Uitgelezen — mei 2018

No is not enough — Naomi Klein

Vorig jaar zomer begon ik te lezen in dit boek, net nadat het was uit­gekomen. De verkiez­ing van Don­ald Trump lag vers in het geheugen en zijn eerste destruc­tieve daden om alles wat Oba­ma had opge­bouwd weer teni­et te doen wist Nao­mi Klein in haar boek nog mee te nemen. Het was fascinerende lec­tu­ur. Maar op een gegeven moment werd het me te veel. Trump was alomte­gen­wo­ordig in het nieuws en waar hij elke keer weer mee wegk­wam was te gek voor woor­den. En dat ter­wi­jl Nao­mi Klein op glasheldere wijze uit de doeken deed hoe het zover gekomen was en wat we nog kon­den verwacht­en.

Ik werd er een beet­je depressief van.

Toch heb ik onlangs het boek opnieuw opgepakt en uit­gelezen. Het bevat te veel goede analy­ses en daar­naast ook een aan­tal con­crete plan­nen om het tij te keren. Want de titel spreekt voor zich. Nee zeggen is niet genoeg.

Remem­ber when love was sup­posed to Trump hate? Remem­ber when the oil com­pa­nies and bankers seemed to be run­ning scared? What the hell hap­pened? And what can we do about it?
Nao­mi Klein — scourge of brand bul­lies and cor­po­rate crooks — shows us how we got here, and how we can make things bet­ter.
No Is Not Enough reveals, among oth­er things, that the dis­ori­en­ta­tion we’re feel­ing is delib­er­ate. That around the world, shock polit­i­cal tac­tics are being used to gen­er­ate cri­sis after cri­sis, designed to force through poli­cies that will destroy peo­ple, the envi­ron­ment, the econ­o­my and our secu­ri­ty. That extrem­ism isn’t a freak event — it’s a tox­ic cock­tail of our times.

Uit­gev­er: Allen Lane
ISBN: 9780241320884

~ ~ ~

The Only Story — Julian Barnes

Een jonge­man kri­jgt een relatie met een oud­ere vrouw. Wat als een roman­tis­che liefdes­geschiede­nis begint neemt echter gaan­deweg onverwachte vor­men aan. Jaren lat­er blikt de verteller terug op hoe zijn verdere lev­en alti­jd in het teken van deze eerste liefde heeft ges­taan. Wie zou hij zijn gewor­den als hij haar nooit ont­moet had, nooit op haar ver­liefd was gewor­den? Maar wat zou hij dan hebben gemist, en had hij dat ooit willen mis­sen zelfs als hij bek­end zou zijn met de afloop?

Julian Barnes laat op over­tu­igende wijze zien wat de (destruc­tieve) kracht van een allesvert­erende liefde kan zijn ter­wi­jl hij tegelijk­er­ti­jd probeert te ontrafe­len hoe de werk­ing van diezelfde liefde in elka­ar zit. Vra­gen die niet alleen de verteller rade­loos mak­en maar ook de lez­er aan het denken zetten.

Would you rather love the more, and suf­fer the more; or love the less, and suf­fer the less? That is, I think, final­ly, the only real ques­tion.
First love has lifel­ing con­se­quences, but Paul doesn’t know any­thing about that at nine­teen. At nine­teen, he’s proud of the fact his rela­tion­ship flies in the face of social con­ven­tion.
As he grows old­er, the demands placed on Paul by love become far greater than he could pos­si­bly have fore­seen.
Ten­der and wise, The only sto­ry is a deeply mov­ing nov­el by one of fiction’s great­est map­pers of the human heart.

Uit­gev­er: Jonathan Cape
ISBN: 9781787330696

~ ~ ~
Mijn com­plete leesli­jst is hier te vin­den.

~ ~ ~

You need to love something first

[Afbeeld­ing: Richard A. Kirk]

Het leek wel wat op een echte vakantiedag, van­daag. Nadat de straten­mak­ers vanocht­end klaar waren met het door­leggen van een stuk ter­ras achter de schu­ur kon de poort dicht. Er werd geen (gep­land) bezoek meer verwacht. Een half uurt­je heb ik nog wat hout staan kloven maar het was eigen­lijk niet te doen bij een tem­per­atu­ur die zoet­je­saan boven de der­tig graden was geste­gen.

Er zat niets anders op dan een goed boek te pakken en een plek in de schaduw op te zoeken. Het wer­den er twee (boeken, niet plekken): No is not enough van Nao­mi Klein en Ima­ji­ca van Clive Bark­er. Alle­bei lees ik om en om. Heb ik een hoofd­stuk uit het ene boek gelezen dan ga ik verder met een nieuw hoofd­stuk in het andere boek. Wel lig ik een eind voor in Ima­ji­ca omdat ik daar al veel eerder in was begonnen.

