De Teruggekeerden — Jason Mott

Je hebt van die vraagstukken die zo fascinerend zijn dat je maar niet kunt stop­pen erover te piek­eren. Omdat de mogelijke oplossin­gen zo ontel­baar zijn. Of omdat deze oploss­ingsrichtin­gen in zulk breed nieuw ter­rein uit­waaieren dat dat op zich alweer fascinerende vra­gen oplev­ert.

Zo mag ik zelf graag veel tijd door­bren­gen met te bedenken hoe het ons (de men­sheid bedoel ik dus) zou ver­gaan wan­neer we de kans kre­gen hele­maal van voor af aan opnieuw te begin­nen. Zou het dan com­pleet anders gaan? Met min­der armoede, geweld, ongelijkheid en uit­buit­ing? Of is het onon­tkoom­baar dat we uitein­delijk alti­jd eindi­gen in een vergelijk­bare sit­u­atie als van­daag de dag? En ligt dat dan eigen­lijk meer aan mijn teko­rtsch­i­etende fan­tasie om een betere wereld voor ons te verzin­nen dan dat het echt niet anders zou kun­nen uit­pakken?

Een min­stens zo prangende vraag waar ieder van ons zich wel eens in meer of min­dere mate mee heeft bezigge­houden heeft betrekking op de dood: is er lev­en na de dood? Wat staat ons te wacht­en in een eventueel hier­na­maals? Moeten wij ons ver­schei­den zien als het einde of miss­chien toch als een begin? Het grote prob­leem is natu­urlijk dat we dat niet kun­nen ver­i­fiëren. We kun­nen gis­sen tot we een ons wegen, en elke the­o­rie met veel bom­barie bren­gen als dė waarheid, maar nie­mand die kan beves­ti­gen dat het daad­w­erke­lijk klopt. Daar­voor zal er toch echt iemand uit het doden­rijk moeten terugk­eren.

Ziedaar het gegeven van ‘De Terugge­keer­den’, het debu­ut van Jason Mott. Laat ik maar meteen beken­nen dat ik vooral van­wege dit intrigerende the­ma aangetrokken werd. De auteur zei me niets. En ook de titel van het boek was bij mij onbek­end. Iets wat me de laat­ste tijd wel vak­er overkomt. Het weer­hield me er echter niet van om zon­der verder nog achter­grond­in­fo te verza­me­len, mezelf aan te melden als pre-read­er. Enkele dagen lat­er had ik het boek in han­den. Weer enkele dagen lat­er had ik het boek uit­gelezen.

Zondag­mid­dag 18 augus­tus, opnieuw enkele dagen lat­er, zit ik nog steeds te dubben wat ik er van vind. Vaak, nadat ik een boek heb gelezen, stel ik mezelf de vraag of en wie ik het zou aan­beve­len. Meestal gaat dat spon­taan wan­neer het gelezene mij goed is bevallen. Bij ‘De Terugge­keer­den’ kwam de vraag min­der spon­taan, maar ze kwam wel. Vooral, en dan zijn we weer bij het begin, van­wege het the­ma. Het plot­sklaps over de gehele wereld opduiken, zon­der dat daar aan­wi­js­bare redene­nen voor zijn, van vele overlede­nen die ver­vol­gens op zoek gaan naar hun dier­baren. En hoe ver­vol­gens deze con­frontatie tussen de lev­en­den en de opnieuw-lev­en­den(?) / nog-steeds-doden(?) uit­pakt. Alleen daarom al zou ik het boek aan iedereen willen aan­beve­len.

Echter, vergeet men even dit the­ma, en er bli­jft weinig over. Dan zou ik het nie­mand willen aan­beve­len. De leeser­var­ing is daar­voor niet prikke­lend genoeg. Het ver­haal kabbelt maar voort. Wil niet echt span­nend wor­den ondanks dat het als thriller gebracht wordt. De meeste per­son­ages komen niet tot lev­en (sor­ry, geen woord­grap­je). Het taal­ge­bruik is te uit­leg­gerig. En ondanks dat ik een voor­liefde heb voor schi­jn­baar niet ter zake doende terz­i­jdes en open ein­des, wor­den hier enkele ver­haal­li­j­nen onn­odig opgevo­erd of geforceerd afgerond. Alsof een volledi­ge roman toch een iets te grote stap is voor de dichter Mott.

