Ilias & Odysseia — Homeros
Vertaald door Imme Dros
De film The Odyssey 1 van Christopher Nolan 2 heb ik nog niet gezien 3 maar het was wel de aanleiding om het boek Ilias & Odysseia van Homerus 4 eindelijk eens uit de kast te halen en te gaan lezen. Waarschijnlijk niet in één ruk want veel te dik en er ligt nog zoveel meer wat ik wil lezen, dus eerder in hapklare ‘boekjes’ tussendoor 5. Toch heb ik inmiddels al zo’n 80 pagina’s gelezen. Best een prestatie vind ik zelf, voornamelijk omdat ik geregeld een uitstapje moet maken naar het namenregister om helder te krijgen wie wie is, en hoe de hoofdrolspelers ook alweer met elkaar verweven zijn. Als extra hulpmiddel ben ik op zoek gegaan naar een overzicht van de Griekse goden 6 in de vorm van een stamboom 7, maar hier ontbreken volgens mij de relaties tussen goden en sterfelijke wezens, of het is althans niet volledig.
Wat het lekker vlot doorlezen ook nog wat afremt is dat het verhaal geschreven is in verzen. Het exemplaar dat ik heb van de Ilias & Odysseia is niet in verhalende vorm geschreven, maar trouw aan de versvorm waarin de oorspronkelijk gezongen tekst ergens tussen 800 en 500 voor Christus op schrift is gesteld. Achter in het boek lees ik dat deze versvorm de dactylische hexameter 8 is. En dat ze bestaat uit ‘regels van steeds zes versvoeten, die zorgen voor het metrum’.
De Griekse hexameter heeft twee verschillende versvoeten: de dactylus (drie lettergrepen: lang-kort-kort) en de spondee (twee lettergrepen: lang-lang), die de zanger kon afwisselen.
[p.853]
Laat ik als voorbeeld de eerste zinnen van boek 1 integraal weergeven. Het laat hopelijk zien wat ik hierboven bedoelde met de verschillende personages waarvan geacht wordt ze allen meteen te (her)kennen en de versvorm waarin het geschreven is.
Zing, godin, over de wrok van Achilleus van Peleus, de bron van dood en verderf die duizenden rampen bracht voor de Achaiërs, die de krachtige geest van veel helden toewierp aan Haides en van de helden zelf een prooi voor honden en alle roofvogels maakte — het plan van Zeus voltrok zich — en zing dan vanaf de ruzie die toen voor het eerst tot een breuk leidde tussen Atreuszoon, koning der manschappen, en de grote Achilleus.
[p.7]
Ik kan alleen maar respect hebben voor het helse vertaalwerk van Imme Dros 9 10 die er desondanks een zeer leesbaar geheel van heeft gemaakt (op basis van wat ik tot nog toe gelezen heb). En ik begin er ook wat gevoel voor te krijgen, dus wie weet gaat het lezen me allengs wat makkelijker af. Oefening baart kunst.
Vandaag lees ik lekker verder, morgen heb ik het voornemen om over boek 1 te gaan bloggen, waarin de vermelde ruzie tussen Achilleus en Atreuszoon (wie zou dat toch zijn?) tot een breuk leidt.
Oh ja, ik begon deze blogpost met te vermelden dat het The Odyssey was dat me naar het boek Ilias & Odysseia deed grijpen. Ik had toen met Odysseia kunnen beginnen, maar dat leek me niet toepasselijk omdat ik het verhaal van Ilias nog niet eerder in detail gelezen heb. En het gaat er chronologisch aan vooraf, dus daarom eerst Ilias en daarna Odysseia. Of dit betekent dat ik voorlopig af moet zien om de film The Odyssey te gaan kijken? Natuurlijk niet. Het zijn verschillende zaken. De verfilming door Nolan staat op zichzelf naast het verhaal van Homerus. Zijn interpretatie van het verhaal is er een van velen (sla er de tijdschriften en dergelijke maar op na) en zeer zeker niet de laatste. Het zal de voorpret om het boek te gaan lezen hopelijk alleen maar doen toenemen.
Zie ook het essay van Bas Heijne in NRC => cadeau link:
Eerst even dit. Wat mij ergerde aan de ontelbare beschouwingen over The Odyssey is dat de film zo weinig als een kunstwerk wordt gezien. Keer op keer moest ik lezen of de keuzes van de Brits-Amerikaanse regisseur wel verantwoord waren, of de vrijheden die hij zich permitteerde wel oké waren of juist totaal niet. En wat de oude Grieken er wel niet van gevonden zouden hebben.
Vrijwel alle commentaren op The Odyssey bewegen zich binnen dat stramien. Klopt het, deugt het, mag het? Dat is een vrij achterlijke, en ook luie, opvatting over wat kunst is. Een kunstwerk is geen geschiedenisles. Of een cursus maatschappijleer. En al helemaal geen tribunaal.
- Zie wikipedia: The Odyssey[↩]
- Zie wikipedia: Christopher Nolan[↩]
- Er ligt wel een plan + bijbehorende bioscoopkaartjes om te gaan samen met mijn twee kleinzoons[↩]
- Zie wikipedia: Homerus[↩]
- Waarbij een boek gelijk aan een hoofdstuk is.[↩]
- Zie wikipedia: overzicht van de Griekse goden[↩]
- Zie wikipedia: stamboom van de Griekse goden[↩]
- Zie wikipedia: dactylische hexámeter[↩]
- Zie wikipedia: Imme Dros[↩]
- Als uitgangspunt voor de vertaling dienden, inclusief alle verzen die door latere hand aan de tekst van Homeros werden toegevoegd, Homer, Iliad, A.T. Murray en William F. Wyatt, 1932, herziene editie 1999, en Homer, Odyssey, A.T. Murray en George E. Dimock, 1919, herziene editie 1995. Beide verschenen bij Harvard University Press, Loeb Classical Library, Cambridge MA en London. De nummering bij de versregels is eveneens aan deze uitgaven ontleend. [p.838][↩]
