MvdG: Schapen en NSB-ers in Nederlands-Indië

In de jaren twin­tig en der­tig van de vori­ge eeuw pro­beert het fiet­sen­merk Gazel­le voet (wiel?) aan de grond te krij­gen in Neder­lands-Indië. Daar­voor laten ze een recla­me­bro­chu­re in de vorm van een beeld­ver­haal in elkaar zet­ten door de Neder­land­se gra­fisch kun­ste­naar Cor­ne­lis André Vlaan­de­ren (1881–1955). De titel luidt: Hoe Bara­ni Maäs een prin­ses als vrouw krijgt

Op de site van Erf­goed­fes­ti­val (want daar werd ik opnieuw naar door­ver­we­zen bij het lezen van een vol­gend arti­kel op de site van de Maand van de Geschie­de­nis) heeft Rob van Oij­en het gehe­le beeld­ver­haal plus tekst met een kor­te inlei­ding beschik­baar gemaakt. Erg leuk om te lezen en te bekij­ken.

Al met­een een van de eer­ste plaat­jes trok om twee rede­nen mijn aan­dacht. De illu­stra­tie van een schaap links­bo­ven bij een fiets die finaal uit elkaar valt. Het onder­schrift:

Er zijn er ook die zeer goed­koop zijn,
ter waar­de van een geit.
Maar als je er twee of drie dagen op rijdt,
gaat alles kapot en is ‘ie geen stui­ver meer waard.

  • Waar­om is er een schaap afge­beeld en geen geit?
  • Waren er scha­pen in Neder­lands-Indië?

Ik beken: een ech­te vee­sta­pel­ken­ner ben ik niet, maar het lijkt me toch dui­de­lijk dat het hier een afbeel­ding van een schaap betreft gezien de dik­ke vacht.

Wat ech­ter meer vraag­te­kens bij me opriep was het feit of er über­haupt scha­pen op Neder­lands-Indië waren. Was het moge­lijk een ‘slip of the pen’ van gra­fisch kun­ste­naar Cor­ne­lis André Vlaan­de­ren die mis­schien nooit de toen­ma­li­ge kolo­nie bezocht had en gebruik maak­te van zijn artis­tie­ke vrij­heid om een schaap te intro­du­ce­ren in deze exo­ti­sche omge­ving?

Nog­maals, ik heb zoals gezegd geen enkel ver­stand van de vee­sta­pel en zeker niet in over­zee­se gebie­den. Een geit in Neder­lands-Indië, daar kon ik me nog wel iets bij voor­stel­len, en daar­om gaf ik de tekst het voor­deel van de twij­fel. Maar dat schaap? Hoe­wel ik weet dat er scha­pen op Austra­lië rond­lo­pen (toch?!) had ik een soort van black-out bij de gedach­te dat er scha­pen op Neder­lands-Indië zou­den zijn. Dus zocht ik naar een ant­woord op inter­net en tik­te in ‘Waren er scha­pen in Neder­lands-Indië?’.

De eer­ste hit die ik kreeg was bij­na goed: Waren er NSB’ers op Neder­lands-Indië? Daar­voor kon ik op de site van de Stich­ting Indi­sche Docu­men­ten (SID) terecht. Het ant­woord: Ja.

Iets ver­der bij de zoek­re­sul­ta­ten vond ik een ver­wij­zing naar een onli­ne pdf docu­ment met de titel: Gou­den Hoorns. De geschie­de­nis van de vee­hou­de­rij op Java, 1850–2000, een proef­schrift ter ver­krij­ging van de graad van Doc­tor geschre­ven door Mar­ti­ne Bar­we­gen. Op pagi­na 52 bij het hoofd­stuk over klei­ne land­bouw­huis­die­ren vind ik het ant­woord:

Gei­ten en scha­pen wer­den in Indo­ne­sië geïn­tro­du­ceerd en in zeven­tien­de eeuw­se han­dels­sta­tis­tie­ken al genoemd. De domes­ti­ca­tie van scha­pen en gei­ten begon waar­schijn­lijk in Zuid­west Azië, onge­veer acht- à negen­dui­zend jaar gele­den. Gei­ten en scha­pen beho­ren tot dezelf­de orde en fami­lie als het rund, res­pec­tie­ve­lijk de Arti­o­d­ac­ty­la en Bovi­dae. De geit behoort tot het geslacht Cap­ra en het schaap tot het geslacht Ovis. De gedo­mes­ti­ceer­de gei­ten beho­ren tot de soort Cap­ra hircus en het gedo­mes­ti­ceer­de schaap tot de soort Ovis aries. Voor bei­den soor­ten geldt dat er veel one­nig­heid bestaat over de clas­si­fi­ce­ring van deze die­ren. Scha­pen en gei­ten ver­to­nen veel over­een­kom­sten, maar de ver­schil­len zijn dat een man­ne­lij­ke geit stinkt, een sik heeft, geen geur­klie­ren bij de poten en een con­vex (bol­rond) voor­hoofd heeft.

Ja dus. En we krij­gen er gra­tis en voor niks een uit­leg over de ver­schil­len tus­sen een schaap en geit erbij. Weten we dat ook weer.

Rest natuur­lijk de vraag waar­om ik dacht dat er geen scha­pen op Neder­lands-Indië waren.

~ ~ ~ 

In okto­ber schrijf ik regel­ma­tig een blog­post naar aan­lei­ding van de arti­ke­len op de site van de Maand van de Geschie­de­nis rond het the­ma van 2020: Oost/West.

~ ~ ~

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *