Opgesloten in schuld

Deze blog­post is deel 30 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur
Volkan Olmez | Unsplash
Volkan Olmez | Unsplash

Al vroeg tij­dens het lezen van De grote goede din­gen had ik het idee om mijn besprek­ing doorheen de zoek­tocht naar een violo­foon (nee, geen type­fout) te ver­w­even. Pas toen ik op bladz­i­jde 165 was aangekomen merk­te ik dat me dat instru­ment gestolen kon wor­den (excus­es voor de soort van spoil­er). Ik heb het laat­ste rest­je ver­haal wel uit­gelezen maar dat had voor mij niet meer geho­even.

Door nie­mand laat ik me meer bescher­men en vooral niet door mezelf.
[p.165, De grote goede din­gen]

Wan­neer dit de laat­ste zin van deze roman geschreven door Alma Math­i­jsen was geweest, dan had ik het pri­ma gevon­den. Mila (hoofd­per­soon in het boek) heeft zich weten te bevri­j­den uit een ‘sit­u­atie’ die ze zichzelf in zekere mate heeft opgelegd. Dat is wat ik mooi vond aan dit ver­haal. Hoe een meis­je door de dood van haar vad­er ver­strikt raakt in schuldgevoe­lens. En daar pas jaren lat­er een uitweg weet te vin­den.

De grote goede din­gen bestaat uit 172 niet bij­zon­der dichtbedruk­te bladz­i­jdes (eigen­lijk maar 165 wan­neer het aan mij ligt). Niet echt wat je zegt dik. En juist daarom vind ik het erg knap van Alma Math­i­jsen dat zij het (in mijn ogen) ‘echte’ ver­haal van Mila zo weet te ver­hullen dat het lijkt alsof de zoek­tocht naar de violo­foon (zoek het maar op wan­neer je nog steeds denkt dat dit een type­fout is) of het gegraaf in het verleden van haar vad­er door Mila de zak­en zijn waar het om draait in deze roman. Natu­urlijk zijn het belan­grijke zak­en, maar waar het daad­w­erke­lijk om gaat is de pijn van Mila waar Don (een oude vriend van Mila’s vad­er) uitein­delijk met zijn dikke vinger in gaat rond­peuren:

Ik verwachtte niet dat iemand ooit zou vra­gen waarom ik niet huilde, waarom ik niet naar het zieken­huis wilde, waarom ik niet meer bij mijn vad­er wilde zijn, maar nu het gebeurt lijkt het zo’n vre­selijk logis­che vraag.
[p.112, De grote goede din­gen]

Waarom wilde Mila niet naar het zieken­huis waar haar vad­er doo­dziek was opgenomen?

Wat gaat er om in het hoofd van een meis­je van acht jaar wan­neer het gecon­fron­teerd wordt met het besef dat ze haar vad­er gaat ver­liezen?

Ik probeer me te ver­plaat­sen in de din­gen die ik deed en naliet op die leefti­jd. De din­gen die ik dacht. Ik ben geen meis­je. Wel acht geweest. En ik heb geleerd dat hoewel in som­mige gevallen de impact van bepaalde han­delin­gen op zo’n leefti­jd groot kan zijn, het niet zo is dat je je hele lev­en daar de schuld van hoort te dra­gen. Omdat je juist op die leefti­jd in veel gevallen nog hele­maal niet in staat bent om de reik­wi­jdte te overzien van je daden. Daarom vind ik het zo’n aan­gri­jpend onder­w­erp dat Alma Math­i­jsen ons hier voorschotelt. Het enorme schuldgevoel dat Mila met zich mee­draagt omdat ze zon­der pre­cies te weten waarom een bepaalde keuze heeft gemaakt. Of miss­chien wist ze wel waarom maar is ze zich lat­er gaan realis­eren dat het niet de juiste besliss­ing is gebleken.

Hoe het ook zij, het heeft tot gevolg dat Mila vlucht voor de realiteit dat haar vad­er verd­we­nen is en dat zij het bijbe­horende ver­dri­et niet toe­laat. In plaats daar­van houdt ze zich bezig met de vraag wie haar vad­er was waar­bij ze hem gaan­deweg een helden­sta­tus geeft. Iets wat op den duur niet meer real­is­tisch is. Er begin­nen barsten te komen in het schild waarachter ze zich heeft ver­bor­gen.

Sinds van­daag twi­jfel ik. Daar had ik nooit bij stilges­taan, miss­chien zijn er wel din­gen die ik hele­maal niet wil weten. Die van mijn vad­er een andere man mak­en.
[p.84, De grote goede din­gen]

Soms ont­moet je wel eens iemand waar­van je het ver­moe­den hebt dat er veel leed schuil gaat achter een opgeruimd gezicht. Mila lijkt me zo iemand. En Alma Math­i­jsen heeft haar feil­loos beschreven. Een jonge vrouw op de rand van vol­wassen­heid die het lief­st met rust gelat­en wil wor­den om te kun­nen dwalen in haar fan­tasiew­ereld maar langzaa­maan ged­won­gen wordt haar ‘demo­nen’ onder ogen te komen. Meerdere keren voelde ik de pijn die haar kwelt haarscherp aan door sub­tiele zin­net­jes als:

