Prikkelend erfgoed — ‘wrijving geeft ook glans’ en emotionele netwerken

[Twit­ter RT] @CDrieenhuizen: En daar gaan we weer: webi­nar van col­le­ga Pie­ter de Bruijn is van start gegaan! #maand­van­de­ge­schie­de­nis @Cultuur_OU

Om iets voor ach­ten zat ik er klaar voor. Met een kop kof­fie zon­der iets erbij. Na wat infor­meel geklets in de chat­ruim­te (inmid­dels begin ik som­mi­ge docen­ten en mede­stu­den­ten wat ‘beter’ te ken­nen van ande­re onli­ne col­le­ges en webinars) gaf dr. Pie­ter de Bruijn het start­sein voor het webi­nar Prik­ke­lend erf­goed — navi­ge­ren tus­sen ‘wij’ en ‘zij’. Het pro­gram­ma zag er als volgt uit:

De lezing van Marij­ke Huis­man (uni­ver­si­tair docent ver­bon­den aan de Uni­ver­si­teit van Utrecht) had als titel ‘Er mis­sen kan­ten’ en ging in op de mulit­per­spec­ti­vi­teit in Erf­goe­dedu­ca­tie over slavernij.

De titel van haar lezing is ont­leend aan de kri­tiek van enke­le jon­ge­ren die geza­men­lijk een peti­tie had­den gestart om racis­me als onder­werp ver­plicht te behan­de­len op school. Want, zo stel­den zij: ‘Er mis­sen kan­ten’. Waar­bij ze wezen op het ont­bre­ken van ver­schil­len­de per­spec­tie­ven waar­door het hui­di­ge beeld over racis­me niet com­pleet is. 

In haar lezing gebruik­te Huis­man meer­de­re voor­beel­den om dui­de­lijk te maken hoe belang­rijk die mul­ti­per­spec­ti­vi­teit is, en hoe mak­ke­lijk (of onbe­wust) we vaak niet door­heb­ben dat som­mi­ge invals­hoe­ken ont­bre­ken, of dat het hui­di­ge beeld erg een­zij­dig is en bepaald niet repre­sen­ta­tief voor ieder­een die het aangaat. 

Zo liet zij een illu­stra­tie zien van een oli­fant die door blin­de onder­zoe­kers betast werd, die ieder voor zich een eigen inter­pre­ta­tie had­den van wat zij dach­ten onder han­den te heb­ben (vari­ë­rend van ‘boom’ tot ‘touw’, waar­bij res­pec­tie­ve­lijk de poot en staart onder­zocht wer­den). Daar­na kwam ze met enke­le stads­gid­sen die een wan­de­ling door de stad als onder­werp had­den om spo­ren van het sla­ver­nij­ver­le­den te ont­dek­ken. Ook hier is bij nade­re bestu­de­ring de vari­a­tie in aan­pak en aan­dachts­pun­ten opvallend.

En ver­vol­gens nam zij het lopen­de ini­ti­a­tief om in Amster­dam een Nati­o­naal Sla­ver­nij­mu­se­um te ope­nen als een ander voor­beeld om aan te tonen hoe belang­rijk het is dat goed nage­dacht moet wor­den over de repre­sen­ta­tie daar­van gezien de gevoe­lig­heid van het onder­werp en de vele, elkaar ook nog eens vaak con­flic­te­ren­de menin­gen die daar­over bestaan. De uit­da­ging zal zijn hoe al die ver­schil­len­de stem­men ver­werkt kun­nen wor­den in een nati­o­naal ver­haal waar ieder zich in her­kent en dat tevens recht doet aan het onderwerp.

Het was opnieuw een boei­en­de lezing die de OU in het kader van de Maand van de Geschie­de­nis op de agen­da had gezet, en dat we op het ein­de ook nog eens vol­doen­de tijd had­den om vra­gen via de chat te stel­len maak­te het een leer­zaam college.

Voor­dat we een ultra­kor­te pau­ze had­den werd ons gevraagd om na te gaan wel­ke emo­tie de hier­on­der getoon­de illu­stra­tie bij ons opriep. Voor­dat ik de uit­slag van de poll geef vraag ik jou als lezer van deze blog­post er ook even over na te den­ken alvo­rens ver­der te lezen. 

Keu­ze gemaakt?

Mijn eigen emo­tie die over­heerste was er een van irri­ta­tie, en dat werd gedeeld door de meer­der­heid van de aan­we­zi­gen. Voor­na­me­lijk kwam dat door de opstel­ling: een reli­gi­eus wes­ters per­soon die staan­de een gekniel­de inheems (tot slaaf gemaakt?) per­soon de hand op het hoofd legt en op hem neer­kijkt met in zijn gehe­ven hand een kruis. Het is dui­de­lijk wie hier de heer­sen­de par­tij is en wie onder­da­nig dient te zijn. Een voor­beeld van een ach­ter­haal­de machts­struc­tuur vol­gens velen.

