Groenendijk Girls

Deze blog­post is deel 43 van 43 in de serie Een per­fecte dag voor lit­er­atu­ur

Home

Het was Eerste Ker­stdag 2016. De dvd-box van Game of Thrones lag promi­nent naast de TV. We maak­ten ons klaar voor een dag­je binge-watchen. Vorig jaar waren we voor ons doen gebruike­lijk laat aange­haakt bij deze serie en rond de jaar­wis­sel­ing had­den we de eerste vijf seizoe­nen al achter de rug. Nu stond dan ein­delijk het zes­de seizoen op het pro­gram­ma. Of zullen we hele­maal vooraan begin­nen? vroeg mijn Inge. Ja, grapte ik, en dan doen we dat vol­gend jaar ook weer wan­neer seizoen 7 beschik­baar is. Een nieuwe tra­di­tie is geboren! Maar ze was serieus, en ik had er ook wel oren naar. Hoewel dat waarschi­jn­lijk meer te mak­en had met vluchtge­drag.

Zou je eigen­lijk niet aan een boekbe­sprek­ing moeten werken?

Ik nestelde me tegen beter weten in toch op de bank en negeerde het zeur­derige stem­met­je in mijn hoofd dat van geen ophouden wist.

Al die stem­met­jes in haar hoofd. Alsof ze eigen­lijk een optel­som is van een scala aan per­soon­lijkhe­den. Alsof ze een democ­ra­tie is, nee, een dic­tatu­ur met ver­schil­lende rebellerende par­ti­jen die het alti­jd beter weten.
[p.77, De gijze­laar, Karin Giphart]

Omdat we zo in span­ning zat­en of John Snow het er lev­end vanaf had gebracht zijn we uitein­delijk toch maar met seizoen 6 begonnen. Tien aflev­erin­gen lat­er was het alweer voor­bij en kon ik alsnog aan mijn boekbe­sprek­ing begin­nen. In de roman De gijze­laar is het Jowi Groe­nendijk die met haar dochter Julia ook een ker­st­tra­di­tie heeft. Samen kijken zij ieder jaar opnieuw naar Gilmore Girls. Ik had er nooit van geho­ord en heb het moeten opzoeken. Het duurde even voor­dat ik doorhad dat alle hoofd­stukken in De gijze­laar titels hebben van aflev­erin­gen uit Gilmore Girls.

Waarom sug­gereer je hier dat je meteen na GoT begonnen bent met deze besprek­ing? Durf je niet toe te geven dat het weer eens last-minute werk is zoals gewoon­lijk? Oké, je kunt terecht wat excus­es opvo­eren in ver­band met de aanstaande ver­huiz­ing, maar een iets betere plan­ning zou niet ver­keerd zijn. Tenslotte stond het al een hele tijd in je agen­da.

The door

Dit jaar lijkt er echter gebro­ken te wor­den met de Gilmore Girls-tra­di­tie in huize Groe­nendijk. Met de komst van Lotte, de vriendin van Julia, wordt er een wig gedreven in de hechte relatie die Jowi met haar dochter heeft. Niet alleen besluit Julia de ker­stda­gen gro­ten­deels bij de oud­ers van Lotte door te bren­gen, als klap op de vuurpi­jl (of is piek op de ker­st­boom toepas­selijk­er?) wordt ook nog medegedeeld dat de twee gelief­den van plan zijn om gaan samen te wonen. Mid­den in de dis­cussie die alles in zich heeft om tot een vol­waardi­ge ruzie te escaleren gaat de tele­foon. Het is Jowi die tegen alle huis­regels in toch opneemt en een bek­ende stem uit een nog niet zo lang vervlo­gen verleden hoort die haar om hulp smeekt. Noodgeval, dus Jowi moet gaan.
Wan­neer ze de deur achter zich dicht­trekt zijn we bij­na op de helft van De gijze­laar. Het doet de anon­ieme observeerder die geregeld in een ander let­ter­type com­men­taar geeft op het relaas van (door?) Julia verzucht­en dat het ook wel tijd werd.

