20831 — donderdag

MvdG: Krachtige vrouwen in het oude Egypte

Het arti­kel dat ik gis­ter las over het ‘eyland’ Sri Lanka is waar­schijn­lijk geschre­ven rond het jaar 2005/2006. Iets wat me pas later opviel. Er wordt mel­ding gemaakt dat de (onbe­ken­de) auteur een jaar na de tsuna­mi een bezoek brengt aan het eiland. Daar las ik de eer­ste keer over­heen. Van­daag lees ik opnieuw een arti­kel op de site van de Maand van de Geschie­de­nis dat aan­ge­bo­den is door Nati­o­nal Geo­grap­hic His­to­ria. En weder­om is niet dui­de­lijk wie de auteur is, en dit­maal heb ik (nog) niet kun­nen her­lei­den wan­neer het arti­kel is geschre­ven of gepu­bli­ceerd.

Het arti­kel heeft de titel Zij voor wie de zon schijnt en zoomt in op het tijd­vak 1539–1077 v.Chr., het zoge­naam­de Nieu­we Rijk dat gezien wordt als de groot­ste bloei­pe­ri­o­de van het oude Egyp­te. Bij­zon­de­re aan­dacht gaat uit naar een reeks konin­gin­nen, Ahmo­se-Nefer­ta­ri, Hat­s­jepsoet, Nefer­ti­ti en Nefer­ta­ri om pre­cies te zijn, die zich wis­ten te onder­schei­den van de tra­di­ti­o­ne­le rol als ‘vrouw van de farao’.

Qua tijds­dui­ding voor het arti­kel zou het vol­gen­de citaat voor de ech­te Egyp­te-ken­ner mis­schien bruik­baar zijn, mij zegt het helaas niets:

Dank­baar maken we gebruik van het feit dat enke­le bij­zon­de­re gra­ven nu voor het eerst in jaren weer (mond­jes­maat) wor­den open­ge­steld. In Deir el-Medi­na, het dorp­je waar de kun­ste­naars woon­den die werk­ten aan de gra­ven in de Val­lei der Konin­gen en de Val­lei der Konin­gin­nen, bezoe­ken we het graf van de beeld­hou­wer Nacht­amoen.

Hoe dan ook, in vogel­vlucht krij­gen we per konin­gin te lezen in wel­ke mate ze een unie­ke rol heb­ben gespeeld in de Egyp­ti­sche geschie­de­nis en hoe­ver­re dat afwij­kend was van het gang­ba­re patroon met een konin­gin in een min­der pro­mi­nen­te posi­tie. Bij­zon­der daar­bij is dat er nog zoveel over bekend is. Niet alleen omdat het zo lang gele­den is, maar ook omdat vaak alle spo­ren wer­den gewist van zo’n over­dui­de­lijk aan­we­zi­ge konin­gin. Zie als voor­beeld Hat­s­jepsoet:

Enke­le jaren na haar dood ech­ter, liet Thoet­mo­s­es III de her­in­ne­ring aan Hat­s­jepsoet vol­le­dig uit­wis­sen. De beel­den in haar doden­tem­pel wer­den ver­nie­tigd en haar naam werd uit reli­ëfs weg­ge­hakt. Waar­schijn­lijk wil­den de aan de god­de­lij­ke orde gehech­te Egyp­te­na­ren elk moge­lijk bewijs van een ‘abnor­ma­le’ farao weg­va­gen.

En iets soort­ge­lijks over­kwam de nage­dach­te­nis aan Nefer­ti­ti en haar man Amen­ho­tep IV omdat deze laat­ste tij­dens zijn regeer­pe­ri­o­de radi­caal brak met de heer­sen­de gods­dienst van veel­go­de­rij en ‘de zon­ne­schijf Aton bevor­derd [werd] tot de nieu­we opper­god’. Daar bleef het niet bij. Hij riep zich­zelf uit tot hoge­pries­ter, nam een nieu­we naam aan (Achna­ton), sloot tem­pels en sticht­te een nieu­we hoofd­stad. Het zet­te van­zelf­spre­kend veel kwaad bloed en uit­ein­de­lijk werd hij ver­moord. Het is ondui­de­lijk wat het lot van Nefer­ti­ti was na de dood van haar gemaal. Zij had een gelijk­waar­di­ge posi­tie gehad bij zijn leven, en er word gespe­cu­leerd dat zij ‘zelf­stan­dig regeer­de onder de naam Nefer­ne­feroe­a­ton.’ Maar des­al­niet­te­min:

Na hun bei­der dood werd de tra­di­ti­o­ne­le god­de­lij­ke orde in Egyp­te in ere her­steld. De tem­pels gin­gen weer open en de cul­tus van Amon werd opnieuw staats­gods­dienst. De stad Amar­na en alle her­in­ne­rin­gen aan Achna­ton wer­den ver­nield en begra­ven.

~ ~ ~ 

In okto­ber schrijf ik regel­ma­tig een blog­post naar aan­lei­ding van de arti­ke­len op de site van de Maand van de Geschie­de­nis rond het the­ma van 2020: Oost/West.