De bespre­king van de uit­slag van deze poll vorm­de voor Pie­ter de Bruijn het brug­ge­tje naar de intro­duc­tie van Pet­ra Rob­ben. Zij is als con­ser­va­tor ver­bon­den aan het Til­burgs stads­mu­se­um en leg­de uit dat hier een beeld betreft van de gees­te­lij­ke Peer­ke Don­ders, wereld­be­roemd in Til­burg e.o. en ook een beet­je bij als gebo­ren Bra­ban­der, maar voor de mees­ten in het webi­nar had hij toch een uit­ge­brei­de­re beschrij­ving nodig. 

Dit gedeel­te van het webi­nar was geen lezing, maar een gesprek tus­sen De Bruijn en Rob­ben, waar wij als luis­te­rend publiek vra­gen kon­den stel­len via de chat die door mode­ra­tor Caro­li­ne Drie­ën­hui­zen ver­za­meld wer­den om tus­sen­tijds of aan het eind voor­ge­legd te wor­den. En dat waren er veel, want mis­schien niet zozeer het ver­haal van Don­ders, maar toch voor­al de repre­sen­ta­tie ervan in dit beeld deed de vir­tu­e­le ton­gen goed losmaken. 

De uit­spraak van Rob­ben dat Don­ders niet echt iets ver­keerd had gedaan (en dat komt dan voort uit de in mijn ogen beperk­te visie op alleen zijn daden) riep veel reac­ties op die hier moei­te mee had­den. Hij was onder­deel van een wes­ter­se machts­struc­tuur die geen oog had voor de indi­vi­du­e­le belan­gen van deze ‘inboor­lin­gen’ en hen beschouw­de als wezens van een lage­re orde die men slechts tot een zeke­re hoog­te kon opvoe­den. Als ‘kind van zijn tijd’ zag je dit ook terug in de brie­ven die Don­ders regel­ma­tig schreef.

In de ver­der erg inte­res­san­te en met ken­nis van zaken ver­tel­de his­to­rie van Peer­ke en de tot­stand­ko­ming van het stand­beeld werd dui­de­lijk dat hier meer ach­ter zat dan alleen maar een eer­be­toon aan deze gees­te­lij­ke die zich veel bezig heeft gehou­den met de lepra­lij­ders in Suri­na­me. Uit­ein­de­lijk zou dat mis­schien veel min­der con­tro­ver­si­eel zijn geweest, getui­ge ook enke­le afbeel­din­gen die hem als dienst­baar aan en betrok­ken met zijn paro­chie tonen. De voor­naams­te ini­ti­a­tief­ne­mer en geld­schie­ter was name­lijk voor­al geïn­te­res­seerd om Peer­ke als een krach­tig katho­liek voor­beeld neer te zet­ten voor de gro­te arbei­ders­klas­se in Til­burg die anders mis­schien tot het soci­a­lis­me zou afdwa­len. Het beeld was dus veel eer­der een instru­ment voor de heer­sen­de klas­se om een bepaald doel te verwezenlijken. 

Ook in Til­burg is het stand­beeld van Don­ders onder­werp van dis­cus­sie gewor­den naar aan­lei­ding van de ‘beel­den­storm’ als uit­vloei­sel van de Black Live Mat­ters bewe­ging. Veel vra­gen in de chat gin­gen over hoe de gemeen­te Til­burg en het stads­mu­se­um hier invul­ling aan kon­den geven om zolang het beeld er staat de groei­en­de kri­tiek ook mee te nemen in het ver­haal. In de beant­woor­ding hier­van liet Pet­ra Rob­ben ter­loops de term ‘emo­tie­net­wer­ken’ val­len, waar­van ik in ieder geval nog niet eer­der had gehoord. Caro­li­ne was zo vrien­de­lijk en behulp­zaam om wat extra infor­ma­tie via twit­ter te ver­schaf­fen die ik hier graag deel:

Heren, zoek op deze term icm @HesterDibbits en Mar­lous Wil­lem­sen van de @ReinwardtAcad. Zij heb­ben deze heel inte­res­san­te metho­de ontwikkeld.

Het bracht mij bij de site emotienetwerken.nl en onder het kop­je ‘over ons’ kun je een eer­ste indruk krij­gen van deze metho­de en de onder­zoe­kers. Die is mij voor­als­nog posi­tief dus ik ga me er bin­nen­kort nog wat ver­der in verdiepen.

En zo was de avond alweer voor­bij voor­dat ik het in de gaten had. Geluk­kig komt er ook hier een opna­me beschik­baar zodat ik het op mijn gemak nog eens kan terug­kij­ken en ‑luis­te­ren, net zoals ieder ander die onder­tus­sen geïn­te­res­seerd is geraakt. Zodra de opna­me er is, zal ik hier­on­der een link opnemen.

~ ~ ~

Prik­ke­lend erf­goed — ‘wrij­ving geeft ook glans’ en emo­ti­o­ne­le netwerken

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Schuiven naar boven