De denker met de bas

Ik ben een hard­core fan van Roger Waters. Al veer­tien dagen luis­ter ik elke ocht­end en avond naar zijn laat­ste album Is this the live we real­ly want? in de auto naar en van mijn werk. Het is een rit­je van een half uur. Pre­cies genoeg om het hele album af te spe­len.

Het voelt pret­tig vertrouwd aan zon­der dat het als een over­bod­i­ge her­haaloe­fen­ing over komt. Vooral Ani­mals lijkt een sterke inspi­ratiebron te zijn geweest. Maar bij her­haaldelijk luis­teren ont­dek je steeds meer sub­tiele ref­er­en­ties naar zow­el tekst als muziek­pa­tro­nen uit eerder (solo alsook Pink Floyd) werk.

In de Groene Ams­ter­dammer las ik een tre­f­fende type­r­ing door Leon Ver­don­schot:

Roger Waters for­muleert ideeën, en giet die in muziek. Hij is een denker met een bas, een maatschap­pi­j­criti­cus met een micro­foon.
[Een betere god — De Groene Ams­ter­dammer 21 juni 2017 Jaar­gang 141, Nr. 25]

Hij gebruikt dit om Roger Waters te vergelijken met David ‘de man zon­der eigen­schap­pen’ Gilmour. En ik kan me daar wel in vin­den. Hoe vir­tuoos de gitaar­muziek van Gilmour wel niet is, uitein­delijk ben ik alti­jd veel meer gefasci­neerd gebleven door het uit­ge­spro­ken engage­ment van Waters.

PS. Zoals op elk album is er in een num­mer waarin het gelu­id is ver­w­erkt van een vlieg­tu­ig dat uit de lucht geschoten wordt en neer­stort. In mijn belev­ing is het een protest tegen de waanzin van de oor­log en vormt het als zodanig een eerbe­toon voor zijn vad­er die sneu­velde in WO2.

~ ~ ~

Dwaalwegen — 2 (manen)

Van mijn plan om na terugkomst uit de VS verder te gaan lezen in Zen and the Art of Motor­cy­cle Main­te­nance komt niet veel terecht. Ik bli­jf hangen in 1q84 van Muraka­mi. En ik bli­jf eruit wegdwalen.
Deze keer van­wege de twee manen.
In 1q84 vol­gen we twee ver­haal­li­j­nen die afwis­se­lend verteld wor­den. In de ene is Ten­go (part­time wiskun­del­er­aar, part­time schri­jver) de hoofd­per­soon, en in de andere is dat Aomame (part­time fit­nessin­struc­trice, part­time huur­mo­or­denares). Op een dag merkt Aomame dat de wereld waarin zij leeft niet meer pre­cies aan­voelt als voorheen. Het lijkt alsof er onmerk­baar kleine veran­derin­gen zijn die gelei­delijk aan voor haar zicht­baar wor­den. Tot het moment dat zij zich plots bewust wordt van het feit dat er niet één maar twee manen aan het fir­ma­ment staan:

[…] she began to sense that the night sky she saw above her was some­how dif­fer­ent from the sky she was used to see­ing. The strange­ness of it was sub­tle but unde­ni­able.
Some time had to pass before she was able to grasp what the dif­fer­ence was. And even after she had grasped it, she had to work hard to accept it. What her vision had seized upon, her mind could not eas­i­ly con­firm.
There were two moons in the sky — a small moon and a large one.
[p.246, 1q84, Haru­ki Maruka­mi]

Ook bij Ten­go zien we de twee manen terugkomen. Alleen op een andere manier. Hij beschri­jft ze zelf. Eerst in een man­u­script dat hij redi­geert voor iemand anders, daar­na in zijn eigen roman. Op ver­zoek van zijn uit­gev­er geeft hij extra aan­dacht aan de uitwerk­ing van deze twee manen:

