De gruwel wil beschreven

Deze blog­post is deel 34 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur

Er zijn van die boeken waar­van ik weet dat het beter is om vlak voor het einde af te hak­en. Het was mooi geweest, heel mooi zelfs, maar verder lezen zal dit goede gevoel alleen maar bed­er­ven. Niet alti­jd is me duidelijk waarom ik dit denk. Of waar deze drang van­daan komt. Plots is het er. Bij het omslaan van een bladz­i­jde of bij het begin van een nieuwe alin­ea. Eerst een aarzel­ing. Ik merk dat ik opkijk van het boek. Dan schud ik licht­jes met mijn hoofd als om de ver­storende gedacht­en te lat­en ver­waaien en probeer verder te lezen. Maar er is iets ver­loren gegaan. De hecht­ing met het ver­haal is verd­we­nen. We zijn niet meer één.

Toch lees ik alti­jd door tot het einde. Ik zou geen voor­beelden weten van boeken waar ik daad­w­erke­lijk kort voor het einde defin­i­tief ben gestopt. Er bli­jft die nieuws­gierigheid om te ont­dekken of ik gelijk had. Was het inder­daad beter geweest om niet verder te lezen? Het antwo­ord is helaas al te vaak beves­ti­gend. Slechts in een enkel geval weet de auteur mij op het aller­laatst toch nog posi­tief te ver­rassen en ben ik blij dat ik geen gehoor heb gegeven aan mijn inner­lijke stem. Daar doe ik het uitein­delijk voor. Ik ben nog steeds van mening dat je pas kunt oorde­len over een boek wan­neer je het hele­maal gelezen hebt.

Dus toen ik op bladz­i­jde 264 mijn bedenkin­gen kreeg bij De zes lev­ens van Sophie door Sarah Meule­man zat er niets anders op dan stug de resterende twintig bladz­i­jdes te lezen. En nu moet ik zien dat mijn waarder­ing van het boek niet al teveel over­schaduwd wordt door dat in mijn ogen te geforceerde slotakko­ord. Want zoals dat gaat met slotakko­or­den, die gal­men het lang­ste na.

In De zes lev­ens van Sophie vol­gen we Han­nah. Zij is een suc­cesvolle col­lum­niste in New York die ver­slag doet over het glam­ourleven van de jet­set. Maar bij aan­vang van het boek wordt al snel duidelijk dat Han­nah dit lev­en achter zich heeft gelat­en en een rad­i­cale ommezwaai heeft gemaakt. Han­nah wil namelijk een boek schri­jven over enkele schri­jf­sters die ieder voor zich op mys­terieuze wijze zijn verd­we­nen. Wat we tevens te weten komen is dat Han­nah een geheim met zich mee­draagt uit de tijd dat ze als twaalf­jarig meis­je nog in Bel­gië woonde en dikke vriendin­nen was met Sophie. Ook deze Sophie is op een dag spoor­loos verd­we­nen.

De ver­schil­lende ver­haal­li­j­nen wor­den door Sarah Meule­man haast par­al­lel aan elka­ar via korte hoofd­stuk­jes gebracht. Het gevolg is dat de lez­er alert moet bli­jven en elke keer opnieuw dient te schake­len naar de juiste per­son­ages en han­delin­gen. En hoewel Meule­man deze con­struc­tie vaardig in elka­ar heeft gezet haalt het op som­mige momenten toch de vaart uit het ver­haal of lei­dt het tot ver­war­ring wan­neer je er na enkele alinea’s achter komt dat je het ver­keerde per­son­age in gedacht­en had. Daar staat tegen­over dat juist door deze vorm van beurtel­ings flash­backs over Sophie en de schri­jf­sters afgewis­seld met de moeil­ijkhe­den die Han­nah in New York heeft er overeenkom­sten naar de opper­vlak­te komen die anders niet zouden opvallen.

