MvdG: Met man, muys en munten vergaan

Een met de Roos­wijk ver­ge­lijk­baar schip, een ets van Ger­rit Groe­ne­we­gen ca. 1786. col­lec­tie Het Scheep­vaart­mu­se­um

Na het uit­stap­je gis­ter naar de Egyp­ti­sche oud­heid waar we een aan­tal krach­ti­ge konin­gin­nen heb­ben ont­moet keren we van­daag terug naar de tijd van de Ver­e­nig­de Oost-Indi­sche Com­pag­nie, en wel in het bij­zon­der naar het zoge­naam­de retour­schip Roos­wijk dat in 1740 met ‘man en muys’ ver­ging voor de kust van Enge­land.

In opnieuw een arti­kel aan­ge­bo­den door Nati­o­nal Geo­grap­hic His­to­ria (zon­der ver­mel­ding van de auteur), wordt aller­eer­ste een glo­baal beeld geschetst van de vele scheeps­rei­zen die over en weer plaats­von­den tus­sen Neder­land en Indië. Dat zou­den er tus­sen 1595 en 1795 meer dan 4700 zijn geweest. Een niet onge­vaar­lij­ke reis. Op de heen­reis betrof het over die peri­o­de rond de mil­joen per­so­nen (zee­lie­den, mili­tai­ren en bur­gers) die mee­voe­ren, waar­van slechts 80% tot 85% de bestem­ming wist te berei­ken. De rest kwam te over­lij­den aan ziek­tes zoals scheur­buik, beri­be­ri of tyfus. En natuur­lijk was daar de inci­den­te­le schip­breuk.

Het retour­schip Roos­wijk ver­trekt in janu­a­ri 1740 voor een twee­de reis naar Indië. Bij de beruch­te ‘Good­wind Sands’ komt het in een storm terecht en ver­gaat met de vol­le­di­ge beman­ning die geschat wordt op zo’n 250 per­so­nen. Geschat omdat het sol­dij­log­boek ver­lo­ren is gegaan. Wat in meer detail bekend is, is de hoe­veel­heid zil­ver die het schip aan boord had: ‘duka­tons’ (zil­ve­ren mun­ten) ter waar­de van 300.083 gul­den (toen­ma­li­ge waar­de). Jaar­lijks werd er een lijst opge­steld door de Hoge Rege­ring in Bata­via van de hoe­veel­heid geld die zij nodig had­den om han­del te kun­nen drij­ven in Indië en dat werd per schip over­ge­va­ren van­uit Neder­land.

Deze zil­ver­han­del was een lucra­tie­ve busi­ness, zo wordt in het arti­kel uit­ge­legd. Zo lucra­tief dat het bij­na stan­daard was dat er naast de offi­ci­ë­le lading zil­ver een hoop gesmok­keld werd door de opva­ren­den (van alle ran­gen en stan­den):

Schip­pers namen soms dui­zen­den duka­tons mee als ‘bestel­geld’, waar­voor in Neder­land zelfs nota­ri­ë­le akten wer­den opge­maakt. Een­vou­di­ger zee­lie­den bewaar­den zil­ver­mun­ten in hun sok­ken of ande­re kle­ding. Wie met hon­derd duka­tons naar Indië voer, deze omruil- de voor assig­na­ties en daar­na weer naar Neder­land reis­de, kon daar 140 duka­tons opha­len bij het wis­sel­kan­toor – een ren­de­ment van 40 pro­cent in ander­half jaar. De reis werd betaald en het regu­lie­re loon kwam daar nog boven­op.

Pas in 2004 wor­den er aan­wij­zin­gen gevon­den van de plek waar de Roos­wijk gezon­ken zou zijn en onder het zand ligt. Een com­mer­ci­ë­le dui­ker die de rech­ten schijnt te heb­ben op de inhoud van het schip begint de zil­ver­schat op te dui­ken. Dit tot groot onge­noe­gen van Neder­land­se mari­tie­me arche­o­lo­gen. Uit­ein­de­lijk wordt de ber­ging gestaakt.

In 2017 lukt het de com­mer­ci­ë­le par­tij af te kopen met behulp van ‘een fles jene­ver, een pak stroop­wa­fels en een stuk Goud­se kaas’ en kan er begon­nen wor­den aan een nieu­we poging tot ber­ging en onder­zoek. Wat al snel dui­de­lijk wordt is dat de Roos­wijk inder­daad een par­tij zil­ve­ren duka­tons ver­voer­de, maar dat de opva­ren­den zelf ook klei­ne hoe­veel­he­den mun­ten bij zich droe­gen. Dit was dus al bekend uit his­to­risch onder­zoek, maar nu is er ook con­creet bewijs.

~ ~ ~

Het Pro­gram­ma Mari­tiem Erf­goed Inter­na­ti­o­naal (RCE) orga­ni­seert een aan­tal acti­vi­tei­ten over mari­tie­me arche­o­lo­gie en het VOC-schip De Roos­wijk, zoals deze vir­tu­e­le duik naar het wrak, de vra­gen­uur­tjes met mari­tiem arche­o­loog Mar­tijn Man­ders op 7 okto­ber21 okto­ber en 24 okto­ber en de Digi­ta­le Roos­wijk Quiz op 24 okto­ber.

~ ~ ~ 

In okto­ber schrijf ik regel­ma­tig een blog­post naar aan­lei­ding van de arti­ke­len op de site van de Maand van de Geschie­de­nis rond het the­ma van 2020: Oost/West.

~ ~ ~

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *