Tandeloze leeuw

Deze blog­post is deel 21 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur

In de Ver­ant­wo­ord­ing bij Leeuwen­stri­jd schri­jft Thomas van Aal­ten dat hij onder andere veel gehad heeft aan De ein­de­loze jaren zes­tig, geschiede­nis van een gen­er­atiecon­flict geschreven door Hans Righart. Deze veel te vroeg gestor­ven his­tori­cus had dit boek in 1995 gepub­liceerd. Meteen toen het uitk­wam heb ik er een exem­plaar van aangeschaft. Ik herin­nerde mij een aan­tal bevlo­gen col­leges door Righart gegeven aan de uni­ver­siteit van Utrecht die ik bij had mogen wonen en hoopte zijn ent­hou­si­as­merende vertelkun­st opnieuw te mogen beleven. Het bleek dat Righart zijn meester­w­erk had geschreven. Een waar genot om te lezen en nog steeds begri­jp ik niet dat juist dit boek tij­dens de ver­schil­lende ver­huizin­gen ver­loren is gegaan.

Leeuwen­stri­jd’ als titel. In de ver­ant­wo­ord­ing ver­wi­jzen naar ‘geschiede­nis van een gen­er­atiecon­flict’. Op de achter­flap meld­ing mak­en van ‘ver­raad, verzet en ver­zoen­ing in één fam­i­lie’. Ik had er zin in!

Jam­mer genoeg is het niet gewor­den wat ik ervan had verwacht. Vaak moest ik met weemoed denken aan Jouw gezicht zal het laat­ste zijn door João Ricar­do Pedro nadat ik weer een hoofd­stuk over­laden met his­torische data had doorgenomen. Wat een ver­schil. Ter­wi­jl de overeenkom­sten op het eerste gezicht zo groot zijn. Ook hier enkele gen­er­aties vad­er en zonen die afwis­se­lend aan bod komen om hun ver­haal te doen. Waar­bij niet geschuwd wordt om de belan­grijke his­torische gebeurtenis­sen die op de achter­grond plaatsvin­den te ver­melden daar waar ze een essen­tiële rol spe­len voor de ontwik­kel­ing van het ver­haal.

Maar zoals gezegd, wat een ver­schil. Wat me vooral sto­orde bij Leeuwen­stri­jd is dat het lijkt alsof de per­son­ages maar niet tot lev­en komen. Dit in tegen­stelling tot de drie gen­er­aties Mendes uit Jouw gezicht zal het laat­ste zijn. Ondanks, of miss­chien wel dankz­ij het feit dat er veel ver­bor­gen bli­jft en de tekst regel­matig poëtisch raad­selachtig is, komen de diverse gen­er­atiecon­flicten veel krachtiger uit de verf. In Leeuwen­stri­jd is het alle­maal teveel plecht­statig. De zonen Dona gedra­gen zich als cliché-man­net­jes van hun tijds­gewricht. Een soort grote gemene del­er. Daar waar de geschiede­nis het decor zou horen te zijn, kwam het bij mij vaak over alsof het ander­som was. Dat de fam­i­liegeschiede­nis uitein­delijk niet meer was dan een aan­lei­d­ing om te lat­en zien hoe goed Thomas van Aal­ten zijn geschiedenis­boeken had bestudeerd. Erg infor­matief deze ‘panoramis­che blik op Ned­er­land’, maar daar­voor lees ik liev­er goede non-fic­tie (zoals die van Hans Righart).

Aan de ver­haal­li­j­nen heeft het niet gele­gen. In poten­tie was er vol­doende mate­ri­aal voorhan­den om de lez­er te trak­teren op enkele beurtel­ings span­nende, ontroerende en humoris­tis­che avon­turen. Het werd echter voor­namelijk opper­vlakkig gebracht. Er bleef weinig te raden over door de uit­leg­gerige en ops­om­mende sti­jl die door Thomas van Aal­ten in dit boek gehanteerd wordt. Ergens las ik dat hij rad­i­caal van sti­jl is veran­derd vergeleken met zijn voor­gaande boeken die veel absur­der van opzet zouden zijn maar (daar­door?) nooit verder dan een eerste druk zijn gekomen. Bij Leeuwen­stri­jd ver­scheen al bin­nen een maand de tweede druk. Maar of ik als lez­er zo blij ben met deze com­mer­ciële koer­swi­jzig­ing is nog maar de vraag. Juist het het leeuwen­pak als verbindend ele­ment had met enkele absur­dis­tis­che trek­jes zich veel meer in het onder­be­wuste van de lez­er kun­nen neste­len om daar nooit meer weg te gaan. Denk maar aan het beren­pak uit Hotel New Hamp­shire door John Irv­ing.

Ik moet dus helaas con­clud­eren dat Leeuwen­stri­jd bij mij geen bli­jvende indruk heeft achterge­lat­en. De wereldgeschiede­nis die opgele­peld werd kende ik al, en liev­er had ik de per­son­ages beter leren ken­nen. Zij bleven echter eendi­men­sion­aal en wis­ten mij niet te boeien. Ner­gens gaat het ver­haal echt de diepte in waar­door je eventueel meegesleurd zou wor­den in de interne worstel­ing die een per­soon door­maakt. Gro­ten­deels valt dit vol­gens mij te wijten aan de hoofdza­ke­lijk beschri­jvende sti­jl. Een sti­jl die beter past bij non-fic­tie dan bij fic­tie. Miss­chien dat Thomas van Aal­ten na het hem gegunde suc­ces voor dit boek, bij een vol­gende poging weer wat van zijn oude absur­disme durft te intro­duc­eren om het geheel wat meer een eigen unieke stem te geven.

Laat ik als troost De ein­de­loze jaren zes­tig opnieuw aan­schaf­fen om de teleurstelling van me af te lezen.

Voor­jaar 2012. De opstandi­ge puber Luca Dona vin­dt een oud leeuwen­pak op de zold­er van Duyn­staete, een voor­ma­lig jon­gensin­ter­naat, waar zijn opa opgroei­de. Deze vondst vormt het startschot voor een zoek­tocht naar de geschiede­nis van de fam­i­lie Dona. Van de ves­tig­ing van een Ital­i­aans mijn­werk­ers­gezin in het Lim­burg van de jaren twintig, via een vlucht uit Europa met een cir­cuskar­avaan, naar de spi­onageprak­tijken van de BVD, de demon­straties in de jaren tachtig en een door social media omgeven jon­geren­rel.
Leeuwen­stri­jd geeft een panoramis­che blik op Ned­er­land aan de hand van vier vaders en zonen Dona, die elk op hun eigen manier de ide­alen van een gen­er­atie verte­gen­wo­ordi­gen — maar passen ze ook alle­maal het leeuwen­pak?

Leeuwen­stri­jd
Thomas van Aal­ten
Uit­gev­er­ij Nieuw Ams­ter­dam
ISBN 9789046816370

~ ~ ~