief uit.

Wat ik mooi vind is hoe Les­sing een link legt met de heer­sen­de gods­dienst in een bescha­ving en op wel­ke manier dat door­werkt in hoe men het leven zou moe­ten aanvaarden:

De domi­nan­te gods­dienst in Euro­pa is het chris­ten­dom; ken­mer­kend voor het chris­ten­dom nu is, aldus Les­sing, dat het nor­men stelt. Dat wil zeg­gen: het chris­ten­dom aan­vaardt het leven niet zoals het is, maar het houdt zijn gelo­vi­gen voor hoe het leven zou moe­ten zijn — hoe zij hun leven zou­den beho­ren te lei­den. Azi­a­ti­sche gods­dien­sten daar­en­te­gen, hoe ver­schil­lend zij onder­ling ook mogen zijn, heb­ben gemeen dat zij het leven nemen zoals het is. Azi­a­ti­sche gods­dien­sten over­den­ken het leven zoals het is, en pro­be­ren het te begrij­pen en te aan­vaar­den, maar zij wil­len het leven niet veranderen.

Wat ik ver­der nog meer las over Les­sing en zijn cul­tuur­krik­tiek in het arti­kel sprak me wel aan, dus ik ga bin­nen­kort eens in de boek­han­del op zoek naar werk van hem.

[Twit­ter RT] @Cultuur_OU: #Edu­ca­te­yourself door mid­del van een lees­club om meer te leren over racis­me? Lees de tips van de sec­tie #let­ter­kun­de @OU_Nederland => Edu­ca­te yourself#Oost­West#MvdG#Cul­tuur

In het kiel­zog van de Black Lives Mat­ter bewe­ging volg­den er veel aan­be­ve­lin­gen voor wit­te men­sen van boe­ken die gele­zen kon­den (moesten) wor­den voor een beter begrip waar­om deze eman­ci­pa­to­ri­sche inhaal­slag zo urgent is in het licht van het onvoor­stel­ba­re leed ver­oor­zaakt door open­lijk dan wel insti­tu­ti­o­neel racis­me. En toen was daar een arti­kel in The Was­hing­ton Post geschre­ven door Tre John­son met de omi­neu­ze titel ‘When black peo­p­le are in pain, whi­te peo­p­le just join book clubs’.

Wat nu? Lizet Duy­ven­dak geeft aan waar­om zij toch geko­zen heeft om een lees­lijst samen te stel­len voor de Edu­ca­te yourself web­si­te van de OU. Wel­is­waar erkent ze de kri­tiek van Johnson:

Lees­clubs zijn vol­gens John­son een te com­for­ta­be­le omge­ving van gelijk­ge­stem­den, waar het moei­lijk is om elkaar kri­tisch de maat te nemen over ver­bor­gen racis­ti­sche opvat­tin­gen. Hij roept op tot ech­te actie, ech­te intro­spec­tie en toe­ge­ven dat ook wij, hier en nu schul­dig zijn aan de gro­te pro­ble­men van van­daag de dag.

Maar daar staat tegen­over dat in het ver­le­den geble­ken is dat ‘boe­ken als Uncle Tom’s cabin invloed gehad [heb­ben] op de afschaf­fing van de sla­ver­nij, en Fabrieks­kin­de­ren van J.J. Cre­mer op de afschaf­fing van de kin­der­ar­beid in Nederland’. 

Is lite­ra­tuur niet bij uit­stek het medi­um om via iden­ti­fi­ca­tie boven je eigen beper­kin­gen uit te stijgen?

Dus daar­om toch een lees­lijst (die ik hier graag deel in het kader van Sha­ring is Caring, en wel­licht zelf ook gro­ten­deels ga lezen) to edu­ca­te yourself rond­om het the­ma racisme:

  • Phi­lo­me­na Essed, Alle­daags racis­me (1984)
  • Glo­ria Wek­ker, Wit­te onschuld (2017)
  • Anton de Kom, Wij sla­ven van Suri­na­me (1934)
  • James Bal­d­win, Niet door water maar door vuur (1963)
  • Maya Ange­lou, I know why the caged bird sing (1969)
  • Frank Mar­ti­nus Ari­on, Dub­bel­spel (1973)
  • Toni Moris­son, Belo­ved (1987)
  • Teju Cole, Open city (2011)
  • Ta-Nehi­si Coa­tes , Bet­ween the World and Me (2015)
  • Zadie Smith, Swing time (2016)

Bij een aan­tal titels is in het arti­kel extra infor­ma­tie toe­ge­voegd geschre­ven door mede­wer­kers van de sec­tie let­ter­kun­de. Lees en leer ervan!

~ ~ ~

De cul­tuur­kri­tiek van Les­sing en toch blij­ven lezen om te leren over racisme

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schuiven naar boven