Want zoals het er alle schi­jn van heeft dat het tussen Han­nah en Sophie de ver­keerde kant op is gegaan, dreigt het nu ook ver­keerd af te lopen met Han­nah na de wel­haast impulsieve keuze die ze heeft gemaakt om met alles te breken. Het lukt haar maar niet om een goede start met haar boek te mak­en en ze begint zichzelf te ver­waar­lozen. Drugs houdt haar op de been maar heeft tegelijk­er­ti­jd het hal­lu­cinerende effect dat zij grip op de realiteit ver­li­est. Pas­sages uit het lev­en van de schri­jf­sters die zij als onder­w­erp voor haar boek heeft uit­gekozen lijken zich te ver­men­gen met de uitzicht­loze sit­u­atie waarin zij terechtkomt. Voor ons bli­jft het tot het einde toe raden naar wat er pre­cies tussen Han­nah en Sophie is voorgevallen, maar het staat als een paal boven water dat Han­nah kei­hard gecon­fron­teerd wordt met de keuzes die ze toen heeft gemaakt en dat ze er nu alsnog aan ten onder dreigt te gaan.

Het knappe aan de schri­jf­sti­jl van Meule­man en de manier waarop ze het ver­haal brengt is dat het voor mij eigen­lijk niet uit­maakt wat er gebeurd is, lang gele­den in Bel­gië tij­dens alle com­motie ron­dom de gruwe­len van Marc Dutroux die toen aan het licht kwa­men. Er is iets mis met Han­nah, net zoals er iets mis was met de schri­jf­sters waar­door ze gefasci­neerd is ger­aakt. Geplaagd door depressies of andere vor­men van ‘Weltschmerz’ lukt het hen niet zich te schikken in hun lot, wat dat dan ook is. Zal Han­nah hun voor­beeld vol­gen alsook dat van Sophie en op een dag besluiten te verd­wi­j­nen? Wat mij betre­ft was dit, bin­nen de con­text van de vertelling, een bevredi­gende invulling geweest.

Sarah Meule­man besloot echter anders en komt met een afrond­ing aanzetten die mij niet weet te over­tu­igen. Gedeel­telijk omdat ik het niet hele­maal snap (zon­der de plot te verk­lap­pen kan ik daar echter nu niet verder op in gaan) echter vooral omdat ik het te gekun­steld vind overkomen. Ergens jam­mer, maar al het voor­gaande in ogen­schouw nemend kan ik er mee lev­en. Op de laat­ste twintig bladz­i­jdes na heb ik vol­doende moois gelezen in deze over­tu­igende debu­utro­man.

Daarom als laat­ste een voor­beeld van een prachtige zin (het boek staat er vol mee) die er voor mij uit­sprong en ook nog eens de kern raakt:

De gruwel wil beschreven, pijn is dol op taal.
[p.50, De zes lev­ens van Sophie, Sarah Meule­man]

De zes levens van Sophie

Bel­gië, jaren negentig, het tijd­perk-Dutroux. Han­nah en Sophie zijn twaalf en delen alles met elka­ar, zoals alleen twaalf­jarige meis­jes dat kun­nen. Als Han­nah valt voor de charis­ma­tis­che Dami­aan, veran­dert hun vriend­schap. Dan, na een nachtelijk dorps­feest, komt Sophie niet meer thuis.
Acht­tien jaar lat­er woont Han­nah in New York. Ze is suc­cesvol als colum­nist voor een mode­blad, maar besluit het roer drastisch om te gooien. Ze trekt zich terug in een kamer in Brook­lyn om een biografie te mak­en over beroemde schri­jf­sters: Agatha Christie, Bar­bara Fol­lett, Vir­ginia Woolf. Drie vrouwen die worstelden met vra­gen over fam­i­lie, trouw en ambitie; drie schri­jf­sters die op een dag spoor­loos verd­we­nen.

De zes lev­ens van Sophie
Sarah Meule­man
Uit­gev­er Lebows­ki
ISBN 9789048820627

~ ~ ~