~ ~ ~

‘De universiteiten moet het zelf doen’

“[…] de uni­ver­si­tei­ten moe­ten het zelf doen. Zelf een por­taal opzet­ten waar al die boe­ken op een aan­trek­ke­lij­ke manier wor­den gepre­sen­teerd, en waar je ze even­tu­eel ook gedrukt kunt bestel­len. Een site waar je ein­de­loos kunt rond­dwa­len […]” => @fonolog: Gra­tis boe­ken voor de gees­tes­we­ten­schap­pen.

neer­lan­dis­tiek

Ter­wijl in de weten­schap steeds meer arti­ke­len onli­ne beschik­baar wor­den gemaakt en gra­tis te lezen zijn, zie je dat bij boe­ken veel min­der. Marc van Oos­ten­dorp vraagt zich hoe dat komt en of daar ver­an­de­ring in kan komen. Hij neemt als uit­gangs­punt de gees­tes­we­ten­schap­pen en dan spe­ci­fiek de neer­lan­dis­tiek waar hij zelf werk­zaam is.

Omdat de boe­ken die ver­schij­nen van­uit de dis­ci­pli­ne van de gees­tes­we­ten­schap­pen in prin­ci­pe voor een breed publiek inte­res­sant kun­nen zijn wor­den ze nor­maal gespro­ken uit­ge­ge­ven bij een com­mer­ci­ë­le uit­ge­ve­rij die ook aan boek­win­kels levert. Maar zo’n com­mer­ci­ë­le par­tij stapt van­zelf­spre­kend niet zo snel over naar een ver­koop­mo­del van gra­tis boe­ken beschik­baar stel­len.

Er is ech­ter nog een ander pro­bleem dat Van Oos­ten­dorp belang­rij­ker vindt. Als je de boe­ken onli­ne zet, wie gaat er dan recla­me voor maken zodat de lezer van hun bestaan afweet? Niet de com­mer­ci­ë­le uit­ge­ve­rij­en? Voor­lo­pig lijkt er nog geen oplos­sing voor­han­den, wat Van Oos­ten­dorp het vol­gen­de doet con­clu­de­ren:

En zo wor­den boe­ken voor ieder­een toe­gan­ke­lijk gemaakt die nie­mand wil lezen, ter­wijl boe­ken die inte­res­sant zijn nog steeds ver­kocht moe­ten wor­den.

Om dan af te slui­ten met het idee dat ik al hier­bo­ven in mijn tweet citeer­de: de uni­ver­si­tei­ten moe­ten het zelf doen. Een symp­ha­tie­ke gedach­te die vol­gens mij ook wel levens­vat­baar is als er de juis­te men­sen opge­zet wor­den om het idee van de grond te krij­gen.

~ ~ ~

Van wie zijn de botanische tuinen?

De inlei­ding door @CDrieenhuizen en @MBorren is begon­nen! Heel inte­res­sant onder­werp tot nu toe in het kader van #MvdG @Cultuur_OU => @CDrieenhuizen: Van­daag is de laat­ste dag om u aan te mel­den voor ons eer­ste webi­nar van de @MaandvdGesch, don­der­dag­avond a.s.! Over bota­ni­sche tui­nen, kolo­ni­a­le machts­struc­tu­ren, het belang van loka­le ken­nis en kunst met Tin­de van Andel, @sadiahcurates & @a_nother_web

twit­ter

Plek­ken waar Oost en West in al hun schoon­heid en kwaad­aar­dig­heid tege­lij­ker­tijd samen­ko­men zijn bota­ni­sche tui­nen: veel­al gesticht door wes­ter­se over­heer­sers in kolo­ni­ën om loka­le flo­ra te inven­ta­ri­se­ren en ver­der te ont­wik­ke­len om daar ver­vol­gens pro­fijt mee te beha­len. In hun opzet en doel reflec­teer­den ze de wes­ter­se rati­o­na­li­teit, weten­schap en han­dels­be­lan­gen. Ze wor­den veel­al gezien als de start van de natuur­we­ten­schap­pen in voor­ma­li­ge kolo­ni­ën als Singapo­re, Neder­lands-Indië of India en ont­le­nen aan die ziens­wij­ze veel­al hun (ten­ta­tie­ve) sta­tus als Werel­derf­goed.

Deze avond stond er een webi­nar gepland in het kader van de Maand van de Geschie­de­nis, geor­ga­ni­seerd door het weten­schaps­ge­bied Cul­tuur­we­ten­schap­pen van de Open Uni­ver­si­teit. Het pro­gram­ma begon met een alge­me­ne inlei­ding ver­zorgd door dr. Marie­ke Bor­ren en dr. Caro­li­ne Drie­ën­hui­zen, die samen tevens de coör­di­na­tie over het gehe­le webi­nar had­den. Onder ande­re de filo­soof John Loc­ke werd aan­ge­haald waar Wes­ter­se kolo­ni­sa­tors een recht­vaar­di­ging von­den voor het zich toe-eige­nen van land. Want door het te bewer­ken kun je het clai­men. In tegen­stel­ling tot de bij­voor­beeld de jagers/verzamelaars die het gebied van ouds­her bevol­ken en die er aldus geen recht op heb­ben. Dit werd nog eens beves­tigd door de chris­te­lijk reli­gi­eu­ze over­tui­ging dat God de mens te ver­staan heeft gege­ven dat het land bewerkt dient te wor­den.

Na de inlei­ding was er een boei­en­de lezing door prof. dr. Tin­de van Andel (Uni­ver­si­teit Lei­den) over de tot­stand­ko­ming van wes­ter­se bota­ni­sche ken­nis op basis van prak­tij­ken en ken­nis in de loka­le samen­le­vin­gen van bij­voor­beeld Sri Lanka en Indo­ne­sië. Zij liet veel voor­beel­den zien van waar­om het hele­maal niet zo van­zelf­spre­kend is dat de ken­nis over inheem­se plan­ten op een cor­rec­te of vol­le­di­ge manier in de wes­ter­se wereld (of lokaal) terecht­kwam.