Komat­su raised the hand that had a cig­a­rette tucked between the fin­gers. “Think of it this way, Ten­go. Your read­ers have seen the sky with one moon in it any num­ber of times, right? But I doubt they’ve seen a sky with two moons in it side by side. When you intro­duce things that most read­ers have nev­er seen before into a piece of fic­tion, you have to describe them with as much pre­ci­sion and in as much detail as pos­si­ble. What you can elim­i­nate from fic­tion is the descrip­tion of things that most read­ers have seen.”
[p.216, 1q84, Haru­ki Maruka­mi]

De goede lez­er1 zal direct opmerken dat het citaat met Ten­go zich eerder afspeelt dan het citaat met Aomame. Wat dat pre­cies betekent, daar ben ik nog niet uit.
Het gegeven van de twee manen bli­jft geregeld terugkomen en telkens als ik erover las hoorde ik muziek op de achter­grond. Eerst nog zacht maar gelei­delijk aan luider en herken­baar. De woor­den die erbij hoor­den bleven echter weg.
Tot vanavond. Opnieuw ziet Aomame de twee manen vanaf haar balkon:
One night near the end of July, the thick clouds that had long cov­ered the sky final­ly cleared, reveal­ing two moons. Aomame stood on her apartment’s small bal­cony, look­ing at the sky. She want­ed to call some­one right away and say, “Can you do me a favor? Stick your head out the win­dow and look at the sky. Okay, how many moons do you see up there? Where I am, I can see two very clear­ly. How about where you are?”
[p.427, 1q84, Haru­ki Maruka­mi]
Ik wachtte even met verder lezen omdat ik wist dat de muziek zou komen. Die kwam. Samen met de zang van Roger Waters:

the sun is in the east
even though the day is done
two suns in the sun­set
hmm­m­m­m­m­m­mm
could be the human race is run

Bij­na goed. Geen twee manen maar twee zon­nen. Toch eens opzoeken wat daar nu weer de beteke­nis van is.

twomoons


  1. En plots zit ik weer in Wat we zien als we lezen en wel hierom:
    Dick­ens:
    De man … neemt … zijn dubbelt­je in ont­vangst, gooit het op, vangt het op de rug van zijn hand en verd­wi­jnt.
    Nabokov:
    Dit gebaar, dit éne gebaar, met de toevoeg­ing ‘op de rug van zijn hand’ — iets onbeduidends — maar de man leeft voor alti­jd voort in het hoofd van een goede lez­er.
    […]
    Is het je opgevallen dat Nabokov in de voor­gaande pas­sage aan een ‘goede lez­er’ ref­er­eert?
    [p.138–139, Wat we zien als we lezen, Peter Mendel­sund] 

De muur

thewall1

Vri­jdag vierde hij zijn 70ste ver­jaardag en gis­ter­avond stond Roger Waters alweer in de Ams­ter­dam Are­na. The show must go on. En hoe! We kwa­men voor spek­takel en hebben spek­takel gekre­gen.

Al drie jaar toert Waters rond de wereld om de rock­opera ‘The Wall’ uit te voeren. Was de show in april 2011 al over­weldigend toen we kaart­jes had­den weten te bemachti­gen voor het Gelre­dome, deze keer leek het alle­maal nog grootser. Het was geni­eten van de eerste tot de laat­ste min­u­ut. Door­dat de muziek uit alle hoeken en gat­en leek te komen, was het con­tinu oplet­ten om niet ergens een visueel aspect te mis­sen. Want zoals gewoon­lijk bij Waters speelt de per­for­mance zich niet alleen op het podi­um af.

Een belan­grijke rol is weggelegd voor de muur zelf. Voor wie niet bek­end is met het con­cept van ‘The Wall’ kan ik het als vol­gt samen­vat­ten:

  • eerst wordt er een muur gebouwd
  • daar­na wordt er een muur afge­bro­ken

thewall2

Het mooie is dat deze muur hele­maal onderdeel is gewor­den van de show. Con­tinu wor­den er beelden gepro­jecteerd op de witte ste­nen. Beelden die dan weer dienen als een uit­brei­d­ing van het decor en een andere keer close-ups lat­en zien van de uitvo­erende arti­esten. Heb je geen ver­rek­ijk­er meer nodig in de sta­dion­hal wan­neer je de pech hebt nogal ver ver­wi­jderd te zijn van het podi­um.