Waarmee we klaar­blijke­lijk mijn grote dilem­ma met het boek van Jason Mott te pakken hebben. Is het een ges­laagd idee in een niet ges­laagde uitvo­er­ing? Zo ja, wat telt dan het meest? Inhoud of proza? Meester­lijk beschreven cliché of tenenkr­om­mende lec­tu­ur om een bril­jante vondst te delen? Ik kom er niet uit. Mijn recen­sie loopt elke keer vast. Van liev­er­lee ga ik toch maar bij de leesver­sla­gen van som­mige andere pre-read­ers lezen. Stiekem. Om te zien of zij met het­zelfde worste­len. De menin­gen zijn verdeeld. Ik schi­et er niet veel mee op. Gefrus­treerd klap ik mijn lap­top dicht en ga Zomer­gas­ten kijken met Johan Simons.

Een goed besluit blijkt lat­er. Ergens in de tweede helft van het pro­gram­ma komt een frag­ment voor­bij dat zich afspeelt in de Opera van Par­i­js. Het jaar is 2002 en een roedel hon­den rent het gebouw bin­nen, snelt over de trap­pen en bestormt het podi­um om deel uit te mak­en van de dans­voorstelling ‘Wolf’. De chore­ograaf is Alain Pla­tel, iemand die nog beter is in het ontroeren van mensen, ze nog dieper weet te rak­en. Aldus Simons.

Het is ontrege­lend. Afwijk­end. Exper­i­menteel. En het pub­liek is verdeeld. Veel boe-geroep. Toeschouw­ers die halver­wege de voorstelling al vertrekken. Met soms veel mis­baar. Het frag­ment eindigt met een aan­tal reac­ties na afloop. Verni­eti­gend vee­lal. Waarom is Johan Simons dan zo onder de indruk? Is het van­wege deze provo­catie in het heilig­dom van de Franse Opera? Miss­chien. Maar ik werd veel meer getrig­gerd door zijn opmerkin­gen over het min­i­maal één­maal in je lev­en op de planken mogen bren­gen van een meester­w­erk. Een stuk dat het toege­stroomde pub­liek nadat het doek is gevallen nu eens niet doet verzucht­en hoe mooi het decor, hoe schit­terend gedanst, hoe betov­erend de muziek was, maar opge­won­den slechts over één ding kan prat­en: de inhoud. Pas dan weet je dat het een ges­laagde voorstelling is geweest. Dat je de mensen tot in hun ziel hebt ger­aakt. Nog steeds aldus Simons.

Terug naar ‘De Terugge­keer­den’. Ben ik tot in m’n ziel ger­aakt? Neuh, niet echt. Heb ik het alleen maar over de inhoud? Ja, eigen­lijk toch wel. Is de roman daarom ges­laagd te noe­men? Miss­chien in de ogen van de auteur, net zoals de regis­seur Simons een the­ater­stuk als ges­laagd ziet wan­neer men het alleen maar over de inhoud kan hebben. Maar ik ben onderdeel van het pub­liek. En ik had er meer van verwacht. Voor mij was het gebo­dene uitein­delijk niet ges­laagd. Waar­bij ik me nu al neer­leg bij het onwaarschi­jn­lijke feit dat ik lat­er eventueel zal moeten toegeven een meester­w­erk niet te hebben herk­end.

Bli­jft over de vraag of en aan wie ik het boek zou aan­beve­len. Ja, ik kan het aan­beve­len aan eenieder waar­bij net als ik het hoofd op hol slaat door zoi­ets ongri­jp­baars als de ver­vagende grens tussen lev­en en dood. Er valt genoeg te fan­taseren tij­dens het lezen van de min­dere pas­sages waar­door dit man­co wat naar de achter­grond verd­wi­jnt en er vol­doende leesplezi­er overbli­jft om tot aan het einde te ger­ak­en.

~ ~ ~

Deze recen­sie is geschreven als tegen­presta­tie voor het ini­ti­atief op de web­site van Not Just Any Book, waar een exem­plaar van ‘De Terugge­keer­den’ beschik­baar wordt gesteld aan geïn­ter­esseer­den, alvorens het boek op 27 augus­tus in de Ned­er­landse ver­tal­ing ver­schi­jnt.

~ ~ ~