Ze bevallen me bei­den erg goed. Ima­ji­ca is per­fecte vakanti­elec­tu­ur. Het biedt een uit­ge­bal­anceerde mix van sci­ence fic­tion, fan­ta­sy, hor­ror en real­isme. Wat ik vooral erg pret­tig vind is de aan­dacht voor details. Clive Bark­er neemt de tijd om zijn hoofd­per­son­ages in al hun com­plex­iteit te beschri­jven. Het zijn zek­er geen eendi­men­sion­ale fig­uren die ondergeschikt zijn aan een voor­trazend ver­haal met onverwachte plotwendin­gen. Ook de ver­schil­lende werelden die bezocht wor­den (de Ima­ji­ca is een con­stel­latie van vijf min of meer ver­bon­den dimen­sies) komen volledig tot hun recht met al hun bizarre bewon­ers en bijbe­horende gewoontes. Heer­lijk om je in te ver­liezen.

[Shar­ing is Car­ing: De uit­gave die ik in bez­it heb bevat een uit­ge­brei­de index met boven­di­en geweldige illus­traties door Richard A. Kirk. Wan­neer je op boven­staande afbeeld­ing klikt kom je op zijn web­site terecht met onder andere een uit­ge­brei­de port­fo­lio en een blog­sec­tie. De moeite waard om te bezoeken.]

No is not enough is van een totaal andere orde. Nao­mi Klein voelde de noodza­ak om in afwijk­ing van haar eerdere boeken waar jaren aan diep­gaande studie voorafgin­gen dit­maal haar opgedane ken­nis te gebruiken als basis voor een soort van pam­flet tegen de in haar ogen desas­treus ver­lopen verkiezin­gen in de VS die Don­ald Trump aan een over­win­ning hebben geholpen. Pub­li­catie moest snel zijn want haast is gebo­den. Klein ziet de uitverkiez­ing van Trump in het ver­lengde liggen van ontwik­kelin­gen die zij al eerder beschreef in No Logo en The Shock Doc­trine. In die zin was het miss­chien geen ver­rass­ing, maar de schok die ze voelde toen ze vanu­it Aus­tral­ië de verkiezin­gen vol­gde was er niet min­der om.

In haar boek laat ze niet alleen zien hoe het zover gekomen is, ze geeft ook aan dat er manieren zijn om Don­ald Trump (en zijn aan­hang) te bestri­j­den. Want zoals de titel al aangeeft, alleen demon­str­eren tegen alles wat Trump probeert te af te breken (medis­che zorg voor iedereen) of op te bouwen (een muur aan de grens met Mex­i­co), is niet genoeg. Van­daar de urgen­tie.

Zover ben ik echter nog niet. Momenteel lees ik hoe zij met haar zoon­t­je het Great Bar­ri­er Reef in Aus­tral­ië bezoekt als onderdeel van een doc­u­men­taire waaraan ze meew­erkt over hoe ver­gaand de impact van kli­maatveran­der­ing al is in som­mige gebieden. Een kwart van dit unieke natu­urver­schi­jnsel is inmid­dels gestor­ven door slechts een minieme ver­hoging van de watertem­per­atu­ur. Wat rest is een des­o­laat onder­wa­ter­land­schap. Alle kleur is verd­we­nen en over en tussen het witte ‘gebeente’ dri­jft een stink­ende groene smur­rie.

Dit is niet het gedeelte waar ze haar zoon­t­je mee naar toe neemt. Ze leert hem op vier­jarige leefti­jd snorke­len daar waar het rif nog op haar aller­mooist is. Zodat hij betoverd zal rak­en door de over­weldigende schoonheid. Want:

You need to love some­thing first, before you can pro­tect and defend it.
[p.64, No is not enough, Nao­mi Klein]

~ ~ ~

No is not enough

Naast het feit dat al die snoep­dozen met leeslekkerni­jen nu gedeel­telijk weer op mijn kamer staan, ligt ook het nieuwe boek van Nao­mi Klein No is not enough op mijn bureau mij ver­lokke­lijk aan te kijken. Ik had het een hele tijd gele­den gere­serveerd en vorige week maandag werd het afgeleverd bij de tuin­man die voor bij het huis bezig was. De post­bode had geen zin om op mij te wacht­en om het in ont­vangst te nemen.

Lat­er op de dag kreeg ik een mailt­je van bol.com dat het boek op dins­dag bezorgd zou wor­den. Via track­ing en trac­ing kon ik vol­gen hoe laat ongeveer zodat ik daar reken­ing mee kon houden. Wel­nu, klik ik op die link dan is het boek nog steeds onder­weg.