Het con­cert zelf vol­gt nog steeds trouw de vol­go­rde van het oor­spronke­lijke album ‘The Wall’ uit 1979 door Pink Floyd toen Roger Waters nog deel uit­maak­te van deze rock­band. Wel is er af en toe ruimte voor nieuwe inter­pre­taties door Waters van som­mige num­mers. Dat is ver­fris­send en maakt het geheel nog tijd­loz­er. De klassiek­er die iedereen kent is natu­urlijk ‘Anoth­er brick in the wall’, wat voor deze gele­gen­heid gezon­gen wordt door een plaat­selijk kinderkoor (een tra­di­tie die over­al plaatsvin­dt waar de toerkar­avaan neer­strijkt):

The Wall’ is gro­ten­deels door Roger Waters zelf geschreven en gaat voor­namelijk over (aller­lei) angst(en) en het onver­mo­gen tot com­mu­niceren. Het ver­haal van de (jonge)man die zich gelei­delijk verder afs­luit voor de wereld om hem heen tot­dat er iets in hem knapt, is sterk auto-biografisch. Door de jaren heen zijn de thema’s echter uni­versel­er gewor­den. Nog alti­jd staat het indi­vidu cen­traal, maar nu als slachtof­fer van oor­log, armoede en uit­buit­ing. Waar­bij de schuld steev­ast bij cor­rupte regerin­gen (“Moth­er, should I trust the gov­ern­ment” wordt er gezon­gen, ter­wi­jl op de muur ‘No Fuck­ing Way!’ ver­schi­jnt) en multi­na­tion­als ligt. Zelf zegt hij er in 2010 het vol­gende over bij de start van de tournee.

Voor mij is het album echter alti­jd ver­w­even met de gelijk­namige film waarin Bob Geld­of de hoof­drol speelt. Hoogst­waarschi­jn­lijk (bedenk ik me nu) omdat een oom van mij in diezelfde tijd op een nacht flink door­draaide en zijn apparte­ment aan gruzele­menten sloeg nadat zijn vrouw hem had ver­lat­en, kwam het me nogal dicht op de huid. Lange tijd heb ik het niet aange­durfd om som­mige num­mers in m’n een­t­je op de koptele­foon te beluis­teren, bang dat ik er op de een of andere manier men­tale schade door zou oplopen. De afs­luiter op kant 2 van de eerste LP (wat raar om dit zo op te schri­jven) vond ik angstaan­ja­gend deprimerend hoe met die laat­ste, aan het eind afge­bro­ken ‘Good­bye’ de ik-per­soon onbereik­baar is gewor­den.

Good­bye cru­el world
I’m leav­ing you today
Good­bye
Good­bye
Good­bye
Good­bye all you peo­ple
There’s noth­ing you can say
To make me change
My mind
Good­bye

De muur is dicht. Alle con­tact is ver­bro­ken.

thewall3

Na de pauze gaat het van slecht tot erg­er. Wat de the­matiek betre­ft, ten­min­ste. De con­touren van een dic­ta­to­ri­ale samen­lev­ing begin­nen zich in het almaar veran­derende decor te ver­to­nen. Wat ik tre­f­fend vind is dat de muur die ooit opgetrokken werd door het indi­vidu ‘Pink’ om zich van alles en iedereen af te sluiten, nu ingezet wordt om actief een geheel volk in te sluiten en te onder­w­er­pen.

thewall4

Dit is het moment in de show waar alle reg­is­ters opengetrokken wor­den. En waar zich nog nadrukke­lijk­er doet voe­len dat de Ams­ter­dam Are­na geen rock­tem­pel is. Hoewel de muziek vanaf de plaats waar wij zat­en fan­tastisch klonk, ging het her­haaldelijk mis zodra er gezon­gen werd. Dan begon het gelu­id zodanig te ver­vor­men dat de tek­sten niet meer te vol­gen waren. Hoe hoger op de tri­bunes des te scheller het geheel werd, zo kreeg ik van ver­schil­lende bezoek­ers te horen. En dat is jam­mer voor zo’n groots opgezette show. Daar­voor waren we niet gekomen…

~ ~ ~