Beet­je geforceerd met die deur als je het mij vraagt (hoewel je dat nooit zou doen), maar waarom ook niet? Wel een mooi brugget­je naar die extra verteller in de roman. Vraag jij je ook net als ik af wie dat zou kun­nen zijn?

No one

Jowi is trau­mather­a­peute en heeft zich gericht op de begelei­d­ing van asiel­zoek­ers. In De gijze­laar komt ze zelf in een stressvolle sit­u­atie terecht die maar ter­nauw­er­nood goed afloopt (vanu­it het per­spec­tief van Jowi althans). Aan het eind van het boek wordt duidelijk dat Jowi inmid­dels in ther­a­pie is en met die ken­nis zou je met terug­w­erk­ende kracht kun­nen con­clud­eren dat de com­mentaren die bij het ver­haal geleverd wor­den van haar psy­chologe afkom­stig zijn? Maar is dat wel zo?

Knap hoe je het laat klinken alsof het opgeschreven is ter­wi­jl het gebeurt.
[p.82, De gijze­laar, Karin Giphart]

De opmerk­ing van Julia dat ‘iemand zijn eigen ther­a­peut was en zichzelf behan­delde voor trau­maver­w­erk­ing’ kan ook sug­ger­eren dat Jowi al een hele tijd in een veel diepere exis­ten­tiële cri­sis is ger­aakt dan de op zich luchtige vertelling doet ver­moe­den. Miss­chien duiden de hints naar de stem­met­jes in haar hoofd in com­bi­natie met de vele terz­i­jdes er wel op dat er sprake is van een soort ges­pleten per­soon­lijkheid. Waarin de Jowi-ther­a­peut probeert de Jowi-cliënt-die-langza­am-afgli­jdt voor erg­er te behoe­den.

Haha­ha, nou het klinkt voor mij eerder alsof ze gewoon knet­tergek is met die stem­met­jes in haar hoofd. Probeer jij er maar een mooie draai aan te geven, mij fop je niet hoor Peter-die-over­al-een-rationele-oploss­ing-voor-denkt-te-vin­den.

The broken man

Toen ik de achter­flap las voor­dat ik aan het ver­haal begonnen was moest ik denken aan de film Death and the maid­en met Sigour­ney Weaver in de hoof­drol. Dit speelt zich af in een niet nad­er genoemd Zuid-Amerikaans land waar de echtgenoot van Sigour­ney op een avond iemand mee naar huis neemt in wie zij de man meent te herken­nen die haar twee weken lang heeft gemarteld en verkracht tij­dens de mil­i­taire jun­ta. In het gelijk­namige toneel­stuk bli­jft onduidelijk of zij gelijk heeft, ter­wi­jl het in de film uitein­delijk wel duidelijk wordt.
Ik was benieuwd of Karin Giphart in De gijze­laar een­zelfde dilem­ma zou aansni­j­den en dit tot het hoofdthe­ma van haar boek zou mak­en. Dat is niet het geval. Ja, er is een voor­ma­lig asiel­zoek­er die ooit door Jowi is geholpen en nu tolk is en in die hoedanigheid in con­tact is gekomen met een vluchtel­ing die vol­gens hem de moor­de­naar van zijn fam­i­lie is. En ja, Jowi wil vanzelf­sprek­end weten of hij zich niet ver­gist.

Zijn ogen staan het­zelfde. Het is dezelfde man, ik zweer het op het graf van mijn moed­er en mijn vad­er. Stel dat hij zegt: ik ben niet meer die man. Het is al jaren gele­den en ik ben veran­derd. Dan nog, Jowi, dan nog. Zijn ogen staan het­zelfde, zou mijn moed­er zeggen.
[p.164, De gijze­laar, Karin Giphart]

Maar het voelt niet aan alsof dit het cen­trale vraagstuk is. Al snel geeft de vluchtel­ing zelf (per ongeluk weliswaar) open­heid van zak­en en hoeven we ons niet meer af te vra­gen wie er gelijk heeft. De vraag is dan wat Jowi gaat doen. Hoe kan zij de tolk die zijn fam­i­lie ver­loren heeft ervan weer­houden wraak te nemen? Mooi is het ver­vol­gens hoe Giphart de sit­u­atie com­pleet weet te kan­te­len waar­door het plot­sel­ing Jowi is die tegen zichzelf in bescherming genomen moet wor­den om niet iets onher­roe­pelijks te doen. Iets waar­toe wij haar als lez­ers onder­tussen best wel in staat zien gegeven wat wij over haar te weten zijn gekomen sinds ze naar Gronin­gen is ver­huisd.