Het boek verd­ween diezelfde dag onder een stapel papi­er die ik pas gis­ter weggew­erkt had in de juiste map­pen. Even­t­jes twi­jfelde ik om in het boek te begin­nen. Uitein­delijk toch maar De Groene Ams­ter­dammer gepakt. Ik was gebleven bij een artikel1 door Joost de Vries over de oproep tot een adver­teerder­s­boy­cot van Geen­Sti­jl (ja, zoals gezegd lig ik een beet­je achter). En wie komt daar voor­bij? Nao­mi Klein, natu­urlijk. Dit naar aan­lei­d­ing van haar vorige boek No Logo waar zij uit­ge­breid ingaat op ‘cul­ture jam­ming’, ofwel de kwets­baarheid van merken bloot­leggen door hen te con­fron­teren met hun maatschap­pelijk geën­gageerde uitin­gen.

Hoewel het nieuwe boek van Klein niet ter sprake komt is er wel een ver­wi­jz­ing naar een video die zij een maand gele­den uit­bracht, getiteld How to Jam the Trump Brand. En laat No is not enough nou juist gaan over hoe men zich moet wape­nen tegen deze niet­sontziende zak­en­man die met zijn gevolg het Witte Huis van de VS heeft ingenomen met maar één doel voor ogen, er rijk­er van wor­den.

Eerst dat film­p­je dan maar eens opzoeken voor­dat ik aan het boek mag begin­nen.

[Klik op de afbeeld­ing om de video op youtube te bek­ijken]

~ ~ ~


  1. Het kwets­bare merk – De Groene Ams­ter­dammer 18 mei 2017 Jaar­gang 141, Nr. 20 

De Oogst 2001 — 2010 (1)

Vorige week (vri­jdag 2 juli 2010) begon in de NRC een nieuwe serie boekbe­sprekin­gen. Ik citeer: “De jaren nul barst­ten van de spraak­mak­ende non-fic­tie – van ‘No Logo’ tot ‘Dead Aid’. In de serie ‘De Oogst 2001 – 2010’ elke week een boek dat onze blik op de wereld veran­derde.” De aftrap wordt gedaan aan de hand van het boek ‘Rad­i­cale Ver­licht­ing. Hoe Ned­er­landse denkers het gezicht van onze cul­tu­ur voor­goed veran­der­den.’ Het is geschreven door Jonathan Israel en ver­scheen als ‘Rad­i­cal Enlight­en­ment’ begin 2001.

Bij de auteur had ik in eerste instantie heel even­t­jes een soorte­ment van ‘Yes-gevoel’. Een kort moment waande ik mezelf in het selecte groep­je ‘Spraak­mak­ende Boeken lez­ers’, maar al snel moest ik mezelf uit een ontken­nings­fase zien te halen. Ik had het des­be­tr­e­f­fende boek niet gelezen. Wel een andere titel van hem, namelijk ‘Dutch pri­ma­cy in World Trade 1585–1740’. Eén van de zeldzame keren dat ik tij­dens mijn studi­eti­jd een boek slechts met de aller­g­root­ste moeite heb uit­gelezen. In mijn herin­ner­ing is het een oneindi­ge opsom­ming van han­del­swaren die wij, Ned­er­lan­ders, over de gehele toen­ma­lig bek­ende wereld ex- en impor­teer­den. Ruim­schoots aange­vuld met tabellen en grafieken.

Toch wel nieuws­gierig gewor­den of het echt zo ver­schrikke­lijk was, zocht ik het boek op. En gelukkig had mijn geheugen me deze keer niet voor de gek gehouden. Voor­beeld­je? Ik sla een willekeurige pag­i­na open en lees over de Spaanse aan­vallen (eerlijk waar, puur toe­val!) op onze har­ingvloot vanaf de jaren 1625:
“All of the Dutch fish­ing ports felt the weight of the Dunkirk offen­sive, the haem­or­rhage con­tin­u­ing down to 1646. For some of the Maas fleets we have sta­tis­tics which indi­cate the scale of the loss­es. The Schiedam her­ring fleet caught one third less her­ring in the 1620s than in the pre­vi­ous decade, and in the 1630s reg­is­tered the low­est catch over a decade in the town’s his­to­ry from the ear­ly six­teenth cen­tu­ry down to 1720. For Zee­land and the West Frisian ports we lack com­pa­ra­ble data.”
Ik zal jul­lie de bijgevoegde sta­tistieken en tren­d­analy­ses besparen. De strekking moge duidelijk zijn. Inclusief noten en index is het geheel 462 pagina’s dik.