Iemands lev­en kun je ver­pesten, maar iemands dood ver­pesten, dat doe je niet. [p.120]

Ik zoek vrien­den van mijn vad­er op om het nog een keer te horen. Zo hou ik hem dicht­bij. [p.52]

Ik ben niet de dochter waar mijn vad­er op had gehoopt. [p.93]

Nog­maals, ik vind dat Alma Math­i­jsen het ver­haal van Mila op een heel fijnzin­nig poëtis­che manier heeft gebracht. Op de een of andere manier vond ik het heel natu­urlijk overkomen dat de aan­dacht in de eerste plaats naar de vad­er van Mila uit­ging en daarmee samen­hangend de zoek­tocht naar de violo­foon (ik zeg niets meer), en dat pas lat­er duidelijk wordt waar Mila mee worstelt. Net zoals Mila zelf wil dat daar niet de aan­dacht naar uit­gaat. In die zin vind ik het een mooie com­posi­tie zoals het ver­haal is vor­mgegeven. En ook nog eens erg boeiend om te lezen. Het spi­jt me nog het meest dat ik hier niet alle citat­en kan plaat­sen die ik aange­merkt heb. Daar­voor zul je toch echt zelf het boek moeten gaan lezen. Wat ik alleen maar kan aan­raden.

De jonge Mila reist van Ams­ter­dam naar Israël met Don, de beste vriend van haar overleden vad­er. In de jaren zes­tig vor­m­den de twee man­nen met Majoor en Her­man een gevierd anar­chis­tisch strijkkwartet. Na de dood van haar vad­er werd hij een man van ver­halen. De tocht van Mila en Don voert via Rui­go­ord naar Eilat. Het verleden van haar vad­er con­fron­teert Mila met haar beeld van hem. In De grote goede din­gen weet Alma Math­i­jsen twee tijd­perken inge­nieus met elka­ar te verbinden. Dat lei­dt tot een onverwachte ont­knop­ing, waar­bij Mila werke­lijk afscheid neemt van haar vad­er.

De grote goede din­gen
Alma Math­i­jsen
Uit­gev­er De bezige bij
ISBN 9789023488446

~ ~ ~

Ken je ouders

Gis­ter­avond ben ik begonnen in De grote goede din­gen geschreven door Alma Math­i­jsen. Halver­wege het ver­haal lees ik hoe het roman­per­son­age Mila begint te twi­jfe­len of ze alle ver­halen over haar (vroeg overleden) vad­er echt wil horen:

Moet iemand zijn oud­ers wel leren ken­nen? Waarom is dat eigen­lijk zo vre­selijk belan­grijk?
[p.83, De grote goede din­gen]

Het antwo­ord van een goede vriend van haar vad­er vol­gt al snel:

Je moet het verleden van je vad­er ken­nen. Anders ken je jezelf niet. En wie zichzelf niet kent is ver­loren. Daar hoort dit ver­haal ook bij.’
[p.83, De grote goede din­gen]

In een inter­view bij Kun­st­stof TV vertelt Alma Math­i­jsen over haar eigen vad­er die zij op jonge leefti­jd ver­li­est. De zoek­tocht naar wie en hoe hij was heeft als vertrekpunt gedi­end voor deze roman. Opnieuw heb ik een boek in han­den waar het voor­ti­jdig weg­vallen van de vad­er een belan­grijke rol speelt. Voor­naam ver­schil is dat bij David Sores er veel woede is over de in zijn ogen onn­odi­ge lij­densweg van zijn vad­er in de laat­ste maan­den van zijn lev­en en dat Mila Rade­mak­er vooral op zoek is naar het lev­en van haar vad­er voor­dat hij uit haar lev­en verd­ween.

Maar ik dacht ook in het boek van Koen van Wiche­len gelezen te hebben dat het belan­grijk schi­jnt te zijn om het verleden van je oud­ers te ken­nen zodat je tegelijk­er­ti­jd meer over jezelf te weten komt. Dat ga ik nog even opzoeken want nu ik meer gewend ben om steev­ast een pen bij de hand te hebben tij­dens het lezen moet dat toch geen prob­leem meer zijn.

De jonge Mila reist van Ams­ter­dam naar Israël met Don, de beste vriend van haar overleden vad­er. In de jaren zes­tig vor­m­den de twee man­nen met Majoor en Her­man een gevierd anar­chis­tisch strijkkwartet. Na de dood van haar vad­er werd hij een man van ver­halen. De tocht van Mila en Don voert via Rui­go­ord naar Eilat. Het verleden van haar vad­er con­fron­teert Mila met haar beeld van hem. In De grote goede din­gen weet Alma Math­i­jsen twee tijd­perken inge­nieus met elka­ar te verbinden. Dat lei­dt tot een onverwachte ont­knop­ing, waar­bij Mila werke­lijk afscheid neemt van haar vad­er.

De grote goede din­gen
Alma Math­i­jsen
Uit­gev­er De bezige bij
ISBN 9789023488446

~ ~ ~