Doe je dat expres? Dat sub­tiel strooien met die wetenswaardighe­den die je ogen­schi­jn­lijk uit het hoofd weet op te lep­e­len? Als ik je op de man af zou vra­gen of je die film uber­haupt wel gezien hebt (laat staan het toneel­stuk) wat is dan daarop je antwo­ord? Nou?

Blood of my blood

Gered door de bel(toon). Gilmore Girls gaat over een alleen­staande moed­er Lore­lai en haar dochter Rory:

Thir­tysome­thing Lore­lai Gilmore (Lau­ren Gra­ham) has made her share of mis­takes in life, but she has been doing her best to see that her col­lege-bound daugh­ter — and best friend in the world — Rory (Alex­is Bledel), doesn’t fol­low in her foot­steps. […] From the begin­ning, this unique moth­er-daugh­ter team has been grow­ing up togeth­er.
[http://www.tv.com/shows/gilmore-girls/]

Dus wat is er toepas­selijk­er dan dat Julia haar moed­er (onbe­wust) tot hulp schi­et door haar te bellen net op het moment dat Jowi op het punt staat een daad met ver­strekkende gevol­gen te begaan.

Mama.’
Weer dat woord­je. Klein maar groot. Typ­isch. Geen ander woord zou nu door­drin­gen. En dan waagt Julia het ook nog eens om een geheim wapen in te zetten. Zacht­jes begint ze te zin­gen.
[p.192, De gijze­laar, Karin Giphart]

Miss­chien dat het hier in deze besprek­ing wat gekun­steld of geforceerd overkomt hoe Karin Giphart haar roman gemod­elleerd heeft naar Gilmore Girls. Dat ligt dan aan mij.

Goh, wat een beschei­den­heid ineens. Iets goed te mak­en?

De gijze­laar heb ik ervaren als een uiterst pret­tig boek om te lezen. Er zit ondanks het feit dat de han­del­ing zich slechts bin­nen één dag afspeelt vol­doende vaart in om je ner­gens te verve­len. Het spel met de ver­schil­lende vertelper­spec­tieven geeft het geheel iets span­nends omdat (in ieder geval voor mij (en jij niet alleen hoor)) het niet alti­jd even duidelijk is wie er nu aan het woord is. Het was reden om meerdere malen terug te bladeren om gedeeltes over te lezen hoe het miss­chien in elka­ar zou kun­nen zit­ten. Ook ben ik gecharmeerd van de soort humor die Giphart gebruikt. Veel tongue-in-cheek en tussen de regels door. Naar mijn idee niet omdat het anders te zwaar zou wor­den, maar eerder omdat het past bij de manier waarop Jowi zich staande probeert te houden in een peri­ode dat zij door een dal gaat zon­der dat volledig te willen erken­nen (of te kun­nen herken­nen). Een ges­laagde eerste ken­nis­mak­ing wat mij betre­ft.

Daar sluit ik me voor de veran­der­ing eens hele­maal bij aan.

Dat is ook voor de eerste keer.

Jowi Groe­nendijk is een suc­cesvol trau­mather­a­peute, gespe­cialiseerd in psy­chis­che schade bij asiel­zoek­ers. Ze heeft een nieuwe prak­tijk geopend in Gronin­gen, dicht bij Ter Apel, maar vult haar dagen met alles behalve ther­a­pie geven. Ze herkent zichzelf niet meer. Ze snauwt tegen haar puber­dochter en houdt de vluchtelin­gen en hun ellende op afs­tand.
Dan kri­jgt ze op Eerste Ker­stdag een tele­foon­t­je van een voor­ma­lige cliënt. Hij wil dat ze onmid­del­lijk naar Ter Apel komt. Hij zegt dat zij de enige is die kan helpen. En dus gaat ze.