Wat zou deze Jonathan Israel dan nu in 2001 geschreven hebben dat het vol­gens Arnold Heumak­ers past in het door hem gehanteerde selec­tiecri­teri­um: “het feit dat een boek in het col­lec­tieve geheugen woont als een begrip – de ‘bots­ing der beschavin­gen’, het ‘einde van de geschiede­nis’.”
In zijn ogen heeft het te mak­en met het feit dat kort na ver­schi­j­nen van het boek ‘Rad­i­cal Enlight­en­ment’ de aan­val op de Twin Tow­ers plaatsvond. Al snel werd dit gezien als een aan­val op de West­erse beschav­ing. En toen uit­gelegd moest wor­den waar die beschav­ing dan wel uit bestond, werd over­we­gend ver­wezen naar ‘de Ver­licht­ing, als de bron van onze belan­grijk­ste seculiere waar­den’. Zo ontstond een behoefte om meer te weten te komen over die Ver­licht­ing. Wel­nu, het boek van Israel vold­eed per­fect aan deze vraag. Het was gede­tailleerd van opzet (kan ik me iets bij voorstellen), up-to-date en lees­baar geschreven (dit laat­ste kost me meer moeite om er iets bij voor te stellen). Israel werd een veel­gevraagd sprek­er om uit­leg te geven over de these dat de Islam nooit een Ver­licht­ing heeft gek­end en dat daar­door vri­jheid en tol­er­antie, alsook de schei­d­ing van kerk en staat veel min­der een rol van beteke­nis hebben gekre­gen.

In 2007 heeft Israel een ver­volg uit­ge­bracht, ‘Enlight­en­ment Con­test­ed’ dat meer aansluit­ing zocht bij het debat dat sinds Sep­tem­ber 2001 was gevo­erd. Dat kwam hem op kri­tiek te staan van­wege het ‘anachro­nis­tis­che’ gehalte van zijn betoog. Het was alle­maal net iets te sim­plis­tisch toegeschreven vanu­it de nogal chao­tis­che en diverse gebeurtenis­sen tij­dens de Ver­licht­ing naar onze huidi­ge opvat­tin­gen over sec­u­lar­isatie en democ­ra­tie. Alsof het alle­maal vanzelf­sprek­end was.
Toen ik het artikel van Heumak­ers uit had, betrapte ik mezelf er op dat ik eigen­lijk ner­gens echte duidelijkheid verkreeg over het feit waarom dit boek in ons col­lec­tieve geheugen woont. Er zijn in de afgelopen 10 jaar andere boeken ver­sch­enen die ik (nog) niet heb gelezen, maar waar­van de bek­end­heid (en de stelling­name) des­on­danks bij mij bek­end is. Zoals bijvoor­beeld het al eerder aange­haalde boek van Nao­mi Klein, ‘No logo’.

Als we het dan toch over de Ver­licht­ing hebben, dan gri­jp ik terug op een ander boek uit mijn studi­eti­jd, en wel een­t­je van Peter Gay, ‘The Enlight­en­ment. An inter­pre­ta­tion’ uit 1969. Dit was in mijn opinie zek­er een uiterst lees­baar boek. Ook breed opgezet en up-to-date. Vooral de hoofd­stukken over ‘The sci­ence of man’, ‘The sci­ence of soci­ety’, ‘The pol­i­tics of decen­cy’, ‘The pol­i­tics of expe­ri­ence’ en ‘The pol­i­tics of edu­ca­tion’ heb ik vak­er dan een­maal gelezen. De veran­derende opvat­tin­gen over tol­er­antie beschreef Gay op deze manier:
“The most promi­nent casu­al­ty of this attack on tra­di­tion was the idea of hier­ar­chy, the idea that soci­ety is divine­ly, eter­nal­ly ordered in ranks. […] the pre­pon­der­ant polit­i­cal thought of the Enlight­en­ment, a kind of snob­bish lib­er­al­ism, at least envi­sioned the pos­si­bil­i­ty, and pro­claimed the desir­abil­i­ty, of a soci­ety open to tal­ents, in which com­mon­ers, even from poor cir­cum­stances (espe­cial­ly if they were men of let­ters) might rise to posi­tions of influ­ence, wealth, and sta­tus. Rea­son, abil­i­ty, even luck, rather than birth, were the cri­te­ria by which the philosophes want­ed men to be judged in soci­ety.”
Ik weet nog dat ik al lezende ver­liefd werd op de Ver­licht­ing.

Maar ik ga alsnog het boek van Israel bestellen en zien of hij dezelfde vlam kan doen opwakkeren.
En als laat­ste ben ik natu­urlijk benieuwd welk boek deze week (vri­jdag 9 juli 2010) uitverkozen is om in De Oogst opgenomen te wor­den. Zal het er dit­maal wel een­t­je zijn die ik gelezen heb?
Ik hou jul­lie op de hoogte.

~ ~ ~