De gijze­laar
Karin Giphart
Uit­gev­er Nieuw Ams­ter­dam
ISBN 9789046821336

~ ~ ~

Dag facebook. Hopelijk niet tot ziens.

Weet je zek­er dat ze zo vroeg al open zijn? vroeg Inge toen we onder­weg waren naar de super­markt. Op de autora­dio klonk het nieuws van zeven uur. Ik stelde haar gerust en hoopte er onder­tussen het beste van. Vijf minuten lat­er liepen we door een gro­ten­deels ver­lat­en Albert Hei­jn XXL. Volle schap­pen en geen rijen zorgden ervoor dat we snel ons lijst­je kon­den afw­erken en bin­nen het uur weer thuis waren.

Als com­pen­satie voor deze opof­fer­ings­gezind­heid trak­teer­den we onszelf op een uit­ge­breid ont­bi­jt met aller­lei lekkerni­jen die we anders nooit in huis hebben. In een opwelling had ik er bij­na een foto van gemaakt om op face­book te posten. Als onder­schrift iets in de trant van hoe wij nu al klaar waren met het bin­nen­halen van alle extra bood­schap­pen die nodig zijn om de ker­stda­gen te lat­en onder­schei­den van een nor­maal week­end. In plaats daar­van ver­wi­jderde ik mijn account.

Weet je het zek­er? Ja? Dan geven we je nog twee weken bedenk­ti­jd, voor het geval je spi­jt kri­jgt. Bij euthanasie kri­jg je offi­cieel een week bedenk­ti­jd. Met die besliss­ing denkt men min­der moeite te hebben.
[p.87, De gijze­laar, Karin Giphart]

Het is niet de eerste keer dat ik mijn face­book account heb ver­wi­jderd. Ergens hoop ik wel dat het de laat­ste keer is geweest. Ik word een beet­je moe van mezelf met dat besluiteloos gedrag door de jaren heen. Waarom trap ik er toch elke keer weer in om een social media account aan te mak­en ter­wi­jl ik weet dat het uitein­delijk niets voor me is? Omdat ervar­ing geleerd heeft dat ik er niet goed mee kan omgaan.

Als ik een­maal een account heb dan wil ik bijbli­jven. Lezen wat anderen hebben gedeeld. Eventueel een reac­tie geven. Zelf iets posten. Waar anderen weer op rea­geren. Daar gaat onge­merkt best wel wat tijd in zit­ten. Ik wil niet zeggen dat het wegge­gooide tijd is, maar in veel gevallen is het toch tijd die ik eigen­lijk aan iets anders had willen best­e­den.

Nu kun je jezelf ‘bescher­men’ door bijvoor­beeld noti­fi­caties en dergelijke uit te zetten. Zodat je niet con­tinu gesto­ord (en ver­leid) wordt door updates vanu­it je netwerk. Helaas schi­jnt dat bij mij niet opti­maal te werken. Wel dat ik niet afgeleid wordt wan­neer ik met iets bezig ben. Doch zodra ik even niets omhan­den heb dan open ik als vanzelf mijn account om te zien wat er zoal aan nieuwe bericht­en is ver­sch­enen. En gaat er onge­merkt weer (heel) wat tijd ver­loren.

Ik ga hier zek­er niet bew­eren dat al die bericht­en op social media niet lezenswaardig zijn. Dat kun je namelijk zelf voor een groot gedeelte rege­len door de juiste per­so­n­en te vol­gen of wat fil­ters in te stellen. Waar het mij meer om gaat is dat ik in veel gevallen andere din­gen had willen doen dan tijd door te bren­gen op een of ander social media plat­form. Blijk­baar kan ik mezelf er niet vol­doende van afscher­men als ik zo’n account heb. Dus zit er niets anders op dan voor de zoveel­ste keer afscheid nemen. En hopelijk defin­i­tief.

~ ~ ~